Vì sao bầu trời đột nhiên tối om giữa trưa?

Bầu trời tối om giữa trưa ngày 19/4. Ảnh: NVCC.

Ngày 19/4, nhiều khu vực tại miền Bắc như Hà Nội, Thái Nguyên, Hưng Yên bất ngờ ghi nhận hiện tượng bầu trời tối sầm giữa ban trưa. Ánh sáng suy giảm nhanh, mây đen dày đặc bao phủ khiến không gian chuyển sang trạng thái nhập nhoạng như chập tối, gây chú ý trên mạng xã hội.

Đây không phải lần đầu hiện tượng này xuất hiện. Trước đó, vào khoảng tháng 9/2025, một số địa phương cũng từng ghi nhận tình trạng tương tự. Bầu trời đột ngột tối đi vào ban sáng do mây dông phát triển mạnh. Nhiều người đặt câu hỏi về nguyên nhân của hiện tượng này cũng như xu hướng thời tiết bất thường trong giai đoạn giao mùa.

Hiện tượng khí tượng bình thường

Theo các chuyên gia, việc trời bất ngờ tối om vào ban trưa thực chất không phải hiện tượng hiếm gặp, mà là đặc trưng của giai đoạn giao mùa.

Trao đổi với Tri Thức - Znews, ông Trần Văn Hưng, Phó giám đốc Đài Khí tượng Thủy văn Nam Bộ, cho biết nguyên nhân chính khiến "ngày chuyển thành đêm" đột ngột là bởi mưa dông (hay còn gọi là mây tích vũ, cumulonimbus) phát triển mạnh. Lúc đó, các đám mây này không chỉ trải rộng mà còn chồng xếp lên nhau với độ dày có thể lên tới 10-15 km, tạo thành một "tấm màn" đặc quánh chứa đầy hạt nước và tinh thể băng.

Nhiều chuyên gia quốc tế từng có những phân tích cụ thể về hiện tượng này. Ông Marshall Shepherd, nhà khí tượng học, cựu Chủ tịch Hiệp hội Khí tượng Mỹ (AMS), cho rằng sự tối sầm là dấu hiệu điển hình của các hệ thống dông mạnh, khi mây phát triển theo chiều thẳng đứng với tốc độ nhanh và che phủ diện rộng. Theo ông, đây là "một phần hoàn toàn tự nhiên của chu trình đối lưu trong khí quyển nhiệt đới và cận nhiệt".

Mây đen trên bầu trời Hà Nội vào sáng 7/10/2025. Ảnh: Phan Hồng Sơn.

Trong khi đó, nhà khí tượng học Jeff Masters của Yale Climate Connections (thuộc Đại học Yale), nổi tiếng với các phân tích về thời tiết cực đoan, nhấn mạnh rằng cảm giác trời giữa trưa tối như đêm thường xuất hiện khi mây dông đạt đến giai đoạn trưởng thành, kết hợp với lượng hơi nước lớn trong không khí, khiến ánh sáng bị hấp thụ và tán xạ mạnh.

Ở góc độ nghiên cứu khí hậu, bà Friederike Otto, nguyên Giám đốc Viện thay đổi môi trường tại Đại học Oxford (Mỹ), cho rằng sự gia tăng tần suất các hiện tượng đối lưu cực đoan, bao gồm đợt mây dông dày đặc gây tối trời giữa ban ngày, có thể liên quan đến xu hướng khí hậu ấm lên. Theo bà Otto, không khí ấm hơn giữ được nhiều hơi nước hơn, từ đó làm tăng "nhiên liệu" cho các cơn dông phát triển mạnh.

Bên cạnh Việt Nam, hiện tượng tương tự đã được ghi nhận tại nhiều đô thị lớn trên thế giới. Tại Bắc Kinh (Trung Quốc), từng có thời điểm giữa trưa nhưng bầu trời tối đến mức phải bật đèn đường. Tại Mỹ, các bang vùng Trung Tây cũng thường xuyên xuất hiện tình trạng "ban ngày hóa đêm" khi siêu dông (supercell) hình thành.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh dù là hiện tượng quen thuộc, việc trời tối om giữa ban ngày xuất hiện liên tiếp với cường độ dày trong thời gian ngắn là điều cần theo dõi. Bởi đi kèm với nó thường là các hình thái thời tiết nguy hiểm như dông lốc, sét, mưa đá và gió giật mạnh, những yếu tố có thể gây thiệt hại lớn nếu người dân không kịp thời phòng tránh.

Lưu ý giai đoạn chuyển mùa

Diễn biến trời tối sầm giữa ban ngày không xuất hiện đơn lẻ mà nằm trong chuỗi biến động thời tiết rõ rệt tại miền Bắc những ngày qua. Trước đó, khu vực vừa trải qua một đợt nắng nóng diện rộng với nhiệt độ phổ biến 35-37 độ C, khiến nền nhiệt cao và độ ẩm trong không khí tích tụ mạnh.

