Vì sao Nga - Trung Quốc sẽ không can thiệp quân sự vào cuộc chiến Iran?

Tổng thống Nga Vladimir Putin gọi vụ sát hại ông Khamenei là “một hành động tàn nhẫn, phi đạo đức và vi phạm nghiêm trọng luật pháp quốc tế”, đồng thời gửi thư chia buồn tới Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian, theo hãng tin Nga TASS. Điện Kremlin khẳng định Tổng thống Putin mô tả đây là “một vụ giết người trắng trợn” và ca ngợi ông Khamenei như một “chính khách kiệt xuất” đã góp phần củng cố quan hệ Nga - Iran trong nhiều thập kỷ.

Tuy nhiên, theo Reuters, Điện Kremlin không phát đi bất kỳ tín hiệu nào về khả năng can thiệp quân sự, không triển khai lực lượng, không tuyên bố viện trợ quân sự, không kích hoạt bất kỳ cơ chế an ninh chung nào với Tehran.

Không có nghĩa vụ phòng thủ chung

Một yếu tố then chốt khiến Nga không thể và không muốn can thiệp là quan hệ Nga - Iran không phải liên minh quân sự ràng buộc. Mátxcơva và Tehran có thỏa thuận đối tác chiến lược dài hạn, có hợp tác quốc phòng và thương mại vũ khí, nhưng không có hiệp ước phòng thủ chung kiểu Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).

Theo phân tích của Viện Washington, Nga “không có nghĩa vụ pháp lý hay quân sự” phải bảo vệ Iran nếu nước này bị tấn công, và mọi phản ứng của Mátxcơva chỉ mang tính chính trị - ngoại giao. Điều này cũng được các quan chức Nga thừa nhận công khai.

Trả lời truyền thông quốc tế, các nguồn tin ngoại giao Nga nhấn mạnh quan hệ đối tác chiến lược không bao gồm cam kết bảo vệ lẫn nhau bằng quân sự, đồng thời Mátxcơva còn phản đối Iran sở hữu vũ khí hạt nhân vì lo ngại kích hoạt một cuộc chạy đua vũ trang Trung Đông. Thông tin này được Euronews dẫn lại trong các phân tích về chính sách Nga tại khu vực.

Tổng thống Nga Vladimir Putin và Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian ký hiệp ước đối tác chiến lược trong một buổi lễ sau cuộc hội đàm tại Điện Kremlin, ngày 17/1/2025. Ảnh: Evgenia Novozhenina/Foreign Policy.

Trung Quốc lên án mạnh mẽ

Tại Bắc Kinh, phản ứng cũng tương tự về bản chất. Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị tuyên bố các cuộc không kích là “không thể chấp nhận”, gọi việc sát hại lãnh đạo tối cao của một quốc gia có chủ quyền là hành động “kích động thay đổi chế độ”, đồng thời kêu gọi Mỹ và Israel quay lại đối thoại. Hãng tin Xinhua mô tả các đòn tấn công là “xâm lược trắng trợn” và “vi phạm nghiêm trọng Hiến chương Liên Hợp Quốc”.

Tuy nhiên, toàn bộ thông điệp của Trung Quốc đều xoay quanh kiềm chế, ngừng bắn, đối thoại và luật pháp quốc tế, không có bất kỳ tuyên bố nào về viện trợ quân sự, triển khai lực lượng hay hỗ trợ tác chiến cho Iran. Theo Xinhua và các thông cáo Bộ Ngoại giao Trung Quốc, Bắc Kinh tập trung hoàn toàn vào ngoại giao và bảo vệ công dân, không nhắc đến can thiệp quân sự.

Các phân tích của Chatham House chỉ ra rằng, Trung Quốc coi Iran là đối tác chiến lược dài hạn về kinh tế - năng lượng, không phải một đồng minh quân sự phải bảo vệ bằng vũ lực. Can thiệp quân sự vào Iran sẽ đặt Trung Quốc vào thế đối đầu trực tiếp với Mỹ, làm tổn hại nghiêm trọng đến lợi ích thương mại, tài chính và ổn định chiến lược toàn cầu của Bắc Kinh - điều hoàn toàn đi ngược với học thuyết “trỗi dậy hòa bình”.

Ngoài ra, Trung Quốc cũng không ủng hộ Iran sở hữu vũ khí hạt nhân, vì lo ngại chiến tranh khu vực, phong tỏa eo biển Hormuz và gián đoạn dòng dầu từ Vùng Vịnh - nguồn năng lượng sống còn đối với kinh tế Trung Quốc, theo phân tích của Viện Brookings.

Thực tế cho thấy cả Nga và Trung Quốc đều chọn cùng một mô hình phản ứng: Lên án mạnh mẽ về chính trị, đạo lý và pháp lý; bảo vệ nguyên tắc chủ quyền quốc gia; kêu gọi ngừng bắn và đối thoại; nhưng tránh tuyệt đối việc can thiệp quân sự trực tiếp.

Theo Reuters, không có bất kỳ động thái điều quân, triển khai hải quân, không quân hay cố vấn quân sự công khai nào từ Mátxcơva hay Bắc Kinh hướng về Iran. Theo Xinhua, Trung Quốc chỉ tập trung sơ tán công dân, bảo vệ lợi ích dân sự và thúc đẩy ngoại giao đa phương.

Đối tác chiến lược, không phải đồng minh quân sự

Các dữ kiện ngoại giao, pháp lý và quân sự hiện nay cho thấy rõ, Nga và Trung Quốc sẽ không trực tiếp, công khai can thiệp vào cuộc chiến của Iran với Mỹ và Israel. Lý do không chỉ nằm ở tuyên bố chính trị, mà ở cấu trúc quan hệ: Không có hiệp ước phòng thủ chung, không có nghĩa vụ quân sự, không lợi ích sống còn buộc phải đánh đổi bằng chiến tranh.

Trong cách nhìn của Mátxcơva và Bắc Kinh, Iran là đối tác chiến lược, nhưng không phải là đồng minh quân sự mà họ sẵn sàng đối đầu Mỹ để bảo vệ. Vì vậy, phản ứng thực tế của hai cường quốc này nhiều khả năng sẽ tiếp tục là: Ngoại giao cứng rắn, ngôn từ mạnh mẽ, áp lực chính trị quốc tế, nhưng không súng đạn, không binh lính, không chiến tranh trực tiếp, The Middle East Online kết luận.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình gặp Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian tại Đại lễ đường Nhân dân ở Bắc Kinh, ngày 2/9/2025. Ông Pezeshkian có chuyến thăm Trung Quốc để tham dự Hội nghị thượng đỉnh Tổ chức Hợp tác Thượng Hải 2025 và lễ kỷ niệm 80 năm chiến thắng phát xít. Ảnh: Bộ Ngoại giao Trung Quốc.

Thái An