Văn hóa ứng xử - phần quan trọng làm nên giá trị nghệ thuật

Khán giả cổ vũ trong chương trình “Concert Thanh Xuân”, tháng 6-2026. Ảnh: Minh Nhật

Những “hạt sạn” từ ý thức

Thời gian gần đây, chỉ riêng thành phố Hà Nội đã có hàng loạt concert quốc tế, liveshow và lễ hội âm nhạc quy mô lớn liên tiếp diễn ra, thu hút hàng vạn khán giả đến xem. Những buổi biểu diễn này không chỉ đáp ứng nhu cầu thưởng thức nghệ thuật ngày càng cao của người dân mà còn góp phần khẳng định vị thế của Thủ đô trên bản đồ âm nhạc khu vực, động lực phát triển công nghiệp văn hóa. Hình ảnh hàng vạn người cùng hòa giọng theo những ca khúc yêu thích, cùng chia sẻ cảm xúc trong một không gian nghệ thuật là những khoảnh khắc đẹp và đáng nhớ. Song, giữa bầu không khí cuồng nhiệt ấy vẫn còn không ít “hạt sạn” đến từ ý thức của một bộ phận khán giả.

Sau mỗi chương trình ngoài trời, không khó để bắt gặp hàng loạt chai nước uống dở, vỏ bánh kẹo, túi nilon hay áo mưa dùng một lần bị bỏ lại trên khán đài. Những hành động tưởng như nhỏ nhưng lại để lại hình ảnh chưa đẹp về văn hóa nơi công cộng. Không chỉ vậy, mong muốn lưu giữ những khoảnh khắc với thần tượng đôi khi khiến nhiều người giơ cao điện thoại, bảng LED hoặc lightstick trong thời gian dài, vô tình che khuất tầm nhìn của những khán giả phía sau. Ở các chương trình hòa nhạc, nhạc kịch hay sân khấu kịch, những tiếng chuông điện thoại, cuộc trò chuyện riêng hoặc việc đi lại liên tục trong lúc nghệ sĩ biểu diễn cũng làm đứt quãng mạch cảm xúc của cả khán phòng.

Anh Nguyễn Hoàng Nam (phường Tây Hồ) chia sẻ: “Ai cũng có thể có việc đột xuất nhưng cách xử lý để không ảnh hưởng đến người khác ở chỗ đông người cũng là một nét ứng xử cần có. Tôi từng phải “chịu đựng” cả buổi diễn khi người ngồi cạnh liên tục sử dụng điện thoại với độ sáng màn hình tối đa, thỉnh thoảng lại có tiếng rung khiến việc thưởng thức nghệ thuật bị ảnh hưởng”.

Còn chị Phạm Mai Lan (phường Định Công) vẫn nhớ trải nghiệm không mấy vui khi đưa con đi xem chương trình nghệ thuật dành cho thiếu nhi: “Gia đình ngồi phía trên rất ồn ào. Các cháu cầm bóng bay che khuất tầm nhìn, người lớn liên tục cho con ăn uống khiến đồ ăn rơi vãi khắp ghế. Dù nhiều lần nhắc nhở nhưng họ vẫn phớt lờ”. Những hành động ấy có thể xuất phát từ sự vô tình nhưng khi lặp lại ở không gian đông người lại ảnh hưởng đến trải nghiệm chung và làm giảm vẻ đẹp của một sự kiện văn hóa.

Để khán giả cũng là một phần của không gian nghệ thuật…

Vì sao câu chuyện ứng xử nơi công cộng vẫn liên tục được nhắc đến? Theo nhiều chuyên gia, nguyên nhân nằm ở tâm lý “mình có quyền” của một bộ phận người tham dự. Họ cho rằng đã mua vé hoặc tham gia sự kiện miễn phí thì có thể thoải mái hành xử theo ý mình, vô tình quên rằng mỗi hành động đều tác động đến những người xung quanh. Không ít người vẫn nghĩ: “Ai cũng xả rác thì mình xả thêm cũng không sao” hay “Đi xem ca nhạc phải chen lấn, hò hét mới vui”. Chính tâm lý đám đông ấy khiến những hành vi chưa đẹp dần bị coi là bình thường. Trong khi đó, một chương trình nghệ thuật chỉ thật sự thăng hoa khi có sự cộng hưởng giữa nghệ sĩ trên sân khấu và khán giả dưới khán đài.

Về vấn đề này, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Hội chợ Triển lãm thương mại và Tổ chức sự kiện Việt Nam Nguyễn Thăng Long cho rằng, ý thức của khán giả hiện nay đã có nhiều chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, ở những sự kiện đông người vẫn còn những hành vi mang tính “bản năng” như chen lấn, đứng chắn tầm nhìn hay sử dụng điện thoại quá nhiều trong lúc biểu diễn. Dù không phải vấn đề quá lớn nhưng nếu không thay đổi sẽ ảnh hưởng đến chất lượng trải nghiệm, nhất là khi Việt Nam tổ chức ngày càng nhiều sự kiện mang tầm quốc tế.

Theo ông Nguyễn Thăng Long, xây dựng môi trường thưởng thức nghệ thuật văn minh không chỉ là trách nhiệm của khán giả mà cần sự chung tay của cả hệ sinh thái. Ban tổ chức cần chuẩn bị tốt phương án phân luồng, kiểm soát dòng người và truyền thông rõ các quy định trước sự kiện. Nghệ sĩ cũng có vai trò dẫn dắt cảm xúc, khéo léo nhắc nhở khán giả bằng những thông điệp tích cực. Trong khi đó, cơ quan quản lý có thể nghiên cứu xây dựng những hướng dẫn, tiêu chuẩn chung về tổ chức và tham gia các sự kiện đông người. “Tôi vẫn thường nói vui với đồng nghiệp rằng, khán giả cũng là một phần của sân khấu. Một chương trình hay đến đâu mà dưới khán đài lộn xộn thì cảm xúc cũng khó trọn vẹn. Điều quan trọng không phải là những quy định cứng nhắc mà là mỗi người biết đặt mình vào vị trí của người khác. Chỉ cần mỗi người lưu tâm một chút, không gian thưởng thức nghệ thuật sẽ văn minh hơn rất nhiều”, ông Nguyễn Thăng Long chia sẻ.

Ở góc độ khán giả, bạn Tạ Thu Lan, sinh viên Trường Đại học Văn hóa Hà Nội mong muốn các chiến dịch tuyên truyền về văn hóa ứng xử tại sự kiện nghệ thuật được triển khai nhiều hơn. Đồng thời, những hành vi thiếu ý thức cần được nhắc nhở, phê phán trên mạng xã hội một cách văn minh để tạo sức lan tỏa.

Sau cùng, điều quan trọng nhất vẫn là nhận thức của mỗi cá nhân. Khi mỗi người biết cư xử văn minh, tôn trọng nghệ sĩ và những người xung quanh, mỗi đêm diễn sẽ không chỉ để lại dư âm nghệ thuật mà còn lan tỏa những giá trị đẹp về nếp sống văn minh của người Hà Nội và một xã hội hiện đại, nhân văn.

Nguyễn Dũng - Hương Giang