Ngay sau đó, các đợt không khí lạnh yếu từ phía Bắc tràn xuống, cường độ không lớn nhưng đủ để tạo ra sự xáo trộn khí quyển. Khi khối khí lạnh gặp nền không khí nóng ẩm sẵn có, sự chênh lệch nhiệt, ẩm trở nên rõ rệt, dẫn đến hình thành vùng hội tụ gió và các dòng thăng mạnh trong khí quyển. Chuyên gia nhận định chính cơ chế này đã kích hoạt sự phát triển nhanh của các đám mây dông trên diện rộng.

Theo Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn Quốc gia, trong các ngày 17-19/4, nhiều tỉnh thành miền Bắc có mưa rào và dông diện rộng, với lượng mưa phổ biến 15-40 mm, có nơi trên 80 mm. Nhiệt độ giảm nhanh sau mưa, tạo cảm giác mát mẻ rõ rệt so với những ngày trước đó.

Không chỉ vậy, các hình thái thời tiết cực đoan như mưa đá, gió giật mạnh và lốc xoáy cục bộ cũng đã xuất hiện ở một số địa phương bao gồm Thanh Hóa, Sơn La, gây thiệt hại về tài sản và ảnh hưởng đến đời sống người dân.

Chuyên gia khuyến cáo người dân phía Bắc cần theo dõi bản tin thời tiết để có biện pháp thích ứng phù hợp. Ảnh: Trần Hiền.

Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia cũng ghi nhận thời tiết miền Bắc trong những ngày tới tiếp tục duy trì trạng thái biến động mạnh, đặc trưng của giai đoạn chuyển mùa. Các hình thái thời tiết sẽ thay đổi nhanh theo từng ngày, với sự đan xen giữa nắng nóng cục bộ và mưa dông diện rộng.

Cụ thể, khoảng 20-22/4, khu vực Bắc Bộ duy trì nền nhiệt ở mức khá cao vào ban ngày, phổ biến 31-34 độ C, có nơi trên 35 độ C ở khu vực trung du và đồng bằng. Độ ẩm không khí tăng dần khiến cảm giác oi bức rõ rệt hơn, đặc biệt vào trưa và đầu giờ chiều.

Tuy nhiên, nền nhiệt cao không kéo dài ổn định. Từ chiều tối và đêm, nhiều khu vực có khả năng xuất hiện mưa rào và dông rải rác, cục bộ có nơi mưa vừa đến mưa to. Trong các cơn dông, nguy cơ cao xảy ra các hiện tượng thời tiết cực đoan như lốc, sét và gió giật mạnh.

Đáng chú ý, giai đoạn ngày 23-24/4, một đợt không khí lạnh yếu được dự báo sẽ ảnh hưởng trở lại miền Bắc. Hiện tượng không làm giảm nhiệt sâu như các đợt mùa đông. Nhiệt độ ban ngày có thể giảm nhẹ, dao động quanh mức 29-32 độ C, trong khi ban đêm và sáng sớm trời dịu mát hơn.

Sự tác động của không khí lạnh trong bối cảnh nền nhiệt còn cao sẽ làm gia tăng khả năng hình thành mưa dông trên diện rộng. Các tỉnh vùng núi và trung du phía Bắc được nhận định là khu vực có xác suất xuất hiện mưa lớn cao hơn, do địa hình thuận lợi cho các dòng đối lưu phát triển.

Sau thời điểm trên, từ khoảng 25/4 trở đi, miền Bắc có xu hướng giảm mưa, nền nhiệt tăng trở lại. Nắng nóng có thể quay lại cục bộ, đặc biệt ở khu vực đồng bằng và đô thị lớn. Tuy vậy, trạng thái nắng, mưa xen kẽ vẫn còn tiếp diễn, chưa bước vào giai đoạn ổn định.

Đặc điểm nổi bật của thời tiết giai đoạn này là sự thay đổi nhanh và khó dự đoán chính xác theo từng khung giờ. Trong cùng một ngày, có thể xuất hiện đầy đủ các trạng thái từ nắng gắt, oi nóng đến mưa dông mạnh vào chiều tối.

Vì vậy, người dân cần chủ động theo dõi các bản tin dự báo ngắn hạn và cảnh báo thời tiết nguy hiểm. Khi có dấu hiệu mưa dông, nên hạn chế di chuyển ngoài trời, tránh trú dưới cây lớn hoặc các công trình không kiên cố, đồng thời chú ý an toàn khi tham gia giao thông trong điều kiện thời tiết xấu.

Vi Lê