Văn hóa thực tập nhìn từ vụ 2 sinh viên phát ngôn phản cảm tại bệnh viện

Các chuyên gia giáo dục cho rằng văn hóa ứng xử trong thời gian thực tập cần được xem trọng không kém kiến thức chuyên môn.

Đoạn clip dài chưa đầy 1 phút nhưng đủ tạo nên làn sóng tranh luận mạnh mẽ trên mạng xã hội. 2 nữ sinh viên ngành Y của Trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội đang thực tập tại Bệnh viện Đa khoa Đức Giang (Hà Nội) xuất hiện trong trang phục nhân viên y tế, ngồi tại quầy đón tiếp bệnh nhân với những lời nói và thái độ thiếu chuẩn mực. Ngay sau khi vụ việc lan truyền, bệnh viện đã tạm dừng tiếp nhận 2 sinh viên để phối hợp với nhà trường xác minh, xử lý theo quy định.

Sự việc gióng lên hồi chuông cảnh báo về một vấn đề rộng hơn rất nhiều đó là văn hóa thực tập và ý thức nghề nghiệp của sinh viên trước khi chính thức bước vào thị trường lao động. Bởi thực tập không phải chỉ là hoàn thành một học phần để đủ điều kiện tốt nghiệp. Đó là bài kiểm tra đầu tiên về đạo đức nghề nghiệp, trách nhiệm xã hội và cách ứng xử của mỗi người trong môi trường làm việc thực sự.

Trong môi trường bệnh viện, người bệnh và người nhà rất khó phân biệt đâu là bác sĩ chính thức, đâu là điều dưỡng hay sinh viên thực tập. Với họ, bất kỳ ai khoác lên mình chiếc áo blouse trắng đều là đại diện cho cơ sở y tế. Chính vì vậy, chỉ một lời nói thiếu chuẩn mực, một cử chỉ đùa cợt không đúng nơi, đúng lúc cũng đủ làm giảm niềm tin của người dân đối với cả tập thể.

Đáng nói hơn, trong thời đại mạng xã hội, một đoạn video chỉ vài chục giây có thể được chia sẻ hàng chục nghìn lần trong vài giờ. Điều công chúng nhìn thấy không đơn thuần là câu chuyện của 2 sinh viên, mà rất dễ quy chiếu thành hình ảnh của bệnh viện, của nhà trường, thậm chí của cả ngành Y.

Đó cũng là lý do các chuyên gia giáo dục cho rằng văn hóa ứng xử trong thời gian thực tập cần được xem trọng không kém kiến thức chuyên môn.

Video 2 nữ sinh ngành Y có những phát ngôn phản cảm được chia sẻ trên mạng xã hội.

Văn hóa thực tập cần được xem là một học phần bắt buộc

Chia sẻ với PV Báo PNVN, một giảng viên Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 (Phú Thọ) và từng có kinh nghiệm phụ trách kết nối cơ sở thực tập cho sinh viên, cho rằng ông không quá bất ngờ khi thỉnh thoảng xuất hiện những vụ việc gây tranh cãi trong thời gian thực tập. Theo ông, đây là giai đoạn chuyển tiếp đặc biệt giữa môi trường học đường và môi trường nghề nghiệp.

"Ở giảng đường, sinh viên vẫn được nhìn nhận là người học, nhưng khi bước vào bệnh viện, doanh nghiệp hay cơ quan nhà nước, các em đã trở thành một phần của môi trường nghề nghiệp. Người dân sẽ không quan tâm các em đang là sinh viên năm 3 hay năm cuối. Họ chỉ nhìn thấy người đang mặc đồng phục của đơn vị và đánh giá bằng chuẩn mực của người làm nghề", ông chia sẻ.

Qua nhiều năm làm công tác kết nối thực tập, vị giảng viên cho biết phần lớn đơn vị tiếp nhận đều đánh giá thái độ quan trọng hơn trình độ chuyên môn. Có nhiều sinh viên chưa thật sự nổi bật về chuyên môn nhưng được doanh nghiệp đánh giá rất cao bởi sự đúng giờ, lễ phép, cầu thị và tinh thần học hỏi.

