Vì sao nhiều gia đình thu nhập không cao vẫn hiếm khi rơi vào cảnh thiếu tiền cuối tháng?

Có những gia đình thu nhập 40-50 triệu đồng mỗi tháng nhưng cuối tháng vẫn phải xoay tiền đóng học, trả góp hoặc thanh toán hóa đơn. Trong khi đó, một gia đình có tổng thu nhập 20-25 triệu đồng lại có thể duy trì cuộc sống tương đối ổn định, ít khi rơi vào cảnh tài khoản về 0.

Sự khác biệt không hoàn toàn nằm ở mức lương. Quan trọng hơn là gia đình đó đang sống với bao nhiêu tiền, có chuẩn bị trước cho những khoản chi lớn hay không và các thành viên có thống nhất cách sử dụng tiền hay không.

Dưới đây là những thói quen tưởng đơn giản nhưng có thể tạo ra khoảng đệm  tài chính đáng kể nếu được duy trì lâu dài.

Luôn xây dựng mức sống thấp hơn thu nhập thực tế

Một trong những nguyên nhân khiến nhiều gia đình thường xuyên thiếu tiền là nâng mức chi tiêu lên gần sát mức thu nhập.

Chẳng hạn, gia đình có tổng thu nhập 30 triệu đồng nhưng tiền nhà, học phí, ăn uống, đi lại và mua sắm đã tiêu gần hết số tiền này. Chỉ cần một người giảm thu nhập, mất khoản thưởng hoặc gia đình phát sinh chi phí y tế, ngân sách lập tức mất cân đối.

Ngược lại, những gia đình có tài chính ổn định thường chủ động sống thấp hơn khả năng kiếm tiền. Với thu nhập 30 triệu đồng, họ có thể thiết kế mức chi tiêu khoảng 23-25 triệu đồng và giữ lại phần còn lại cho tiết kiệm, đầu tư hoặc quỹ dự phòng.

Điều này cũng giúp gia đình không bị cuốn vào vòng xoáy "lương tăng, mức sống tăng". Khi thu nhập cao hơn, họ có thể cải thiện chất lượng cuộc sống nhưng không nhất thiết phải tăng tất cả khoản chi.

Một phần tiền tăng thêm được chuyển thẳng vào khoản tích lũy. Nhờ vậy, nếu thu nhập giảm tạm thời, gia đình vẫn có khoảng đệm để duy trì cuộc sống.

Chia tiền ngay khi nhận lương thay vì chờ cuối tháng

Nhiều người đặt mục tiêu tiết kiệm nhưng lại có thói quen chi tiêu trước rồi cuối tháng mới để dành phần còn lại.

Cách này dễ thất bại bởi những khoản chi nhỏ liên tục xuất hiện. Một bữa ăn ngoài, vài lần mua sắm trực tuyến, tiền học thêm của con, đám cưới, sinh nhật hay sửa xe đều có thể khiến khoản tiền định tiết kiệm dần biến mất.

Một cách đơn giản hơn là chia tiền ngay sau khi nhận lương. Có thể dành một phần cho chi phí thiết yếu, một phần cho tiết kiệm, một phần cho các khoản chi cá nhân và một khoản cho những chi phí không thường xuyên.

Điều quan trọng là tiền được phân bổ trước khi chi tiêu, thay vì để toàn bộ thu nhập trong một tài khoản rồi sử dụng theo cảm tính.

Chuẩn bị trước cho những khoản chi tưởng là "phát sinh"

Học phí, bảo hiểm, bảo dưỡng xe, sửa điều hòa, tiền Tết, quà cáp, sinh nhật hay các khoản hiếu hỉ thường được gọi là chi phí phát sinh. Tuy nhiên, phần lớn trong số đó thực tế có thể dự đoán trước.

Nếu biết cuối năm cần khoảng 12 triệu đồng để đóng bảo hiểm, thay vì chờ đến thời điểm thanh toán mới xoay tiền, gia đình có thể dành riêng 1 triệu đồng mỗi tháng.

