Văn hóa, văn nghệ dân gian trong 'dòng chảy' chuyển đổi số

Câu lạc bộ Nghệ nhân hò khoan Lệ Thủy tham gia sự kiện “Di sản dân ca hò khoan Lệ Thủy trên dòng chảy thời gian” - Ảnh: NVCC

Đầu tháng 4 vừa qua, CLB Nghệ nhân hò khoan Lệ Thủy đã có một chuyến đi đầy ý nghĩa đến với Trường đại học Khoa học, Xã hội và Nhân văn (KHXHNV), Đại học Quốc gia Hà Nội, tham gia sự kiện “Di sản dân ca hò khoan Lệ Thủy trên dòng chảy thời gian”. Sự kiện được tổ chức với sự phối hợp của 3 đơn vị: Công đoàn Khoa Văn học, Công đoàn Khoa Ngôn ngữ học, Việt Nam học và Tiếng Việt, Công đoàn Trường THPT chuyên KHXHNV.

Đây là hoạt động nằm trong chuỗi kỷ niệm 70 năm thành lập Khoa Ngữ văn, Trường đại học Tổng hợp, dự kiến diễn ra vào cuối năm nay. Thông qua sự kiện, những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc được lan tỏa đến sinh viên, đặc biệt là sinh viên quốc tế, qua đó, góp phần nuôi dưỡng tình yêu và ý thức gìn giữ di sản.

Nghệ nhân ưu tú (NNƯT) Nguyễn Thị Lý, Chủ nhiệm CLB Nghệ nhân hò khoan Lệ Thủy (xã Lệ Thủy) xúc động nhớ lại: Những làn điệu hò khoan mộc mạc, đậm chất quê hương Lệ Thủy, vùng đất gắn liền với Đại tướng Võ Nguyên Giáp, đã vang lên giữa không gian học thuật, góp phần lan tỏa và tôn vinh giá trị của di sản VHVNDG trong đời sống đương đại.

Dù tuổi đã cao, các nghệ nhân của CLB vẫn miệt mài biểu diễn bằng tất cả niềm đam mê và tâm huyết, nỗ lực gìn giữ, quảng bá hò khoan đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ. Chương trình gồm 8 tiết mục đặc sắc, tái hiện sinh động vẻ đẹp của dân ca hò khoan qua nhiều làn điệu và chủ đề phong phú, như: “Lưu thủy kim tiền”, “Các mái hò cổ”, “Hò khơi”, “Vè mẹ Suốt”, “Tổ khúc hò khoan về Đại tướng Võ Nguyên Giáp: Người về quê thăm rộn vui mùa lễ hội”…

Một chương trình giao lưu do Câu lạc bộ Nghệ nhân hò khoan Lệ Thủy tổ chức được livestream, chia sẻ nhiều trên mạng xã hội - Ảnh: MN

Sự đón nhận nồng nhiệt, những gương mặt rạng rỡ, háo hức của sinh viên, học sinh chính là minh chứng rõ nét cho sức sống bền bỉ của di sản. Chính tình yêu và sự quan tâm của các bạn trẻ đã tiếp thêm động lực để các nghệ nhân tiếp tục hành trình gìn giữ và lan tỏa hò khoan trong dòng chảy văn hóa dân tộc.

Đặc biệt, các thông tin, nội dung của sự kiện đều được cập nhật trên trang fanpage của các khoa liên quan thuộc Trường đại học KHXHNV cũng như trang fanpage của CLB Nghệ nhân hò khoan Lệ Thủy. Bên cạnh đó là các buổi livestream và cập nhật thông tin lên các nền tảng mạng xã hội của nhiều bạn trẻ tham dự sự kiện.

Có thể nói, sự kiện “Di sản dân ca hò khoan Lệ Thủy trên dòng chảy thời gian” không chỉ mang lại trải nghiệm nghệ thuật giàu cảm xúc, lắng đọng, mà còn góp phần quảng bá, giới thiệu di sản hò khoan đến với đông đảo công chúng, vượt ra ngoài không gian làng quê bên bờ sông Kiến Giang.

Đây không phải là lần đầu tiên hò khoan Lệ Thủy đến với khán giả thủ đô, di sản này đã có cơ hội ra mắt trong một số sự kiện văn hóa khác. Nhưng lần này ghi nhận sự khác biệt rõ nét với sự quan tâm, chú ý và lan tỏa trên không gian số, đưa di sản tiếp cận gần hơn với người trẻ.

