Vì sao cả thế giới theo dõi động thái của Nhật Bản khi đồng yen xuống đáy 40 năm?

Đồng yen Nhật và đồng USD. Ảnh: THX/TTXVN phát

Theo truyền thông Mỹ ngày 2/7, động thái này có thể tác động lan tỏa tới thị trường chứng khoán Mỹ, thị trường trái phiếu kho bạc Mỹ và nền kinh tế toàn cầu.

Đồng yen giảm xuống mức thấp nhất kể từ năm 1986 do kỳ vọng về lãi suất của Mỹ thay đổi gần đây, chủ yếu vì cuộc chiến với Iran, cùng với sự phục hồi của đồng USD.

Đầu năm nay, chính phủ Nhật Bản đã can thiệp để hỗ trợ đồng yen, nhưng không thể ngăn đà giảm. Khi đồng tiền này tiếp tục rơi xuống mức thấp mới trong nhiều thập kỷ, giới giao dịch đang chuẩn bị cho khả năng sẽ có một đợt can thiệp khác.

Vì sao đồng yen suy yếu?

Các nhà giao dịch dự đoán Ngân hàng Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) nhiều khả năng sẽ giữ nguyên lãi suất, thậm chí có thể tăng lãi suất trong những tháng tới, nhằm kiềm chế lạm phát do cú sốc giá dầu liên quan cuộc chiến với Iran.

Thay đổi trong triển vọng chính sách của Fed đã củng cố sức mạnh của đồng USD, gây áp lực lên đồng yen và nhiều đồng tiền khác. Chỉ số USD đã tăng 3% từ đầu năm đến nay, sau khi giảm 9% trong năm 2025.

Chuyên gia kinh tế tiền tệ nhận định rằng cú sốc giá năng lượng do cuộc chiến với Iran gây ra là chất xúc tác cuối cùng khiến đồng yen suy yếu, đồng thời xu hướng này càng rõ sau thông điệp chính sách mang lập trường cứng rắn gần đây của Fed.

Thông thường, tỷ giá các đồng tiền biến động theo chênh lệch lãi suất giữa các quốc gia. Ngày 16/6, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) nâng lãi suất chuẩn lên 1%, mức cao nhất kể từ thập niên 1990. Tuy nhiên, lãi suất của BOJ vẫn thấp đáng kể so với Fed khi Fed đã giữ nguyên lãi suất trong khoảng 3,5%-3,75% trong tháng 6.

Khoảng cách này khiến dòng vốn dịch chuyển sang Mỹ để tìm kiếm lợi suất cao hơn, qua đó củng cố đồng USD và đẩy đồng yen xuống thấp hơn, đồng thời làm gia tăng biến động trên các thị trường tài chính toàn cầu.

Ngày 29/6, Tòa án Tối cao Mỹ cũng ra phán quyết rằng Tổng thống Mỹ Donald Trump không thể cách chức Thống đốc Fed Lisa Cook nếu không có bằng chứng về hành vi sai phạm. Phán quyết này củng cố tính độc lập của Fed. Lập trường cứng rắn của Fed đối với lạm phát cùng với việc tính độc lập của Fed được củng cố đã hỗ trợ đồng USD và gây thêm áp lực lên đồng yen.

Trong những tháng gần đây, đồng yen đã xuống mức thấp nhất so với đồng USD kể từ năm 2024. Tuy nhiên, trong vài ngày qua, đồng tiền này tiếp tục giảm sâu hơn, xuống mức thấp nhất kể từ thập niên 1980.

Đồng yen yếu gây tác động gì đối với Nhật Bản?

Đồng yen Nhật. Ảnh: Kyodo/TTXVN phát

Trong suốt những năm 2000 và 2010, Nhật Bản duy trì lãi suất cực thấp, từ 0% đến âm, nhằm kích thích nền kinh tế và ngăn chặn giảm phát sau khi nền kinh tế rơi vào suy thoái nghiêm trọng trong thập niên 1990.

Năm 2024, BOJ bắt đầu tăng lãi suất khi lạm phát tại Nhật Bản vượt mục tiêu 2%. Tuy nhiên, đồng yen vẫn tiếp tục suy yếu do lãi suất của Nhật Bản vẫn thấp hơn so với nhiều nền kinh tế khác.