Ngược lại, chỉ một lần phát ngôn thiếu kiểm soát, sử dụng điện thoại không đúng lúc hay có thái độ thiếu tôn trọng nơi làm việc cũng đủ khiến cơ hội nghề nghiệp bị khép lại. Theo ông, rất nhiều sinh viên vẫn chưa nhận thức đầy đủ rằng kỳ thực tập thực chất là buổi "phỏng vấn kéo dài" với chính đơn vị sử dụng lao động trong tương lai.

Thực tế hiện nay, hầu hết các trường đại học đều tổ chức phổ biến quy định trước khi sinh viên đi thực tập. Tuy nhiên, nội dung chủ yếu vẫn xoay quanh hồ sơ, thủ tục, thời gian thực tập hay quy định chấm điểm. Trong khi đó, những kỹ năng quan trọng như giao tiếp với bệnh nhân, ứng xử nơi công sở, sử dụng mạng xã hội, xử lý tình huống phát sinh hay bảo vệ hình ảnh nghề nghiệp lại chưa được đầu tư tương xứng.

Từ đó, vị giảng viên cho rằng, nhiều sinh viên vẫn nghĩ rằng vài câu nói đùa với bạn bè sẽ không gây ảnh hưởng. Nhưng điều các em quên là mình đang ngồi tại quầy tiếp đón bệnh nhân, xung quanh có rất nhiều người và hệ thống camera giám sát.

"Mọi hành động đều có thể trở thành hình ảnh đại diện cho đơn vị. Ông cho rằng nhiều trường đại học trên thế giới coi học phần đạo đức nghề nghiệp và văn hóa ứng xử là điều kiện bắt buộc trước khi sinh viên được cấp giấy giới thiệu thực tập. Việt Nam cũng cần tăng cường nội dung này thay vì chỉ chú trọng kiến thức chuyên môn", ông nhấn mạnh.

Nhìn từ vụ việc 2 sinh viên của Trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội, vị giảng viên cho rằng, có một thực tế khác cũng được đặt ra là nhiều người trẻ vẫn chưa ý thức đầy đủ về "dấu chân số". Theo ông, những câu nói tưởng như chỉ mang tính bông đùa có thể trở thành nội dung lan truyền khắp mạng xã hội sau vài phút. Một video ngắn không chỉ ảnh hưởng đến cá nhân mà còn kéo theo gia đình, nhà trường, cơ sở thực tập và cả ngành nghề liên quan.

Theo vị giảng viên, hiện nay rất nhiều doanh nghiệp đều tìm hiểu hình ảnh ứng viên trên mạng xã hội trước khi tuyển dụng. Thực tập chỉ diễn ra vài tuần hoặc vài tháng nhưng chính khoảng thời gian ấy lại quyết định doanh nghiệp có muốn tuyển dụng các em sau này hay không. Điều đó đồng nghĩa, mọi hành vi trong thời gian thực tập đều có thể trở thành "hồ sơ nghề nghiệp" của mỗi sinh viên.

Ở góc nhìn khác, ThS Phạm Thái Sơn, Giám đốc Trung tâm Tuyển sinh và Truyền thông, Trường Đại học Công Thương TPHCM, cho rằng sự việc không đơn thuần là câu chuyện về ứng xử của 2 cá nhân. Theo ông, vụ việc cho thấy khoảng cách giữa kiến thức chuyên môn và năng lực hành xử trong môi trường nghề nghiệp vẫn còn khá lớn.

"Nhiều sinh viên hiện nay đã quen với văn hóa mạng xã hội, nơi việc quay video, livestream hay tạo nội dung diễn ra rất tự nhiên. Nhưng khi bước vào môi trường thực tập, đặc biệt là bệnh viện, trường học hay tòa án, các em không còn là người sử dụng mạng xã hội với tư cách cá nhân mà đã đại diện cho cơ sở đào tạo và đơn vị tiếp nhận", ông Sơn nêu quan điểm.

