Vì sao Saudi Arabia không thể tiếp tục đứng ngoài cuộc chiến Trung Đông?

Tuy nhiên, theo truyền thông Mỹ ngày 29/7, Saudi Arabia dường như đang rơi vào thế bị bao vây khi phải đối mặt với các mối đe dọa từ ba hướng: Iran, các lực lượng thân Iran ở Iraq và Yemen.

Trong tuần qua, quốc gia này liên tiếp hứng chịu các vụ tấn công bằng tên lửa của lực lượng Houthi thân Iran tại Yemen, các cuộc tấn công bằng UAV của các nhóm vũ trang thân Iran ở Iraq, cũng như những cảnh báo mới từ Iran.

Đến rạng sáng 28/7 theo giờ địa phương, Saudi Arabia không còn nhiều lựa chọn ngoài việc đáp trả. Tiêm kích của nước này, phối hợp với máy bay Mỹ, đã không kích nhiều mục tiêu ở miền Đông Iraq. Tuy nhiên, cái giá phải trả có thể rất lớn.

Việc bị cuốn vào một cuộc chiến quy mô lớn hơn sẽ là lựa chọn đầy rủi ro và tốn kém đối với Saudi Arabia. Trong suốt một thập kỷ qua, Saudi Arabia tập trung thu hút đầu tư nước ngoài và đưa đất nước trở thành trung tâm kinh tế của khu vực. Đây cũng là một trong những động lực thúc đẩy chính sách hòa dịu với Iran từ trước khi chiến sự bùng phát, dẫn đến thỏa thuận do Trung Quốc làm trung gian năm 2023.

Chiến lược đó hiện gần như đứng trước nguy cơ đổ vỡ khi Saudi Arabia rơi vào tâm điểm của cuộc khủng hoảng. Đối đầu với các đối thủ khó lường, thành thạo chiến tranh phi đối xứng từ ba hướng khác nhau là cơn ác mộng.

Saudi Arabia đã chi hàng chục tỷ USD để hiện đại hóa quân đội và mua các hệ thống phòng thủ tên lửa hiện đại. Tuy nhiên, nước này phải bảo vệ một lãnh thổ rộng lớn, đường bờ biển dài và hệ thống cơ sở hạ tầng dầu mỏ phân tán trên nhiều khu vực.

Mối đe dọa từ Houthi

Các tay súng Houthi tại Sanaa, Yemen. Ảnh: THX/TTXVN phát

Cuối tuần qua, lực lượng Houthi đã phóng tên lửa vào hai tổ hợp dầu mỏ của Saudi Arabia trên bờ Biển Đỏ. Ảnh vệ tinh cùng các đoạn video định vị địa lý cho thấy một trong hai cơ sở này tại Jazan, gần biên giới Yemen, bị hư hại nghiêm trọng.

Các vụ tấn công diễn ra sau khi Houthi tập kích hai tàu chở dầu của Saudi Arabia trên Biển Đỏ, sau khi nhóm này tuyên bố phong tỏa hoạt động vận tải biển của Saudi Arabia đi qua eo biển Bab al-Mandeb. Đến ngày 27/7, Houthi tiếp tục tuyên bố đã tấn công thêm một tàu của Saudi Arabia.

Đối với Saudi Arabia, lệnh phong tỏa này đánh dấu bước leo thang nghiêm trọng, nhất khi là nước này đã chuyển phần lớn hoạt động xuất khẩu dầu sang các cảng bên bờ Biển Đỏ như Yanbu trong bối cảnh eo biển Hormuz vẫn bị tê liệt.

Saudi Arabia đang lên kế hoạch nâng công suất xuất khẩu dầu qua Biển Đỏ lên khoảng 9 triệu thùng/ngày trong vòng ba năm tới. Tuy nhiên, các tàu chở dầu rời Yanbu để đến thị trường châu Á đều phải đi qua Bab al-Mandeb, khiến khoảng 3/4 lượng dầu xuất khẩu qua Biển Đỏ có nguy cơ bị Houthi cản trở.

