VCCI đề xuất nhiều cơ chế đột phá cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Bộ Tài chính đang lấy ý kiến góp ý đối với Dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi) với nhiều đề xuất mới đáng chú ý.

Trên cơ sở tổng hợp ý kiến từ cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp trong lĩnh vực sản xuất, chế biến, chế tạo và công nghiệp hỗ trợ, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đánh giá dự thảo phiên bản ngày 1/6/2026 đã có nhiều bước tiến quan trọng.

Theo VCCI, dự thảo đã thể chế hóa nguyên tắc phân bổ ngân sách theo kết quả đầu ra và phương thức hỗ trợ thông qua phiếu (voucher). Bên cạnh đó, dự thảo cho phép cấp tín dụng dựa trên dữ liệu, dòng tiền, chuỗi giá trị, tài sản vô hình và tài sản hình thành trong tương lai; bổ sung cơ chế hướng dẫn trước, xử phạt sau đối với doanh nghiệp chuyển đổi từ hộ kinh doanh; đồng thời cộng điểm cho nhà thầu sử dụng thầu phụ là doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Tuy nhiên, VCCI cho rằng vẫn còn nhiều nội dung cần tiếp tục hoàn thiện để bảo đảm chính sách đi vào thực tiễn và phát huy hiệu quả.

Đối với tiêu chí phân loại doanh nghiệp theo đặc thù ngành tại Điều 4, VCCI nhận định việc áp dụng đồng thời hai tiêu chí lao động không quá 300 người và doanh thu không quá 400 tỷ đồng cho mọi ngành nghề chưa phản ánh đúng đặc thù của các ngành thâm dụng nguyên vật liệu như điện tử, nơi chi phí nguyên vật liệu chiếm tới 85-90% giá thành sản phẩm.

Theo VCCI, dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi) còn nhiều nội dung cần tiếp tục hoàn thiện để bảo đảm chính sách đi vào thực tiễn.

Do đó, VCCI đề xuất nâng ngưỡng doanh thu lên 1.000 tỷ đồng đối với một số ngành đặc thù, đồng thời bổ sung cơ chế chuyển tiếp trong 3 năm đối với các doanh nghiệp vừa vượt ngưỡng hỗ trợ.

Về ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp tại Điều 9, VCCI kiến nghị mở rộng đối tượng hưởng thuế suất ưu đãi cho cả doanh nghiệp vừa trong lĩnh vực sản xuất và công nghiệp hỗ trợ. Đồng thời, cần bổ sung chính sách ưu đãi đối với hoạt động đầu tư mở rộng, đầu tư máy móc và công nghệ mới, áp dụng cho cả các doanh nghiệp đang hoạt động.

Liên quan đến tiếp cận tín dụng và định giá tài sản bảo đảm vô hình tại Điều 8, VCCI đề nghị Chính phủ ban hành khung định giá đối với tài sản vô hình, quyền sở hữu trí tuệ và đơn hàng; rút ngắn thời gian thẩm định hồ sơ; đồng thời quy định mức cấp bù lãi suất tối thiểu 2%/năm nhằm bảo đảm công bằng với các dự án xanh quy định tại Điều 21.

Đối với chính sách hỗ trợ mặt bằng sản xuất tại Điều 10, VCCI kiến nghị áp dụng cơ chế khấu trừ trực tiếp vào tiền thuê đất thay vì hoàn trả thông qua chủ đầu tư hạ tầng. Mức giảm tiền thuê đất được đề xuất nâng lên 30% trong thời gian 7 năm và mở rộng đối tượng thụ hưởng cho doanh nghiệp thuê đất trực tiếp cũng như doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ đang hoạt động.

Với hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D) tại Điều 11, VCCI đề nghị mở rộng phạm vi các khoản chi phí được trừ và đơn giản hóa thủ tục liên quan đến Quỹ phát triển khoa học và công nghệ theo tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW.

Đối với chuyển đổi số, VCCI kiến nghị quy định mức hỗ trợ tối thiểu bằng 50% chi phí đầu tư kèm mức trần cụ thể; bổ sung các hệ thống ERP, MES, AI và IoT vào danh mục hỗ trợ; đồng thời cho phép doanh nghiệp áp dụng cơ chế khấu hao nhanh đối với phần mềm.

Về chuyển đổi xanh, ESG và ứng phó các rào cản carbon tại Điều 21, VCCI đề xuất nâng mức hỗ trợ lãi suất lên 3%/năm, mở rộng đối tượng hỗ trợ cho các doanh nghiệp sản xuất thông thường có dự án xanh. Đồng thời, cần hỗ trợ tối thiểu 50% chi phí chứng nhận và kiểm kê khí nhà kính; bổ sung nội dung hỗ trợ doanh nghiệp tuân thủ Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu (EU); cho phép tính 150% chi phí tư vấn và chứng nhận ESG vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế.

Để đơn giản hóa thủ tục hành chính, VCCI đề nghị mở rộng chế độ kế toán đơn giản cho cả doanh nghiệp nhỏ; bổ sung nguyên tắc khai báo một lần và liên thông dữ liệu giữa các cơ quan quản lý. Đồng thời, chỉ nên loại trừ doanh nghiệp khỏi các chính sách hỗ trợ khi đã có bản án có hiệu lực pháp luật, nhằm bảo đảm nguyên tắc suy đoán vô tội và tránh hình sự hóa các quan hệ kinh tế, dân sự theo tinh thần Nghị quyết 68-NQ/TW.

Một nội dung khác được VCCI đặc biệt nhấn mạnh là cần nâng cơ chế "hướng dẫn trước, xử phạt sau" thành nguyên tắc chung áp dụng cho toàn bộ doanh nghiệp nhỏ và vừa, thay vì chỉ áp dụng đối với doanh nghiệp chuyển đổi từ hộ kinh doanh.

Đối với mua sắm công tại Điều 12, VCCI kiến nghị bổ sung cơ chế giám sát, công khai và chế tài nhằm bảo đảm thực hiện hiệu quả quy định dành tối thiểu 20% giá trị mua sắm công cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Đồng thời, cần ưu tiên các sản phẩm công nghiệp hỗ trợ và hàng hóa sản xuất trong nước.

Ngoài ra, VCCI cũng đề xuất bổ sung quy định hỗ trợ doanh nghiệp tuân thủ các yêu cầu về phòng cháy, chữa cháy; xây dựng cơ chế tài trợ chuyển giao công nghệ theo cụm liên kết ngành; bổ sung chương riêng quy định các điều khoản sửa đổi trực tiếp tại các luật chuyên ngành; xây dựng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) và miễn trừ trách nhiệm đối với các rủi ro khách quan trong hoạt động đổi mới sáng tạo; tiếp tục cụ thể hóa phạm vi áp dụng phiếu hỗ trợ (voucher).

VCCI đề nghị Ban soạn thảo nghiên cứu quy định cụ thể các mức hỗ trợ về tỷ lệ, mức trần và thời hạn ngay trong Luật hoặc các văn bản hướng dẫn thi hành, hạn chế tối đa các quy định mang tính nguyên tắc khó triển khai trên thực tế. Đồng thời, các chính sách hỗ trợ cần được thiết kế theo đặc thù từng ngành để nâng cao hiệu quả và khả năng tiếp cận của doanh nghiệp.

Minh Thu