Tương tự, nếu dự kiến cần 15 triệu đồng cho các khoản chi dịp Tết, việc tích lũy khoảng 1,25 triệu đồng mỗi tháng từ đầu năm sẽ nhẹ nhàng hơn rất nhiều so với việc tìm một khoản tiền lớn trong thời gian ngắn.

Cách này biến một khoản chi lớn thành nhiều khoản nhỏ và giúp ngân sách hàng tháng ít bị xáo trộn.

Tuy nhiên, nên phân biệt quỹ chi phí định kỳ với quỹ khẩn cấp. Tiền học, bảo hiểm hay bảo dưỡng là những khoản có thể lên kế hoạch. Trong khi đó, quỹ khẩn cấp nên dành cho những tình huống khó dự đoán như mất việc, tai nạn hoặc bệnh tật.

Đặt "thời gian chờ" trước những khoản mua sắm lớn

Không chỉ những khoản chi nhỏ mới khiến ngân sách bị hao hụt. Một quyết định mua sắm lớn theo cảm xúc cũng có thể xóa đi khoản tiền tiết kiệm của nhiều tháng.

Đó có thể là chiếc điện thoại mới, bộ sofa, chuyến du lịch vượt ngân sách hoặc một món đồ gia dụng đắt tiền.

Một số gia đình áp dụng nguyên tắc chờ trước khi mua. Với món đồ vài triệu đồng, họ có thể cân nhắc trong 2-3 ngày. Với khoản chi hàng chục triệu đồng, thời gian suy nghĩ có thể kéo dài vài tuần.

Trong khoảng thời gian đó, họ tự hỏi:

Món đồ này có thực sự cần thiết không?
Sau khi mua, gia đình còn đủ tiền dự phòng không?
Nếu thu nhập giảm trong vài tháng, khoản chi này có trở thành gánh nặng không?

Đặc biệt, với những tài sản có chi phí sử dụng dài hạn, không nên chỉ nhìn vào giá mua ban đầu.

Thời gian chờ giúp người mua tách biệt giữa "muốn có" và "thực sự cần", từ đó hạn chế những quyết định khiến ngân sách bị kéo căng.

Vợ chồng thống nhất về tiền bạc trước khi có vấn đề

Tài chính gia đình dễ trở thành nguyên nhân tranh cãi nếu các thành viên chỉ bắt đầu nói chuyện về tiền khi tài khoản đã cạn hoặc một khoản vay đến hạn.

Những gia đình kiểm soát dòng tiền tốt thường dành một khoảng thời gian cố định mỗi tuần hoặc mỗi tháng để cùng xem lại tình hình tài chính.

Hai vợ chồng có thể thống nhất một số vấn đề như:

Tháng này đã chi bao nhiêu và khoản nào vượt dự kiến?
Mục tiêu tiết kiệm đang tiến triển thế nào?
Tháng tới có khoản chi lớn nào cần chuẩn bị?
Những hóa đơn và khoản thanh toán nào cần thực hiện?

Gia đình cũng có thể thống nhất một ngưỡng chi tiêu cần trao đổi trước. Chẳng hạn, mỗi người có thể tự quyết các khoản chi cá nhân trong một giới hạn nhất định, nhưng những khoản lớn hơn cần được thông báo hoặc bàn bạc.

Điều này không nhằm biến một người thành "người kiểm soát tiền" của cả gia đình. Mục tiêu là để cả hai cùng nhìn thấy bức tranh tài chính chung.

Bên cạnh tài khoản chung, mỗi người vẫn có thể giữ một khoản tiền cá nhân để duy trì sự chủ động trong những nhu cầu riêng. Tuy nhiên, các khoản nợ, nghĩa vụ tài chính và những quyết định lớn vẫn nên được minh bạch với nhau.

Ổn định tài chính hiếm khi đến từ một quyết định lớn. Nó thường được tạo nên từ những thói quen nhỏ, lặp lại đủ lâu để gia đình luôn có một khoản tiền dự phòng và không phải liên tục chạy theo những khoản đã tiêu từ tháng trước.

Vi An