Vì sao Mỹ chưa 'động' tới uranium của Iran?

Ảnh minh họa Financial Times

Hơn hai tuần sau khi phát động chiến dịch quân sự “nhằm bảo đảm Iran không bao giờ có vũ khí hạt nhân”, chính quyền Tổng thống Donald Trump vẫn chưa có kế hoạch cụ thể để thu hồi lượng uranium làm giàu mà Tehran có thể sử dụng để chế tạo bom nguyên tử.

Trong cuộc trả lời phỏng vấn Fox News Radio ngày 14/3, khi được hỏi liệu Mỹ có kế hoạch thu hồi kho uranium của Iran hay không, ông Donald Trump trả lời: “Hoàn toàn không. Chúng tôi không tập trung vào việc đó”. Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ cũng để ngỏ khả năng thay đổi trong tương lai: “Vào một thời điểm nào đó, chúng tôi có thể làm vậy”.

Những thông điệp có phần mâu thuẫn này đã khiến cả đồng minh lẫn các nhà phê bình đặt câu hỏi về các tuyên bố của chính quyền Mỹ liên quan đến cuộc chiến, từ lý do phát động cho đến cách thức tiến hành.

Phát biểu trước Quốc hội Mỹ tuần trước, Thượng nghị sĩ Dân chủ Chris Murphy cho rằng, Tổng thống Donald Trump đã “lặp đi lặp lại nhiều lần rằng mục tiêu của cuộc chiến là vĩnh viễn tước bỏ khả năng sở hữu vũ khí hạt nhân của Iran”. Tuy nhiên, theo ông Murphy, các cuộc họp kín dành cho nghị sĩ lại cho thấy điều khác.

“Trong các cuộc họp kín, chúng tôi được thông báo rằng, thực tế đó không phải là mục tiêu của kế hoạch chiến tranh; rằng việc phá hủy chương trình hạt nhân của Iran không phải là mục tiêu của cuộc chiến”, ông nói.

Theo ông Murphy, điều này không gây bất ngờ bởi “bạn không thể phá hủy chương trình hạt nhân của Iran từ trên không. Bạn không thể phá hủy tri thức. Bạn cũng không thể dùng tên lửa truy lùng từng nhà khoa học Iran biết cách xây dựng lò phản ứng hạt nhân”.

Kho uranium vẫn là mối lo ngại

Các chuyên gia nhận định, chiến dịch ném bom của Mỹ và Israel hồi tháng 6 đã làm suy yếu đáng kể chương trình hạt nhân của Iran cũng như khả năng làm giàu uranium của nước này. Tuy nhiên, chiến dịch đó vẫn để lại một yếu tố quan trọng: kho uranium làm giàu cao của Iran.

Các máy ly tâm tại cơ sở làm giàu uranium Natanz. Ảnh: Tổ chức Năng lượng Nguyên tử Iran

Theo ước tính của các chuyên gia, Iran hiện có khoảng 440kg uranium đã được làm giàu gần tới cấp độ vũ khí. Số vật liệu này được cho là nằm sâu dưới lòng đất và hiện bị chôn vùi dưới các đống đổ nát sau các cuộc tấn công. Tehran cho biết, kho uranium vẫn ở dưới các cơ sở bị phá hủy, nhưng số phận của nó vẫn khiến phương Tây lo ngại.

Ông John Tierney, Giám đốc điều hành Trung tâm Kiểm soát và Không phổ biến vũ khí cho rằng, đây là vấn đề đáng chú ý nhất hiện nay. Theo ông, để tiếp cận số vật liệu này tại các cơ sở như Isfahan hoặc các địa điểm khác, nhiều khả năng sẽ cần một lực lượng lớn bộ binh. Ngay cả khi tiếp cận được, việc vận chuyển số uranium đó ra khỏi Iran cũng là một thách thức lớn.

“Câu hỏi đặt ra là: làm thế nào để đưa hơn 400kg uranium ra khỏi Iran một cách an toàn?”, ông nói.

