Vì sao ASEAN Cup áp dụng thể thức kỳ lạ hiếm có, chung kết cũng đá 2 lượt?

Có mặt trên khán đài sân Mỹ Đình theo dõi trận chung kết ASEAN Cup 2026 tối qua 26/8, Chủ tịch FIFA Gianni Infantino dùng từ “kinh ngạc” để nói về bầu không khí bóng đá cuồng nhiệt. Điều này khó có thể xảy ra nếu đội tuyển Việt Nam và Thái Lan thi đấu trên sân trung lập trong thể thức kiểu truyền thống chỉ có 1 trận chung kết, không có yếu tố sân nhà, sân khách.

ASEAN Cup 2026 có thể là giải đấu duy nhất của các đội tuyển quốc gia đảm bảo 100% số trận đấu có đội chủ nhà góp mặt (trừ trường hợp đội tuyển không đủ điều kiện tổ chức, phải mượn sân của nước khác). Chỉ có 10 đội tham dự nhưng giải đấu kéo dài tới 1 tháng hoặc hơn, tức là tương đương World Cup phiên bản 32 đội. Chính điều này tạo nên sức hút đặc biệt cho giải đấu vốn bị coi là “ao làng”, “vùng trũng”.

Chủ tịch FIFA Gianni Infantino tận hưởng bầu không khí bóng đá của ASEAN Cup.

Vì sao ASEAN Cup có thể thức sân nhà, sân khách?

AFF Cup ra đời năm 1996 với tên gọi Tiger Cup. Singapore là nước chủ nhà đầu tiên. Ở giai đoạn đầu, giải đấu được tổ chức theo mô hình tập trung tương tự nhiều giải vô địch cấp đội tuyển khác. Một quốc gia được lựa chọn đăng cai và các đội tuyển đến đó thi đấu từ vòng bảng cho tới trận cuối cùng.

Theo thể thức này, các đội được chia thành hai bảng, thi đấu vòng tròn một lượt. Hai đội đứng đầu mỗi bảng giành quyền vào bán kết. Từ đây, các trận đấu loại trực tiếp chỉ diễn ra một lượt. Mô hình tương tự được duy trì trong kỳ Tiger Cup 1998 và năm 2000. Đến năm 2002, giải đấu chính thức có 2 chủ nhà đồng đăng cai.

Điều đó tạo ra lợi thế đáng kể cho đội tuyển chủ nhà khi được thi đấu xuyên suốt giải trước sự cổ vũ của khán giả nhà. Trên thực tế, toàn bộ các đội chủ nhà của AFF Cup từ năm 1996 đến 2002 đều lọt vào chung kết.

Sức hút trên khán đài vì thế cũng phụ thuộc khá nhiều vào thành tích và sự hiện diện của đội tuyển đăng cai. Nếu không có đội chủ nhà góp mặt, rất khó để các khán đài được lấp đầy.

Tiger Cup 2004 đánh dấu bước ngoặt đầu tiên trong cách tổ chức giải vô địch Đông Nam Á. Vòng bảng vẫn được tổ chức tập trung tại 2 quốc gia đồng đăng cai. Tuy nhiên, lần đầu tiên trong lịch sử, bán kết và chung kết chuyển sang thể thức hai lượt sân nhà - sân khách.

Mô hình này từng tạo nên những kỳ AFF Cup có sức hút lớn, đặc biệt khi đội chủ nhà thi đấu. Theo thống kê của Liên đoàn Bóng đá Đông Nam Á (AFF) được Detik dẫn lại, các trận đấu từ vòng bảng đến bán kết của giải năm 2004 thu hút khoảng 416.000 lượt khán giả. Sau trận chung kết lượt đi giữa Indonesia và Singapore, tổng lượng người đến sân đã tăng lên khoảng 536.000.

Theo thể thức ASEAN Cup, mỗi đội đều thi đấu vòng bảng, bán kết và chung kết theo thể thức hai lượt sân nhà - sân khách. (Ảnh:

Riêng những trận đấu của Indonesia tại sân Gelora Bung Karno tạo ra sức hút đặc biệt. Trận bán kết lượt đi giữa Indonesia và Malaysia được ghi nhận có khoảng 110.000 khán giả, trong khi trận chung kết lượt đi với Singapore thu hút khoảng 120.000 người. AFF thời điểm đó dự báo tổng lượng khán giả của cả giải có thể vượt 600.000.

