Vì sao vẫn chưa sử dụng Quỹ Bình ổn giá xăng dầu?

Theo các chuyên gia kinh tế, Quỹ Bình ổn giá xăng dầu theo quy định hiện hành, sẽ được sử dụng khi thị trường có biến động mạnh về giá. Cơ sở pháp lý chủ yếu gồm Nghị định 83/2014/NĐ-CP của Chính phủ về kinh doanh xăng dầu, được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định 95/2021/NĐ-CP, cùng Thông tư 103/2021/TT-BTC của Bộ Tài chính. Việc chi quỹ do Bộ Công thương chủ trì, thống nhất với Bộ Tài chính.

Cụ thể, theo Điều 5 Thông tư 103/2021/TT-BTC, việc chi Quỹ Bình ổn giá được xem xét căn cứ mức biến động của giá cơ sở xăng dầu so với kỳ điều hành trước. Trường hợp giá cơ sở tăng dưới 7%, nguyên tắc là không chi quỹ, trừ khi việc tăng giá có thể ảnh hưởng lớn đến kinh tế - xã hội hoặc đời sống người dân.

Nếu giá cơ sở tăng từ 7% đến 10%, Bộ Công thương quyết định mức chi quỹ sau khi thống nhất với Bộ Tài chính nhằm giảm mức tăng giá bán lẻ trong nước. Trường hợp giá cơ sở tăng trên 10%, Bộ Công thương phối hợp Bộ Tài chính báo cáo Thủ tướng Chính phủ xem xét, chỉ đạo việc sử dụng Quỹ Bình ổn giá xăng dầu hoặc áp dụng các biện pháp bình ổn khác.

Tuy nhiên, trong 2 lần điều hành giá gần đây nhất (ngày 5-3 và 7-3), liên bộ Công thương - Tài chính vẫn chưa có quyết định chi sử dụng quỹ này, mặc dù giá các mặt hàng xăng dầu đồng loạt tăng mạnh liên tiếp.

Theo thông tin công bố từ Bộ Công thương, từ cuối năm 2023 đến nay, liên bộ Công thương - Tài chính chưa thực hiện chi sử dụng Quỹ Bình ổn giá xăng dầu, đồng thời cũng không yêu cầu trích lập quỹ tại các kỳ điều hành giá.

Trong khi đó, cũng theo số liệu do Bộ Công thương công bố vào ngày 6-1-2026 cho thấy, đến ngày 30-9-2025, tổng số dư Quỹ Bình ổn giá xăng dầu của các thương nhân đầu mối đạt hơn 5.617,39 tỷ đồng. Trong đó, tiền lãi phát sinh trên số dư quỹ dương gần 3 tỷ đồng.

Lực lượng quản lý thị trường Gia Lai đồng loạt ra quân kiểm soát, vận động các cửa hàng, cây xăng tuân thủ đúng quy định, tránh tăng giá, ghim hàng. Ảnh: NGỌC OAI

Bà Nguyễn Thúy Hiền, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và phát triển thị trường trong nước (Bộ Công thương), cho biết, tại kỳ điều hành ngày 5-3, các yếu tố cấu thành giá cơ sở xăng dầu tăng trên 10% so với kỳ điều hành trước. Theo đánh giá của cơ quan quản lý, mức tăng này có thể ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và đời sống người dân. Bộ Công thương đã báo cáo Thủ tướng Chính phủ về diễn biến và các phương án điều hành liên quan.

Tuy vậy, theo bà Nguyễn Thúy Hiền, việc áp dụng các biện pháp bình ổn giá, trong đó có sử dụng Quỹ Bình ổn giá xăng dầu, phải thực hiện đúng quy định của Luật Giá. Biến động giá xăng dầu hiện mới xuất hiện ở giai đoạn đầu, nên việc hoàn tất đánh giá tác động toàn diện ngay trong kỳ điều hành đầu tiên gặp hạn chế về thời gian và quy trình pháp lý.

Đại diện Bộ Công thương cũng cho biết, trong bối cảnh hiện nay, công tác điều hành không chỉ dựa vào quỹ mà còn có thể kết hợp các công cụ khác như điều chỉnh thuế, phí hoặc linh hoạt thời điểm điều hành giá.

Chia sẻ tại cuộc họp báo thường kỳ tháng 1-2026, Thứ trưởng Bộ Công thương Nguyễn Sinh Nhật Tân cũng cho biết, khi sử dụng Quỹ Bình ổn giá xăng dầu trong các kỳ điều hành giá xăng dầu phải tuân thủ chặt chẽ quy định của Luật Giá và được Chính phủ phê duyệt và có các tiêu chí rõ ràng về điều kiện, mức độ, tỷ lệ biến động giá để quyết định thời điểm sử dụng quỹ.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân, Quỹ Bình ổn giá xăng dầu không phải là công cụ duy nhất để điều hành giá xăng dầu. Trong những trường hợp cần thiết, Nhà nước có thể xem xét sử dụng các công cụ khác, kể cả ngân sách để bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, an sinh xã hội.

Ông Nguyễn Tiến Thỏa, Chủ tịch Hội Thẩm định giá Việt Nam cho biết, xăng dầu là yếu tố đầu vào quan trọng của nhiều ngành sản xuất và dịch vụ, với mức độ phụ thuộc khác nhau. Trong lĩnh vực vận tải và logistics, chi phí nhiên liệu thường chiếm khoảng 35-40% tổng chi phí hoạt động. Đối với khai thác thủy sản, chi phí nhiên liệu cho mỗi chuyến biển có thể chiếm khoảng 50-60%, còn trong khai thác than khoảng 45%.

Theo ông Nguyễn Tiến Thỏa, do xăng dầu gắn chặt với hoạt động vận chuyển và vận hành máy móc, biến động giá của mặt hàng này thường tạo hiệu ứng lan tỏa sang nhiều lĩnh vực khác, kéo theo chi phí logistics và giá thành hàng hóa tăng.

Trong 2 lần tăng gần đây, giá xăng dầu đã tăng khá mạnh, có thể tác động đến nhiều lĩnh vực của nền kinh tế, đặc biệt là những ngành sử dụng nhiều nhiên liệu.

Từ đó, ông Nguyễn Tiến Thỏa cho rằng, trong bối cảnh hiện nay, cần áp dụng ngay các giải pháp để kiềm chế đà tăng giá xăng dầu, nhằm giữ mức giá ở ngưỡng có thể chấp nhận được đối với doanh nghiệp và nền kinh tế. Ông Thỏa cũng nêu quan điểm, nếu Quỹ Bình ổn giá xăng dầu vẫn còn dư địa thì nên xem xét sử dụng để giảm bớt áp lực tăng giá trong ngắn hạn.

PHÚC VĂN