Vì sao Iran 'trút giận' lên hàng loạt nước vùng Vịnh?

Tính đến ngày 2-3, các quốc gia đồng minh của Mỹ tại vùng Vịnh đã bị kéo vào vòng xoáy bạo lực sau khi Iran phát động đợt tập kích quy mô lớn bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái.

Đòn tấn công của Iran ban đầu nhắm vào các căn cứ quân sự của Mỹ như Hạm đội 5 tại Bahrain hay căn cứ không quân Al Udeid tại Qatar, sau đó nhanh chóng mở rộng sang các biểu tượng kinh tế của khu vực như khách sạn hạng sang, nhà chọc trời, sân bay quốc tế...

Thiệt hại lan rộng trên quy mô chưa từng có

Thiệt hại về người và hạ tầng đang gia tăng nhanh chóng tại các cường quốc dầu mỏ.

Theo số liệu từ The Telegraph, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) xác nhận quốc gia này đã bị tấn công bởi ít nhất 165 tên lửa đạn đạo và 541 drone trong vòng 48 giờ đầu tiên của cuộc xung đột. Qatar thông báo có 66 tên lửa phóng tới; con số này với Bahrain là 45 tên lửa kèm theo một số máy bay không người lái.

Cận cảnh drone Shahed của Iran tấn công tuyến cao ốc tại trung tâm Dubai nhằm trả đũa các đợt không kích của liên quân Mỹ - Israel vào ngày 1-3. Clip: X @GauciReports

Khói lửa bao trùm khu công nghiệp UAE sau vụ tấn công bằng drone của Iran vào ngày 1-3. Clip: X @OSINTtechnical

Đáng chú ý, tập đoàn dầu khí Saudi Aramco đã phải tạm dừng hoạt động tại nhà máy lọc dầu Ras Tanura vào ngày 2-3 sau khi một thiết bị bay không người lái của Iran đánh trúng cơ sở này.

Đây được xem là dấu hiệu leo thang trong ngày thứ ba của các cuộc tấn công trên khắp khu vực do Tehran phát động nhằm đáp trả Mỹ và Israel.

Tổ hợp Ras Tanura sở hữu một trong những nhà máy lọc dầu lớn nhất Trung Đông với công suất 550.000 thùng/ngày, đồng thời là một cảng xuất khẩu quan trọng đối với dầu thô của Ả Rập Saudi.

Trong khi đó, kênh Al Jazeera báo cáo rằng khói đen đã bao trùm các khu dân cư tại thủ đô Doha - Qatar và thủ đô Manama của Bahrain.

Hiện trường vụ tấn công tên lửa của Iran nhằm vào khách sạn 5 sao Crowne Plaza Manama tại trung tâm thủ đô Manama - Bahrain ngày 1-3. Ảnh: X @OSINTtechnical

Việc Tehran đe dọa đóng cửa eo biển Hormuz, nơi vận chuyển 20% lượng dầu mỏ và khí đốt toàn cầu, càng làm tăng thêm sức ép nghẹt thở lên nền kinh tế khu vực.

Thế tiến thoái lưỡng nan

Tình hình hiện tại đẩy các nhà lãnh đạo vùng Vịnh vào một cuộc khủng hoảng niềm tin đối với "chiếc ô an ninh" của Mỹ.

Trước khi chiến sự bùng nổ, các quốc gia này đã đồng loạt từ chối cho phép Mỹ sử dụng lãnh thổ để tấn công Iran nhằm tránh bị lôi kéo vào xung đột. Tuy nhiên, thực tế cho thấy họ vẫn đang phải gánh chịu hậu quả nặng nề.

Tờ The Telegraph dẫn lời ông Danny Citrinowicz, cựu quan chức tình báo Israel: "Người Iran hy vọng rằng nếu họ gây áp lực lên các quốc gia vùng Vịnh, các nước này sẽ ép Mỹ phải dừng cuộc chiến".

Thách thức lớn nhất đối với các quốc gia này là lựa chọn giữa việc tiếp tục chịu đựng các đợt tập kích hay trực tiếp tham chiến.

Cột khói bốc cao từ khu vực thuộc quản lý của Hải quân Mỹ tại cảng Jebel Ali ở Dubai - UAE qua hình ảnh vệ tinh ghi lại vào ngày 1-3. Ảnh: Planet Labs

Theo các nhà phân tích chia sẻ với kênh Al Jazeera, nếu tham gia liên minh cùng Mỹ và Israel, họ sẽ đối mặt với rủi ro bị Iran hủy diệt hoàn toàn hệ thống hạ tầng năng lượng và nhà máy khử muối, khiến khu vực này không thể sinh sống được.

Ngược lại, nếu giữ thái độ thụ động, hình ảnh "ốc đảo ổn định" mà họ dày công xây dựng để thu hút đầu tư suốt nhiều thập kỷ sẽ sụp đổ, kéo theo đó là thiệt hại kinh tế khổng lồ.

"Họ muống xung đột chấm dứt càng sớm càng tốt" - ông Nicholas Hopton, cựu nhà ngoại giao Anh và là tổng giám đốc của Hiệp hội Trung Đông, nhìn nhận.

"Tất cả quốc gia này đều phụ thuộc vào sự ổn định. Và nếu ông Donald Trump kéo tất cả họ vào một cuộc xung đột quân sự kéo dài – không nhất thiết phải là nhiều năm, có thể chỉ vài tháng hoặc thậm chí vài tuần – thiệt hại kinh tế là rất lớn" - ông Hopton phân tích.

Nếu chiến sự không chấm dứt, một số nước có thể cân nhắc mạnh tay hơn. Ả Rập Saudi đã lên tiếng rằng họ có quyền đáp trả Iran.

"Nếu điều gì đến phải đến, nó sẽ đến" - Bộ trưởng Hợp tác Quốc tế UAE Reem Al Hashimy phát biểu vào ngày 1-3 - "Giờ đây, quyền quyết định hoàn toàn thuộc về Iran trong việc họ muốn đối xử thế nào với láng giềng vốn luôn duy trì thái độ công bằng và tốt bụng với họ".

Thu Hương