Tuy nhiên, vấn đề sức hút không đồng đều giữa các trận đấu vẫn còn tồn tại, bởi vòng bảng được tổ chức theo thể thức tập trung. Những cuộc đối đầu không có đội tuyển chủ nhà thường khó lấp đầy khán đài. Đây trở thành một trong những vấn đề AFF muốn giải quyết khi nghiên cứu thay đổi thể thức giải đấu.

ASEAN Cup hấp dẫn như World Cup

Tháng 9/2017, sau cuộc họp Hội đồng AFF lần thứ 12 tại Bali (Indonesia), Liên đoàn Bóng đá Đông Nam Á chính thức công bố thể thức mới dành cho AFF Cup 2018. Thay vì tập trung 2 bảng đấu tại 2 quốc gia, 10 đội vẫn được chia thành 2 bảng, mỗi bảng 5 đội, nhưng mỗi đội sẽ chơi 2 trận trên sân nhà và 2 trận sân khách. Hai đội đứng đầu mỗi bảng giành quyền vào bán kết.

Bán kết và chung kết vẫn diễn ra theo thể thức hai lượt sân nhà - sân khách. Nếu tổng tỷ số cân bằng sau 2 trận, luật bàn thắng sân khách không được sử dụng. Hai đội phải bước vào hiệp phụ và loạt sút luân lưu nếu cần để xác định đội đi tiếp hoặc nhà vô địch. Tổng số trận đấu được ấn định là 28, chỉ hơn thể thức cũ 4 trận.

Tuy nhiên, điểm khác biệt mang tính then chốt là 100% các trận đấu có đội chủ nhà. “Với việc các đội thi đấu cả trên sân nhà và sân khách ngoài vòng bảng, người hâm mộ sẽ có nhiều cơ hội hơn để cổ vũ đội tuyển quốc gia trên sân nhà, điều này sẽ thúc đẩy sự cạnh tranh gay gắt trong các trận đấu và thu hút sự tham gia của người hâm mộ hơn”, AFF nói về thể thức mới.

Sau khi AFF Cup 2018 diễn ra, trang chính thức của AFF cho biết thể thức mới giúp giải đấu “gặt hái thành công vang dội” khi khơi dậy làn sóng yêu nước của các đội bóng thuộc khu vực ASEAN.

“Sân vận động quốc gia ở Bukit Jalil, Kuala Lumpur đã chứng kiến ​​lượng khán giả bóng đá đông đảo nhất từ ​​trước đến nay, trong khi sân vận động Mỹ Đình ở Hà Nội cũng thu hút lượng người xem khổng lồ.

Sức hút tương tự xuất hiện tại sân vận động quốc gia Singapore, sân Panaad Park & Stadium ở Bacolod (Philippines), cũng như các sân đấu tại Campuchia, Myanmar và Lào.

Người hâm mộ bóng đá trên khắp khu vực Đông Nam Á đã hoàn toàn ‘dán mắt’ vào giải đấu, gắn kết người dân các quốc gia lại với nhau bằng một tinh thần đoàn kết mạnh mẽ. Đó là điều hiếm thấy trong cuộc sống thường nhật”, Liên đoàn bóng đá Đông Nam Á tổng kết.

Việc mỗi trận đều có một đội thi đấu trên sân nhà cũng giúp duy trì sự quan tâm của khán giả ở từng quốc gia, qua đó gia tăng lượng người đến sân, theo dõi truyền hình và mức độ nhận diện cho các nhà tài trợ trong suốt giải đấu. Hệ quả rõ ràng của thể thức này là mở rộng đáng kể giá trị thương mại của giải đấu. AFF Cup 2018 kéo dài hơn 5 tuần, đồng nghĩa với việc các thương hiệu đồng hành có thời gian và số trận để xuất hiện nhiều hơn trước công chúng tại nhiều thị trường Đông Nam Á.

Tỷ lệ lấp đầy khán đài của các trận đấu tăng lên, đồng nghĩa doanh thu bán vé, giá trị thương mại, hợp đồng quảng cáo, tài trợ của giải đấu tăng lên. LĐBĐ Đông Nam Á không phải là cơ quan duy nhất hưởng lợi từ thể thức này. Việc được giao quyền đăng cai trận đấu đương nhiên mang đến cho các liên đoàn thành viên cơ hội kiếm tiền.

Khánh Ly