Chiến dịch quân sự và câu hỏi về mục tiêu

Trưởng đoàn đàm phán của Tổng thống Donald Trump - đặc phái viên Steve Witkoff trước đó từng cảnh báo rằng, Iran chỉ còn “hai tuần” nữa là có thể chế tạo vũ khí hạt nhân. Tuy nhiên, Iran luôn khẳng định chương trình hạt nhân của mình phục vụ mục đích hòa bình. Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei, người thiệt mạng trong ngày đầu tiên của cuộc chiến, từng ban hành sắc lệnh tôn giáo cấm theo đuổi vũ khí hạt nhân từ hơn hai thập kỷ trước.

Một cựu quan chức tình báo Mỹ cho rằng, “việc đưa kho uranium làm giàu ra khỏi Iran là vấn đề rất quan trọng”. Nếu Washington thực sự lo ngại Iran đang tiến gần tới bom hạt nhân, chiến lược quân sự lẽ ra phải bao gồm kế hoạch kiểm soát số vật liệu này.

Tuy nhiên, theo các nghị sĩ Mỹ đã được báo cáo về chiến dịch quân sự, họ chưa thấy dấu hiệu cho thấy việc bảo đảm kho uranium là một phần trong kế hoạch.

“Tôi đã tham dự tất cả các cuộc họp”, Thượng nghị sĩ Ron Wyden, thành viên Ủy ban Tình báo Thượng viện nói. “Và tôi rời đi với nhiều thắc mắc, bởi dường như không ai suy nghĩ nhiều về vấn đề đó”.

Ảnh minh họa: Financial Times

Việc kho uranium của Iran vẫn chưa được xử lý đã khiến nhiều chuyên gia nhận định rằng Mỹ có thể đang tham gia một cuộc xung đột mà mục tiêu và chiến lược rút lui chưa thực sự rõ ràng.

Trong các phát biểu khác nhau, Tổng thống Donald Trump và các quan chức chính quyền từng mô tả chiến dịch này với nhiều mục tiêu khác nhau, từ thay đổi chế độ tại Iran, đối phó với mối đe dọa khẩn cấp cho đến việc ngăn chặn phản ứng của Tehran sau một cuộc tấn công đơn phương của Israel.

Khoảng trống chiến lược

Theo quân đội Israel, chiến dịch ném bom gần đây đã nhắm vào hai địa điểm hạt nhân, trong đó có khu Minzadehei, nơi được cho là các nhà khoa học phát triển “một thành phần then chốt cho vũ khí hạt nhân”, và khu Taleghan, nơi được cho là dùng để phát triển chất nổ tiên tiến và tiến hành các thí nghiệm nhạy cảm trong một chương trình phát triển vũ khí hạt nhân bí mật từ những năm 2000.

Trong khi đó, quân đội Mỹ chưa công bố mục tiêu nào trong số khoảng 6.000 mục tiêu bị tấn công có liên quan trực tiếp đến chương trình hạt nhân hoặc kho uranium của Iran.

Theo thông tin về chiến dịch Epic Fury do Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ công bố, các mục tiêu chủ yếu bao gồm trung tâm chỉ huy, hệ thống liên lạc, tên lửa, máy bay không người lái, cũng như Lực lượng Vũ trang Cách mạng Hồi giáo và hải quân Iran. Phát biểu trên Fox News, ông Trump cũng cho biết: “Ngay lúc này, chúng tôi tập trung đánh mạnh vào tên lửa và máy bay không người lái của họ”.

Việc kho uranium làm giàu của Iran vẫn nằm ngoài tầm kiểm soát cho thấy một khoảng trống đáng kể trong chiến lược của Washington. Khi các mục tiêu quân sự trước mắt tập trung vào năng lực tên lửa và máy bay không người lái, câu hỏi lớn hơn về cách xử lý triệt để chương trình hạt nhân Iran vẫn chưa có lời giải rõ ràng. Điều này không chỉ làm gia tăng hoài nghi trong nội bộ nước Mỹ mà còn đặt ra thách thức đối với ổn định khu vực, khi nguy cơ hạt nhân - dù bị kiềm chế hay chưa - vẫn tiếp tục là biến số khó lường trong cuộc xung đột.

Hồng Nhung