24 giờ quyết định chiến sự Mỹ - Iran

Chiến sự tại Iran đang ở vào giai đoạn quyết định. Ảnh: Hoover Institution.

Ngày 17/4, ông Trump tuyên bố Iran đã “đồng ý với mọi điều khoản”, thúc đẩy thị trường chứng khoán tăng điểm nhờ kỳ vọng chiến tranh sẽ sớm kết thúc. Tuy nhiên, đến 19/4, diễn biến mới lại cho thấy dấu hiệu “thổi phồng hiệu quả ngoại giao”, khi Tổng thống Mỹ tiếp tục đe dọa phá hủy cầu đường và nhà máy điện của Iran, trong khi Tehran đóng cửa eo biển Hormuz trở lại.

Nỗi lo chiến sự bùng phát trở lại càng gia tăng sau khi lực lượng Mỹ nổ súng và bắt giữ một tàu chở hàng treo cờ Iran tìm cách phá vòng phong tỏa của Mỹ.

Mỹ và Iran cùng chơi rắn trước giờ G

Những biến động nhanh chóng này phản ánh phong cách vận hành chiến tranh quen thuộc của ông Trump: Liên tục dao động giữa những dự báo lạc quan về hòa bình cận kề và các cảnh báo đáng lo ngại về xung đột leo thang.

Đối thủ của ông có thể coi đây là dấu hiệu hỗn loạn và thiếu chiến lược, trong khi các trợ lý khẳng định ông đang tận dụng đòn bẩy một cách hiệu quả để buộc Iran phải nhượng bộ.

Tuy nhiên, chiến lược của ông Trump sẽ sớm phải đối mặt thực tế khi đang có nhiều dấu hỏi đặt ra đối với vòng đàm phán thứ hai giữa Mỹ - Iran dự kiến diễn ra tại Pakistan, trước khi thời hạn lệnh ngừng bắn hết hiệu lực trong ngày 21/4.

Người dân Tehran xuống đường ngày 19/4 để thể hiện sự ủng hộ chính quyền, không ít người dân phản đối nối lại đàm phán. Ảnh: Reuters.

Những ngày tới có thể cho thấy liệu chiến thuật gây sức ép với Iran trên eo biển Hormuz có tạo ra đột phá ngoại giao hay không. Nếu thất bại, ông Trump có thể phải lựa chọn leo thang quân sự, với nguy cơ gây hậu quả nghiêm trọng cho kinh tế toàn cầu và làm suy giảm thêm uy tín chính trị trong nước.

Một trong những điểm khó đoán nhất của cuộc chiến tại Iran lúc này là gần như không thể đánh giá mức độ chân thành và chính xác trong các tuyên bố của cả Mỹ và Iran.

Hiện các bên quan sát không thể xác định rõ ai đang thực sự nắm quyền tại Iran. Điều này khiến việc đánh giá chiến lược ngoại giao của Tehran càng trở nên khó khăn. Trong khi đó, các phát ngôn của ông Trump cũng liên tục thay đổi.

Dù vậy, phía sau những lời lẽ cứng rắn, cả Mỹ và Iran đều có lý do để tránh quay lại xung đột. Có thể cả Mỹ và Iran đều đang tung chiêu gia tăng căng thẳng trước thềm đàm phán nhằm tạo lợi thế trên bàn ngoại giao.

Việc ông Trump nhiều lần khẳng định hai bên sắp đạt thỏa thuận cho thấy ông cũng đã suy giảm nhiệt huyết đối với cuộc chiến này, bởi chiến sự Iran vốn chỉ gây tổn thất về kinh tế và chính trị đối với ông và đảng Cộng hòa trong năm có cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Với Iran, việc duy trì sự tồn tại sau chiến tranh đã là một chiến thắng. Nhưng phong tỏa của Mỹ đối với các cảng biển đang đe dọa đẩy nền kinh tế vốn đã suy kiệt của Iran tới bờ vực sụp đổ. Các đợt không kích kéo dài nhiều tuần đã gây thiệt hại nặng nề, chi phí tái thiết có thể lên tới hàng nghìn tỷ USD.

Mỹ lạc quan, nhưng Iran không nhượng bộ

Chính quyền Mỹ muốn Tehran phải nhượng bộ bằng cách gia tăng sức ép trên eo biển Hormuz.

