Vì sao doanh nghiệp Việt luôn ở thế yếu khi xảy ra tranh chấp trong hoạt động đầu tư kinh doanh?

GS.TS Lê Hồng Hạnh, Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) trả lời phỏng vấn VietTimes.

Bên lề Diễn đàn “Quản trị rủi ro pháp lý và phòng ngừa, giải quyết tranh chấp trong hoạt động đầu tư kinh doanh trong kỷ nguyên số” diễn ra tại Đà Nẵng, VietTimes đã có cuộc phỏng vấn đối với GS.TS Lê Hồng Hạnh, Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam về thực trạng và trạng thái của doanh nghiệp Việt Nam ở đâu khi phát sinh tranh chấp trong môi trường số.

- Theo ông, thực trạng vấn đề tranh chấp trong hoạt động đầu tư kinh doanh đang được giải quyết như thế nào?

- Hiện nay số lượng các tranh chấp về hợp đồng đầu tư kinh doanh ở Việt Nam đang rất lớn. Bởi vì sau nhiều biến động trong đời sống kinh tế xã hội, kể cả những biến động về thay đổi bộ máy chính quyền, thay đổi cơ cấu tổ chức, thay đổi sáp nhập địa phương … khiến nhiều thỏa thuận, nhiều dự án, nhiều hợp đồng không thể thực hiện được và từ đó xảy ra tranh chấp.

Sau khi xảy ra tranh chấp, thì hầu hết các doanh nghiệp Việt Nam đều hướng về tòa án, chọn tòa án làm nơi để giải quyết tranh chấp. Vì thế số lượng các tranh chấp giải quyết ở tòa án là rất lớn. Trong khi đó, số vụ giải quyết bằng trọng tài lại rất nhỏ, chỉ bằng số lẻ của các vụ giải quyết bằng tòa án.

Điều này nhìn là bình thường, nhưng nếu phân tích kỹ các hệ quả, hệ lụy của nó thì không hề nhỏ.

Thứ nhất, vụ án đưa ra tòa án xử lý rất lâu, nhiều vụ án có thời gian giải quyết rất dài từ vài tháng cho đến vài năm, có khi cả chục năm. Trong khi đó, trọng tài giải quyết vụ việc rất nhanh. Và nếu như trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam giải quyết bằng phương thức tố tụng trọng tài rút gọn thì nó càng nhanh nữa.

Anh có thể hình dung khi các vụ tranh chấp có giá trị lớn thì việc tồn đọng đó tác động rất tiêu cực đến kinh tế và sự phát triển chung.

- Với thực trạng như vậy, theo ông, nếu tranh chấp xảy ra với nhà đầu tư nước ngoài, doanh nghiệp hay cơ quan quản lý Nhà nước Việt Nam đứng ở đâu trong việc xử lý tranh chấp?

- Thật sự khi xảy ra tranh chấp đó thì doanh nghiệp Việt Nam, cơ quan Nhà nước Việt Nam đứng ở thế yếu, bởi các doanh nghiệp, nhà đầu tư nước ngoài chuẩn bị rất chu đáo, sẵn sàng cho các tình huống và họ quản trị vấn đề này rất tốt, họ nhìn nhận hết mọi rủi ro và sẵn sàng đối mặt với những tranh chấp có thể xảy ra.

Hơn nữa, doanh nghiệp nước ngoài, đặc biệt là các công ty đa quốc gia khi vào Việt Nam, họ luôn ở tâm thế là sẵn sàng và nhìn nhận hết mọi rủi ro. Trong khi đó các doanh nghiệp Việt Nam, thậm chí cơ quan quản lý hầu như bỏ qua trình tự các khâu quản trị nên khi xảy ra tranh chấp, doanh nghiệp Việt Nam luôn ở thế yếu.

- Trong bối cảnh giao dịch số, tài sản số ngày càng phổ biến thì doanh nghiệp Việt Nam đang đối mặt với những vấn đề gì trong phát sinh tranh chấp và giải quyết tranh chấp?

- Đây là một vấn đề phức tạp, bởi tài sản số là loại hàng hóa phái sinh; đặc biệt nhạy cảm với những biến động và chính những biến động này lại là hoạt động kinh doanh, khai thác của các doanh nghiệp.

Hơn nữa, đây lại là loại tài sản vô hình, mang tính công nghệ, nên khi thực hiện các hoạt động chuyển nhượng, giao dịch mua bán tài sản cần lưu ý đến quyền sở hữu trí tuệ, do sản phẩm có thể đã được sản xuất bởi một nhà sản xuất khác, nhưng bị sao chép, đạo nhái.

Và như vậy, khi doanh nghiệp thực hiện hành vi mua bán, giao dịch với doanh nghiệp khác, vô tình đã ký hợp đồng mua bán hàng hóa không đúng nguồn gốc, vi phạm quyền sở hữu trí tuệ thì khó tránh khỏi tranh chấp.

Chính vì vậy, muốn tránh những rủi ro này, doanh nghiệp cần làm rõ và tuân thủ pháp luật về sở hữu trí tuệ. Tuy nhiên, không phải doanh nghiệp nào cũng xem xét vấn đề này một cách cẩn trọng.

- Một câu hỏi nữa, ông có lời khuyên nào cho cộng đồng doanh nghiệp khi muốn tham gia vào thị trường tài chính số trong thời gian tới?

- Đối với doanh nghiệp tham gia Trung tâm tài chính quốc tế với tư cách là nhà đầu tư hay doanh nghiệp cung cấp dịch vụ thì rủi ro cần lưu ý và kiểm soát là đừng vội vàng bước vào những giao dịch mà mình chưa hiểu đầy đủ, chưa đủ tiềm lực để tham gia.

Hãy nhớ rằng rủi ro nào cũng rất phức tạp, song rủi ro về mặt tài chính thì được ví như vũ khí hủy diệt hàng loạt. Nên cần cân nhắc cẩn trọng khi tham gia thị trường này.

-Cảm ơn ông!

Hồ Xuân Mai