Vị quê trong bánh đúc đỏ

Chợ Gôi (xã Sơn Tiến) là nơi có nhiều quầy bán bánh đúc đỏ.

Gần 30 năm qua, bà Lê Thị Thủy ở xã Sơn Tiến vẫn đều đặn thức dậy từ sáng sớm để làm bánh đúc đỏ bán tại chợ Gôi. Với bà, đây không chỉ là nghề mưu sinh mà còn là nghề gia truyền được mẹ chồng truyền lại, gắn bó với biết bao thế hệ trong gia đình. Dẫu cuộc sống ngày càng đổi thay, nhiều món ăn mới xuất hiện, nhưng bánh đúc đỏ vẫn giữ được sức hút riêng đối với người dân địa phương cũng như những người Hà Tĩnh đang sinh sống xa quê.

Theo bà Thủy, niềm vui lớn nhất của người làm bánh không chỉ đến từ việc bán được nhiều hàng mà còn từ sự yêu mến của người thưởng thức. Mỗi dịp lễ, tết hay mùa hè, khi người dân đi làm ăn xa trở về quê hương, quầy bánh của bà lại đông khách hơn thường lệ. Nhiều người vừa xuống xe đã ghé chợ Gôi tìm mua bánh đúc đỏ để thưởng thức hoặc mang về làm quà cho người thân. Điều đó khiến bà cảm nhận rõ hơn giá trị của món bánh quê và thêm động lực để gìn giữ nghề truyền thống.

Bà Lê Thị Thủy (xã Sơn Tiến) đã có gần 30 năm làm bánh đúc đỏ.

Được làm từ nguồn gạo lứt đỏ sẵn có, bánh đúc đỏ từ lâu đã trở thành thức quà quen thuộc trong đời sống thường ngày của người dân Sơn Tiến và Tứ Mỹ. Nguyên liệu chính gồm gạo lứt đỏ và gạo trắng được phối trộn theo tỷ lệ phù hợp. Sau đó, người làm bánh thực hiện các công đoạn như ngâm gạo, xay bột, đồ bánh và đổ khuôn.

Nghe qua tưởng chừng đơn giản nhưng để làm ra những mẻ bánh ngon đòi hỏi người làm phải có kinh nghiệm, sự tỉ mỉ và kiên trì. Từ khâu xay bột thật mịn, giữ lửa vừa độ đến việc quấy bột liên tục sao cho dẻo, quánh và không bị vón cục đều quyết định đến chất lượng thành phẩm. Không cầu kỳ về nguyên liệu nhưng chính sự khéo léo của người làm đã tạo nên màu nâu đỏ đặc trưng cùng hương vị dẻo thơm, bùi ngọt rất riêng của món bánh này.

Nguyên liệu chính để làm bánh đúc đỏ là gạo lứt.

Trải qua nhiều thế hệ, món bánh dân dã ấy không chỉ được lưu truyền như một nét ẩm thực đặc trưng mà còn gắn liền với những phiên chợ quê, đặc biệt là chợ Gôi - nơi bánh đúc đỏ được bày bán nhiều nhất. Qua năm tháng, chợ Gôi đã trở thành điểm hẹn của những người con xa quê mỗi lần trở về.

Nhiều người sau hàng chục năm lập nghiệp nơi đất khách vẫn giữ thói quen ghé chợ tìm mua vài phần bánh đúc đỏ để thưởng thức hoặc mang về làm quà. Bởi, trong vị dẻo thơm, bùi ngọt của món bánh dân dã ấy không chỉ có hương vị của hạt gạo quê nhà mà còn chất chứa bao ký ức tuổi thơ, tình cảm gia đình và nỗi nhớ quê hương luôn hiện hữu trong lòng những người con xa xứ.

Bánh đúc đỏ thường được ăn kèm với bánh đậu xanh.

Hơn 30 năm xa quê vào tỉnh Đồng Nai lập nghiệp, nhưng trong ký ức của bà Lê Thanh Thủy, người con của xã Sơn Tiến, hương vị bánh đúc đỏ vẫn luôn vẹn nguyên như thuở nào. Mỗi lần trở về quê nhà, bà đều dành thời gian ghé chợ Gôi để mua bánh đúc đỏ thưởng thức. Với bà, bánh đúc đỏ không chỉ là món ăn yêu thích mà còn là một phần hồn quê luôn theo bà trên suốt chặng đường xa xứ. “Lần nào về quê tôi cũng tìm mua bánh đúc đỏ. Tôi thích nhất là vị thơm và ngọt dịu của bánh. Đây là hương vị rất riêng mà ở nơi khác không có được. Mỗi lần ăn bánh, tôi lại nhớ đến tuổi thơ và những ngày theo mẹ đi chợ quê”, bà Thủy chia sẻ.

Bà Lê Thanh Thủy (người mặc áo xanh) mỗi lần về quê đều tìm mua bánh đúc đỏ.

Hiện nay, tại các xã Sơn Tiến và Tứ Mỹ có gần 10 hộ còn duy trì nghề làm bánh đúc đỏ. Các hộ thường luân phiên mang bánh đến bán tại chợ Gôi và chợ Choi (xã Tứ Mỹ). Mỗi phiên chợ, sau khi trừ chi phí, mỗi hộ làm bánh có thêm thu nhập hơn 200 nghìn đồng. Dù thu nhập không cao nhưng nghề làm bánh đúc đỏ vẫn được nhiều gia đình gìn giữ như một cách lưu giữ hương vị quê hương và nét đẹp văn hóa truyền thống.

Chị Phan Thị Cúc - cán bộ Phòng Kinh tế, UBND xã Sơn Tiến cho biết: “Bánh đúc đỏ là một trong những món ăn truyền thống gắn bó lâu đời với đời sống của người dân địa phương. Không chỉ là thức quà dân dã được làm từ nguồn nguyên liệu sẵn có, món bánh này còn chứa đựng những giá trị văn hóa, phản ánh nét sinh hoạt và sự cần cù, khéo léo của người dân. Điều đáng mừng là dù cuộc sống ngày càng phát triển, bánh đúc đỏ vẫn được nhiều người yêu thích, đặc biệt là những người con đang sinh sống, làm việc ở nhiều vùng miền khác nhau. Chính tình cảm dành cho món quà quê này đã tạo động lực để các gia đình tiếp tục giữ nghề và trao truyền cho thế hệ sau”.

Bánh đúc đỏ được nhiều người dân ưa chuộng.

Có lẽ chính sự mộc mạc vốn có nên bánh đúc đỏ đã vượt ra ngoài giá trị của một món ăn thông thường để trở thành một phần ký ức của người dân nơi đây. Theo những phiên chợ quê, theo bước chân của những người con xa xứ, hương vị bánh đúc đỏ vẫn âm thầm lan tỏa và được gìn giữ qua năm tháng. Để rồi mỗi lần thưởng thức, người ta như được trở về với những tháng năm bình yên nơi quê nhà, nơi có những phiên chợ cũ, có tình làng nghĩa xóm và hương vị tuổi thơ còn vẹn nguyên trong ký ức.

Video: Vị quê trong bánh đúc đỏ.

Nguyễn Tâm