Cũng theo vị chuyên gia, đối với ngành Y, lời nói và thái độ có giá trị không kém chuyên môn. Một phát ngôn thiếu chuẩn mực, dù chỉ mang tính đùa vui, cũng có thể làm giảm niềm tin của người bệnh đối với đội ngũ y tế. Từ điều này, ông cho rằng, ý thức về đạo đức nghề nghiệp, trách nhiệm xã hội và chuẩn mực ứng xử cần được hình thành ngay từ khi còn ngồi trên giảng đường.

ThS Phạm Thái Sơn, Giám đốc Trung tâm Tuyển sinh và Truyền thông, Trường Đại học Công Thương TPHCM.

Nhà trường và đơn vị tiếp nhận phải cùng chịu trách nhiệm

Với vụ việc này, các chuyên gia đều thống nhất rằng nếu chỉ quy trách nhiệm cho sinh viên sẽ chưa phản ánh đầy đủ bản chất vấn đề. Vị giảng viên Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 cho rằng kỳ thực tập là trách nhiệm của 3 bên gồm nhà trường, đơn vị tiếp nhận và sinh viên. Nếu sinh viên vi phạm, trước hết các em phải chịu trách nhiệm. Tuy nhiên, nhà trường cũng cần xem lại công tác chuẩn bị, còn đơn vị tiếp nhận cần tăng cường hướng dẫn, giám sát trong giai đoạn đầu.

Đây là khoảng thời gian sinh viên dễ mắc sai sót nhất do chưa quen môi trường làm việc. Theo ông, cán bộ hướng dẫn cần thường xuyên nhắc nhở về quy tắc ứng xử, sử dụng điện thoại, giao tiếp với người dân, bảo mật thông tin và đặc biệt là ứng xử trên mạng xã hội. Nhiều doanh nghiệp hiện nay còn yêu cầu sinh viên ký cam kết về bảo mật thông tin và chuẩn mực phát ngôn trong suốt thời gian thực tập. Ông cho rằng đó là kinh nghiệm mà nhiều cơ sở đào tạo hoàn toàn có thể tham khảo.

Đồng quan điểm, ThS Phạm Thái Sơn đề xuất cần xem thực tập nghề nghiệp như một học phần về đạo đức nghề nghiệp thay vì chỉ là giai đoạn rèn luyện kỹ năng chuyên môn.

Theo ông, trước khi đi thực tập, sinh viên cần được tập huấn nghiêm túc về quy tắc ứng xử, bảo mật thông tin, giao tiếp với người dân, sử dụng mạng xã hội và những hành vi không được phép thực hiện trong môi trường nghề nghiệp.

Đặc biệt, những nội dung này cần được kiểm tra, đánh giá như điều kiện bắt buộc trước khi sinh viên được cấp giấy giới thiệu thực tập.

Theo ThS Phạm Thái Sơn, bài học lớn nhất từ vụ việc là năng lực chuyên môn phải luôn đi cùng đạo đức nghề nghiệp. Các trường đại học nên xây dựng bộ quy tắc ứng xử trong thực tập nghề nghiệp áp dụng thống nhất theo từng nhóm ngành. Đồng thời bổ sung các nội dung về đạo đức số, văn hóa sử dụng mạng xã hội, bảo vệ hình ảnh nghề nghiệp và xử lý tình huống thực tế vào chương trình đào tạo.

Đối với những ngành dựa trên niềm tin của xã hội như Y khoa, Sư phạm, Luật hay Công an, theo ông Sơn, kết quả thực tập phải đánh giá bằng kiến thức, kỹ năng chuyên môn và chính thái độ, tinh thần trách nhiệm, văn hóa ứng xử cần trở thành tiêu chí bắt buộc. "Khi những tiêu chí này được thực hiện nghiêm túc và nhất quán, sinh viên sẽ hình thành tác phong nghề nghiệp ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường", ông Sơn cho biết.

Tuấn Khang