Trong chương trình State of the Union, khi Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright được hỏi về phát ngôn của Tổng thống Trump rằng “không còn nhượng bộ”, sẵn sàng đánh bom hạ tầng Iran nếu nước này không chấp nhận đề nghị của Mỹ, ông Wright cho biết Tổng thống Mỹ đang tìm kiếm “đòn bẩy tối đa”.

Ông Trump dù tuyên bố cứng rắn nhưng cũng rất muốn khép lại cuộc chiến tại Iran. Ảnh: Reuters.

Ông Wright nhận định tình hình không đáng lo ngại, những “ồn ào” từ phía Iran cho thấy chính quyền nước này đang suy yếu và chiến tranh có thể sớm kết thúc. Ông cũng đánh giá chính quyền Mỹ đã xử lý “rất tốt” cú sốc năng lượng.

Đại sứ Mỹ tại Liên Hợp Quốc Mike Waltz cũng đưa ra nhận định tương tự, đồng thời đánh giá nội bộ Iran đang chia rẽ. “Iran không nắm lợi thế và chúng tôi tin họ sẽ quay lại bàn đàm phán, từ bỏ tham vọng sở hữu vũ khí hạt nhân”, ông Waltz nói.

Chính những phát ngôn đầy “lạc quan và kỳ vọng” này đang đặt áp lực lớn lên Phó tổng thống Mỹ JD Vance, người chịu trách nhiệm dẫn dắt các nỗ lực ngoại giao của phía Mỹ thông qua đàm phán. Truyền thông Mỹ đưa tin ông Trump đang quan tâm đánh giá hiệu quả công việc của ông Vance sau khi vòng đàm phán đầu tiên thất bại.

Về phía Iran, nước này hiện bác bỏ nhận định của Mỹ rằng họ sẽ nhượng bộ. Trưởng đoàn đàm phán Iran, ông Mohammad Bagher Ghalibaf, cho biết dù đã có tiến triển ngoại giao, vẫn còn nhiều khác biệt lớn liên quan đến eo biển Hormuz và vấn đề hạt nhân. Ông khẳng định Iran sẽ không bàn giao uranium đã làm giàu.

Cuộc chiến hiện đã kéo dài hơn một tuần so với mốc 6 tuần do chính quyền ông Trump đưa ra. Ông Trump đang chịu áp lực lớn chưa từng có trong việc chấm dứt xung đột, đồng thời ông cũng phải chứng minh được rằng kết quả đạt được sẽ kiềm chế Iran, thay vì khiến đối thủ mạnh lên.

Ông Trump cho biết các đại diện của Mỹ đang tới Islamabad (Pakistan) để tham gia đàm phán, nhưng Iran chưa xác nhận sẽ lên đường đến Pakistan. Lúc này, cả Mỹ và Iran đều đang tin mình nắm lợi thế, họ có thể cùng chơi rắn, cùng “làm già”, nhưng cả hai bên cần nhớ rằng già néo có thể đứt dây.

Ngay cả khả năng nối lại hoạt động đàm phán giữa Mỹ và Iran hiện cũng mông lung, không ai biết điều gì sẽ xảy ra trong 24 giờ tiếp theo, đặc biệt sau khi lệnh ngừng bắn hết hiệu lực. 24 giờ tới sẽ là quãng thời gian cả thế giới nín thở quan sát vận mệnh một cuộc chiến được định đoạt, vận mệnh ấy có liên hệ chặt chẽ với vận mệnh của nền kinh tế thế giới.

Thủy quân lục chiến Mỹ đu dây đổ bộ từ trực thăng xuống tàu Iran Lực lượng Thủy quân Lục chiến Mỹ rời tàu tấn công đổ bộ USS Tripoli bằng trực thăng, bay qua biển Ả Rập để tiếp cận tàu Touska của Iran. Lính Mỹ đu dây đổ bộ xuống tàu vào ngày 19/4, sau khi tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường USS Spruance vô hiệu hóa hệ thống động lực của tàu Touska. Tàu Touska đã không tuân thủ các cảnh báo từ lực lượng Mỹ trong suốt 6 giờ.

An Hòa