Saudi Arabia từng dành 7 năm nhưng không thể đánh bật Houthi khỏi miền Bắc Yemen sau khi phát động chiến dịch quân sự quy mô lớn nhằm vào nhóm này năm 2015. Cuộc xung đột đã gây ra một trong những cuộc khủng hoảng nhân đạo nghiêm trọng nhất thế giới.

Lệnh ngừng bắn được thiết lập năm 2022 nhưng chưa bao giờ mang lại hòa bình thực sự. Saudi Arabia vẫn duy trì phong tỏa kinh tế và hàng không đối với các khu vực do Houthi kiểm soát.

Đầu tháng này, Houthi cáo buộc Saudi Arabia ném bom sân bay ở thủ đô Sanaa nhằm ngăn một chuyến bay thẳng từ Tehran hạ cánh sau khi máy bay này phớt lờ yêu cầu chuyển hướng. Chuyến bay chở một phái đoàn Houthi trở về sau lễ tang của Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei.

Sân bay quốc tế Sanaa ở Sanaa (Yemen) bị trúng không kích ngày 13/7/2026. Ảnh: THX/TTXVN phát

Sự việc này đã châm ngòi cho vòng xoáy bạo lực mới, đỉnh điểm là các vụ tấn công tên lửa cuối tuần qua.

Một nguồn tin khu vực cho biết có một lực lượng lớn các tay súng Yemen chống Houthi đang tập kết tại sa mạc miền Đông Yemen. Nếu lực lượng này mở chiến dịch tấn công, họ sẽ nhận được sự yểm trợ của không quân Saudi Arabia.

Tuy nhiên, theo các nhà phân tích, trước mắt phản ứng của Saudi Arabia nhiều khả năng vẫn chủ yếu là các cuộc không kích. Ngày 24/7, không quân Saudi Arabia đã tấn công cảng Hodeidah, cảng lớn nhất do Houthi kiểm soát, để đáp trả các vụ tập kích tàu chở dầu.

Năng lực của không quân Saudi Arabia hiện vượt xa 10 năm trước trong việc phát hiện, theo dõi và tiêu diệt các mục tiêu quân sự phân tán. Các hệ thống đã được tích hợp để rút ngắn đáng kể thời gian từ lúc phát hiện đến lúc khai hỏa.

Vẫn tồn tại khả năng Houthi có thể chấp nhận thỏa hiệp nếu được hỗ trợ tài chính. Nhóm này từ lâu thường yêu cầu tiền để chi trả cho lực lượng tay súng và đội ngũ nhân viên khu vực công.

Dù vậy, vẫn chưa rõ liệu Houthi có sẵn sàng quay lưng với Iran để đổi lấy tiền từ Saudi Arabia hay không.

Mối đe dọa từ Iraq

Giữa những rừng cọ ở miền Nam Iraq, các nhóm vũ trang thân Iran đã tiến hành hai đợt tấn công bằng UAV nhằm vào hạ tầng trọng yếu của Saudi Arabia trong các ngày 27 - 28/7. Các nhà phân tích cho rằng Houthi có thể đã hỗ trợ kỹ thuật cho các nhóm này.

Saudi Arabia đã không còn kiên nhẫn. Rạng sáng 28/7, Bộ Quốc phòng Saudi Arabia đã tiến hành các cuộc tấn công chính xác và có chủ đích nhằm vào các nhóm vũ trang ở miền Đông Iraq có liên quan đến các vụ tấn công nhằm vào cơ sở dầu mỏ của vương quốc này.

Đó cũng là một lằn ranh đỏ mới. Saudi Arabia nhấn mạnh rằng họ không muốn leo thang, nhưng sẽ đáp trả bất kỳ hành động gây hấn nào nhằm vào mình.

Các thành viên Lực lượng Huy động Nhân dân (PMF). Ảnh: Wikimedia Commons

Lực lượng Huy động Nhân dân (PMF), tổ chức bảo trợ nhiều nhóm vũ trang tại Iraq, cho biết một số người đã thiệt mạng và bị thương trong các cuộc không kích.

Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) mô tả chiến dịch phối hợp này là phản ứng mạnh mẽ trước hơn 30 vụ tấn công bằng UAV mà cơ quan này cho rằng do Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) chỉ đạo.

