Vì sao UAV MQ-9 Reaper của Mỹ liên tục bị Iran bắn hạ khi đối đầu?

Ít nhất 24 chiếc đã bị mất kể từ khi xung đột bắt đầu, tương đương khoảng 720 triệu USD, một con số đủ cho thấy mức độ thiệt hại nghiêm trọng.

UAV MQ-9 Reaper của Mỹ. (Nguồn: TNI)

Tuy nhiên, vấn đề không chỉ nằm ở tiền bạc, mà ở chỗ những tổn thất này đang phơi bày điểm yếu cốt lõi của Reaper khi phải hoạt động trong môi trường có phòng không hiện đại, điều mà nó gần như chưa từng phải đối mặt trước đây.

Ra đời từ năm 2007, MQ-9 Reaper được thiết kế để thực hiện nhiệm vụ trinh sát, giám sát và tấn công chính xác từ xa. Trong suốt hơn 20 năm, nó hoạt động hiệu quả tại Afghanistan, Iraq hay Syria, những nơi đối phương gần như không có khả năng phòng không đáng kể. Cùng với MQ-1 Predator, Reaper trở thành "cỗ máy săn mục tiêu" trên không, bay lượn hàng chục giờ liên tục để theo dõi và tấn công.

Nhưng xung đột tại Iran lại hoàn toàn khác. Không giống các lực lượng quân sự trước đây, Iran sở hữu mạng lưới phòng không nhiều lớp, bao gồm radar, tên lửa đất đối không và các hệ thống tác chiến điện tử. Trong môi trường này, những ưu điểm từng giúp Reaper tỏa sáng lại trở thành điểm yếu chí mạng.

Thứ nhất là tốc độ. Reaper bay khá chậm, chỉ khoảng 480 km/giờ, không nhanh hơn nhiều so với máy bay dân dụng cỡ nhỏ. Điều này khiến nó dễ dàng trở thành mục tiêu cho các hệ thống tên lửa phòng không. Thứ hai là tín hiệu radar lớn, khiến nó khó có thể "ẩn mình" trước các hệ thống phát hiện hiện đại. Cuối cùng là quỹ đạo bay dễ đoán: Reaper thường bay vòng lượn lâu trên một khu vực để giám sát, vô tình tạo cơ hội cho đối phương theo dõi và khóa mục tiêu.

Kết quả là phần lớn các UAV bị mất đều do tên lửa phòng không bắn hạ, đặc biệt tại các khu vực có mật độ phòng thủ dày đặc như Isfahan, Shiraz hay đảo Qeshm. Ngoài ra, một số trường hợp còn liên quan đến gây nhiễu điện tử, tấn công căn cứ hoặc thậm chí hỏa lực nhầm từ phe mình.

Dù vậy, MQ-9 Reaper vẫn chưa hoàn toàn "lỗi thời". Nó vẫn là xương sống trong mạng lưới trinh sát – giám sát (ISR) của Mỹ, cung cấp khả năng theo dõi liên tục mà ít nền tảng nào thay thế được. Khi số lượng bị hao hụt nhanh chóng, phạm vi giám sát của Mỹ cũng bị thu hẹp, buộc họ phải phụ thuộc nhiều hơn vào các hệ thống khác.

Việc thay thế Reaper cũng không đơn giản. Mỗi chiếc cần từ 2–3 năm để sản xuất, trong khi chuỗi cung ứng và tốc độ mua sắm đều có hạn. Trong ngắn hạn, Mỹ có thể phải rút UAV từ lực lượng dự bị để bù đắp tổn thất.

Bài học từ chiến dịch Epic Fury cho thấy một thực tế rõ ràng: Reaper được tạo ra cho các cuộc xung đột "một chiều", nơi đối phương gần như không thể phản kháng. Khi bước vào môi trường có phòng không hiện đại như Iran, nó trở nên dễ tổn thương.

Xuân Minh