Theo NNƯT Nguyễn Thị Lý, trước đó, CLB cũng rất quan tâm đến việc ghi âm, ghi hình các tiết mục, chương trình biểu diễn, sau đó đăng tải trên trang fanpage của CLB và trang facebook cá nhân của các thành viên CLB. Các phóng sự, phim tài liệu, chương trình ca nhạc được Báo và phát thanh, truyền hình Quảng Trị hay các cơ quan báo chí truyền thông thực hiện về CLB cũng được sưu tầm, đăng tải trên những nền tảng này.

Ngày 7/1/2026, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam. Trong đó nêu rõ: Phấn đấu hoàn thành việc số hóa 100% các di sản văn hóa đã được xếp hạng cấp quốc gia, cấp quốc gia đặc biệt vào năm 2026.

Tuy nhiên, do thành viên CLB chủ yếu tuổi cao, không thành thạo về công nghệ, nên việc giới thiệu, quảng bá còn manh mún, thiếu kinh nghiệm. Đặc biệt, các tư liệu chưa được lưu trữ khoa học, thường xuyên thất lạc, gây lãng phí nguồn tài nguyên di sản. CLB cũng rất mong muốn trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ hiện nay, sẽ có những giải pháp hợp lý từ các cấp, ngành, địa phương để hỗ trợ các CLB VHVNDG trong việc số hóa, quảng bá di sản qua không gian mạng.

Sức lan tỏa trên nền tảng xã hội từ người trẻ là “cơ hội vàng” quảng bá các di sản văn hóa văn nghệ dân gian - Ảnh: NVCC

Còn với CLB Dân ca Sông Hiền, từ lâu, CLB đã thường xuyên cập nhật thông tin sinh hoạt, các tiết mục biểu diễn, sản phẩm báo chí truyền thông viết về CLB lên trang fanpage của CLB. Ngoài ra, các thành viên cũng thường xuyên cập nhật thông tin, hoạt động và các tác phẩm biểu diễn mới của CLB lên nền tảng mạng xã hội. Tín hiệu vui là các bài đăng đều nhận được sự quan tâm của công chúng, đặc biệt là những người con xa quê hương.

NNƯT Nguyễn Thanh Hồng, Chủ nhiệm CLB Dân ca Sông Hiền chia sẻ, CLB vẫn trăn trở vì ngoài việc cập nhật các sản phẩm lên nền tảng số, CLB vẫn chưa thể số hóa tập hợp kho tư liệu suốt mấy năm hoạt động để có thể lưu trữ và quảng bá di sản hiệu quả hơn. Để làm được điều này, CLB kỳ vọng sự hỗ trợ của các cấp, ngành, địa phương, nhất là trong việc bồi dưỡng thêm kiến thức về chuyển đổi số trong hoạt động VHVNDG.

Nhà nghiên cứu VHVNDG Đặng Thị Kim Liên, Chi hội trưởng Chi hội VNDG Việt Nam tỉnh Quảng Trị nhận định: Chuyển đổi số trong hoạt động của các CLB VHVNDG của tỉnh mới chủ yếu tập trung vào việc quảng bá, giới thiệu trên nền tảng số. Còn nhiều tiện ích khác của chuyển đổi số chưa được lan tỏa, như: Số hóa hệ thống tư liệu; đổi mới phương thức truyền dạy và đào tạo, nhất là phát triển công nghiệp văn hóa, kinh tế số… Một trong những nguyên nhân chính là do đa phần các nghệ nhân, hội viên CLB VHVNDG đã lớn tuổi, năng lực công nghệ còn nhiều hạn chế. Thời gian tới, trong bối cảnh chuyển đổi số đang tác động tích cực đến mọi khía cạnh của đời sống xã hội, kỳ vọng, lĩnh vực VHVNDG sẽ có những đổi mới mạnh mẽ, quyết liệt hơn với sự quan tâm thấu đáo của các cấp, ngành, địa phương, nhất là từ cấp tỉnh.

Theo đề án “Chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045” của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, mục tiêu đến năm 2030, phấn đấu 100% lĩnh vực văn hóa có nền tảng số dùng chung; 100% các loại hình di sản văn hóa đã số hóa được chuẩn hóa dữ liệu theo khung chuẩn quốc gia và chia sẻ theo quy định; ít nhất 80% di sản văn hóa phi vật thể của vùng đồng bào dân tộc thiểu số được số hóa và lưu trữ trong các hệ thống cơ sở dữ liệu chuyên ngành về văn hóa.

Mai Nhân