Vì sao môn Ngữ văn chấm theo rubric?

Theo hướng dẫn của Bộ GD&ĐT, việc chấm theo rubric được áp dụng đối với Phần II - Viết của môn Ngữ văn, gồm câu nghị luận xã hội 2 điểm và câu nghị luận văn học 4 điểm. Trong khi đó, Phần I - Đọc hiểu vẫn được chấm theo đáp án và hướng dẫn chấm cụ thể.

Phần II - Viết của môn Ngữ văn sẽ chấm theo hình thức rubric

Tài liệu hướng dẫn chấm rubric phần Viết môn Ngữ văn cho thấy, việc chấm bài không chỉ dựa vào việc thí sinh nêu được bao nhiêu ý trong đáp án, mà được chia theo các nhóm tiêu chí cụ thể.

Với câu nghị luận xã hội, bài làm được đánh giá ở các phương diện như nội dung kiến thức, kỹ năng phân tích và lập luận, hình thức và ngôn ngữ.

Với câu nghị luận văn học, bài làm cũng được xem xét ở khả năng hiểu vấn đề, phân tích văn bản, liên hệ, mở rộng, tổ chức lập luận và trình bày.

Có thể hiểu đơn giản, rubric là bảng mô tả các mức độ đạt được của bài làm. Bài đạt mức cao hơn khi xác định đúng vấn đề, triển khai đầy đủ, lập luận chặt chẽ, dẫn chứng phù hợp, diễn đạt rõ ràng, bảo đảm yêu cầu về hình thức.

Ngược lại, bài thiếu ý, lập luận rời rạc, diễn đạt lủng củng hoặc không đáp ứng yêu cầu trình bày sẽ được xếp ở mức thấp hơn.

Điểm quan trọng của rubric là giúp giám khảo có cùng một hệ quy chiếu khi chấm bài. Với môn Ngữ văn, nếu chỉ nói chung chung một bài “hay”, “có cảm xúc” hay “chưa sâu”, việc đánh giá rất dễ phụ thuộc vào cảm nhận riêng của từng người chấm.

Khi có rubric, giám khảo phải đối chiếu bài làm với từng tiêu chí cụ thể: thí sinh hiểu vấn đề đến đâu, triển khai ý như thế nào, lập luận có hợp lý không, diễn đạt có rõ ràng không.

Cách chấm này đặc biệt phù hợp với các câu hỏi mở trong đề Ngữ văn. Chẳng hạn, với câu nghị luận xã hội “Làm thế nào để có những Steve Jobs Việt Nam?”, thí sinh có thể tiếp cận từ nhiều hướng khác nhau: giáo dục, gia đình, môi trường sáng tạo, chính sách khởi nghiệp, năng lực tự học, tinh thần dấn thân hoặc khát vọng tạo ra giá trị mới. Những cách tiếp cận khác nhau vẫn có thể được đánh giá tốt nếu bài làm hiểu đúng yêu cầu của đề, có lập luận hợp lý và diễn đạt thuyết phục.

Nói cách khác, rubric không làm mất đi độ mở của môn Ngữ văn, mà giúp độ mở đó được đánh giá bằng tiêu chí rõ ràng hơn. Thí sinh không bị buộc phải viết theo một khuôn mẫu duy nhất, nhưng cũng không thể viết tùy tiện. Sự sáng tạo trong bài làm cần đi kèm với năng lực đọc hiểu, tổ chức ý, lập luận và sử dụng ngôn ngữ.

Đây cũng là điểm khác biệt quan trọng so với cách học và làm bài theo văn mẫu. Khi bài viết được đánh giá theo tiêu chí, học sinh không thể chỉ học thuộc một số ý có sẵn để đưa vào bài. Các em cần đọc đúng yêu cầu, xác định vấn đề, chọn cách triển khai phù hợp, biết dùng dẫn chứng và bảo vệ quan điểm của mình.

Ông Nguyễn Ngọc Hà, Phó Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng (Bộ GD&ĐT) thông tin về việc chấm môn Ngữ văn theo hình thức rubric

Về nguyên tắc, rubric có thể được sử dụng trong nhiều dạng bài đánh giá có độ mở, không chỉ riêng môn Ngữ văn. Đó có thể là bài luận, bài thuyết trình, dự án học tập, sản phẩm nghiên cứu hoặc những nhiệm vụ học tập cần đánh giá năng lực trình bày, lập luận, sáng tạo.

Tuy nhiên, trong Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, điểm nhấn rõ nhất là môn Ngữ văn, bởi đây là môn thi tự luận và phần Viết có độ mở cao.

Với giáo viên, cách chấm theo rubric cũng là tín hiệu để việc dạy học Ngữ văn tiếp tục chuyển từ luyện bài mẫu sang rèn năng lực đọc, nghĩ và viết.

Với thí sinh, điều này cho thấy một bài văn tốt không chỉ là bài “trúng ý”, mà còn phải có cách triển khai mạch lạc, lập luận có căn cứ, diễn đạt sáng rõ và thể hiện được suy nghĩ cá nhân.

Tại cuộc họp báo thông tin về Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, ông Nguyễn Ngọc Hà, Phó Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng (Bộ GD&ĐT), cho biết năm nay là năm đầu tiên môn Ngữ văn được chấm theo rubric.

Theo ông Hà, với đặc thù của môn Văn, bài làm của thí sinh có thể có nhiều cách tiếp cận, nhiều cách diễn đạt khác nhau. Vì vậy, việc chấm theo rubric sẽ giúp giám khảo có căn cứ rõ ràng hơn khi đánh giá, hạn chế tình trạng chấm bài theo cảm nhận chủ quan.

HOÀNG HƯƠNG