Trong những tuần đầu của cuộc chiến, hàng trăm UAV đã được phóng từ Iraq nhằm vào các cơ sở của Mỹ tại Saudi Arabia. Dù hai bên đã đạt được lệnh ngừng bắn, nhưng một số vụ tấn công khác vẫn tiếp diễn trong tháng 5.

Mối đe dọa từ Iran

Trong tháng 3 và 4, Saudi Arabia đã khẩn trương đầu tư vào công nghệ chống UAV sau khi các UAV Shahed của Iran tấn công các cơ sở dầu mỏ ở bờ biển phía Đông. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã đến Saudi Arabia để đề xuất một hệ thống phòng thủ tích hợp nhằm đối phó với các đợt UAV số lượng lớn của Iran.

Tuy nhiên, việc triển khai một hệ thống như vậy không thể hoàn thành chỉ trong thời gian ngắn. Saudi Arabia vẫn phải đối mặt với nguy cơ bị UAV và tên lửa đạn đạo tầm ngắn của Iran tấn công từ bên kia vịnh Ba Tư.

Dù Iran chưa trực tiếp tấn công Saudi Arabia kể từ tháng 4, nhưng Bộ Ngoại giao Iran tuần này tiếp tục tuyên bố rằng một số quốc gia vùng vịnh Ba Tư đã tham gia các cuộc tấn công quân sự nhằm vào Iran. Iran tuyên bố Mỹ phải chịu trách nhiệm về các cuộc tấn công này, nhưng không thể bỏ qua vai trò của một số nước trong khu vực.

Saudi Arabia từng không kích nhằm vào Iran trong giai đoạn đầu cuộc chiến, nhưng các đòn tấn công này đều được tính toán rất thận trọng.

Đó là phản ứng tương xứng nhằm chứng minh rằng Saudi Arabia có thể tự bảo vệ mình ngay cả khi không có Mỹ.

Nếu Saudi Arabia một lần nữa hứng chịu các đợt tấn công bằng tên lửa và UAV từ Iran, nước này sẽ phải đối mặt với lựa chọn khó khăn: hoặc đáp trả trực tiếp và bị cuốn sâu hơn vào chiến tranh, hoặc tiếp tục kiềm chế.

Saudi Arabia cũng đang chịu tác động kinh tế đáng kể do xung đột. Trong ba tháng đầu năm nay, nước này ghi nhận mức thâm hụt ngân sách theo quý lớn nhất kể từ năm 2018 khi tăng chi tiêu để bù đắp tác động của chiến tranh và nền kinh tế tăng trưởng chậm.

Khoản thâm hụt này phần nào được bù đắp nhờ doanh thu từ giá dầu tăng cao. Tuy nhiên, nếu hoạt động sản xuất và xuất khẩu dầu tiếp tục bị gián đoạn, nguồn thu này cũng sẽ bị ảnh hưởng. Nhiều siêu dự án của Saudi Arabia đã phải thu hẹp quy mô.

Khu vực đầy bất ổn

Thái tử kiêm Thủ tướng Saudi Arabia Mohammed bin Salman (phải) trong cuộc gặp Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Washington DC., ngày 18/11/2025. Ảnh: SPA/TTXVN

Xét cho cùng, Saudi Arabia đang ở giữa một khu vực trở nên nguy hiểm và bất ổn hơn nhiều so với thời điểm ngày 28/2, khi cuộc chiến bắt đầu.

Giới chức Saudi Arabia cũng bất ngờ trước thay đổi nhanh chóng trong chính sách của Tổng thống Mỹ Donald Trump đối với Iran và Dải Gaza.

Dù hợp tác quân sự giữa Saudi Arabia và Mỹ vẫn rất chặt chẽ, nhưng Saudi Arabia ngày càng lo ngại rằng họ có thể phải đơn độc đối mặt với Iran khi Mỹ không còn quan tâm như trước.

Rõ ràng Saudi Arabia đã đi đến kết luận rằng nước này chỉ có thể chịu đựng đến một giới hạn nhất định trước khi buộc phải đáp trả.

Thùy Dương/Báo Tin tức và Dân tộc