Nếu đồng nội tệ tiếp tục mất giá mạnh trong khi lạm phát vẫn ở mức cao, Nhật Bản có thể đối mặt với khủng hoảng kinh tế. Đồng tiền yếu khiến hàng nhập khẩu trở nên đắt đỏ hơn, trong khi Nhật Bản phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu thực phẩm và năng lượng. Cuộc chiến với Iran cùng đà tăng của giá dầu đã tác động đặc biệt mạnh đến các nền kinh tế châu Á phụ thuộc vào nguồn dầu từ Trung Đông.

Các quan chức Nhật Bản đã nhiều lần khẳng định, đồng yen yếu là mối đe dọa đối với chi phí nhập khẩu và cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt tại Nhật Bản, vốn là một trong những vấn đề được cử tri đặc biệt quan tâm.

Động thái can thiệp của Nhật Bản sẽ tác động thế nào đến thị trường Mỹ?

Bảng điện tử hiển thị tỷ giá đồng yen Nhật và đồng USD tại Tokyo ngày 29/6/2026. Ảnh: Kyodo/TTXVN phát

Chính phủ Nhật Bản có thể hỗ trợ đồng yen bằng cách bán đồng USD hoặc các tài sản định giá bằng USD, như trái phiếu kho bạc Mỹ, sau đó mua vào đồng yen. Hoạt động can thiệp có thể diễn ra ngay trong cuối tuần này.

Nếu đồng yen tăng mạnh, thị trường tài chính có thể biến động do đồng USD và trái phiếu kho bạc Mỹ chịu áp lực.

Chính phủ Nhật Bản từng can thiệp thị trường và gần đây nhất là đầu năm 2026. Nhật Bản đã bán tài sản trị giá khoảng 70 tỷ USD vào cuối tháng 4 và đầu tháng 5 nhằm hỗ trợ đồng yen. Động thái này chỉ tạo tác động rất nhỏ đối với thị trường Mỹ và không giải quyết được nguyên nhân cốt lõi khiến đồng yen suy yếu.

Nếu Nhật Bản bán thêm lượng trái phiếu kho bạc Mỹ đang nắm giữ, lợi suất trái phiếu có thể tăng. Lợi suất tăng khi giá trái phiếu giảm. Tuy nhiên, các chuyên gia nhận định rằng đợt can thiệp tiền tệ của Nhật Bản thường chỉ có quy mô vài chục tỷ USD, quá nhỏ so với thị trường trái phiếu kho bạc Mỹ trị giá khoảng 29.000 tỷ USD, nên khó tạo ra tác động đáng kể đối với lợi suất.

Đối với thị trường chứng khoán, tác động có thể rõ rệt hơn. Một chiến lược phổ biến tại Phố Wall là vay đồng yen để đầu tư vào cổ phiếu Mỹ vì chi phí vay thấp nhờ BOJ duy trì lãi suất gần bằng 0 trong thời gian dài.

Tuy nhiên, nếu đồng yen tăng giá mạnh sau khi chính phủ Nhật Bản can thiệp trong bối cảnh BOJ tiếp tục nâng lãi suất, chi phí vay sẽ tăng nhanh. Điều này có thể khiến chiến lược trên bị đảo ngược. Khi đó, các nhà giao dịch sẽ phải bán cổ phiếu để trả các khoản vay.

Ví dụ như hồi tháng 8/2024, chiến lược nói trên đã bị đảo ngược sau khi BOJ tăng lãi suất vào tháng 7 cùng năm, dẫn đến làn sóng bán tháo mạnh trên thị trường chứng khoán Mỹ, đặc biệt là nhóm cổ phiếu công nghệ.

Thị trường tiền tệ có ảnh hưởng trực tiếp đến thị trường chứng khoán Mỹ, nơi hàng nghìn tỷ USD tiền tiết kiệm hưu trí của người Mỹ được đầu tư. Khi các thị trường ngày càng chịu tác động từ các thuật toán giao dịch, những biến động trên thị trường tiền tệ càng có ảnh hưởng lớn đến giá cổ phiếu.

Việc đồng yen giao dịch ở mức thấp nhất trong 40 năm trong khi đồng USD phục hồi cũng phản ánh mức độ biến động rất lớn của các thị trường trong năm nay.

Theo giới chuyên gia, tình hình hiện nay vào giữa năm cho thấy giai đoạn này khó dự đoán. Hồi tháng 1, phần lớn giới quan sát đều dự báo đồng USD sẽ tiếp tục suy yếu và đồng yen sẽ phục hồi. Tuy nhiên, trước những biến động lớn của kinh tế toàn cầu, cả hai dự báo đó đều đã hoàn toàn đảo ngược.

Thùy Dương/Báo Tin tức và Dân tộc