Ưu thế công nghệ đang định hình sức mạnh quân sự hiện đại

Trong bối cảnh khoa học - công nghệ phát triển mạnh mẽ, đặc biệt là sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghệ không gian mạng và các hệ thống vũ khí chính xác cao, nhiều quốc gia đang bước vào cuộc cạnh tranh quyết liệt nhằm giành ưu thế trong lĩnh vực quân sự. Đối với Việt Nam, nghiên cứu, ứng dụng và từng bước làm chủ công nghệ không chỉ là yêu cầu tất yếu khách quan của quá trình hiện đại hóa quân đội, mà còn là yếu tố quan trọng để bảo đảm tự chủ chiến lược, bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa.

Trao đổi với phóng viên, Thiếu tướng, PGS.TS Nguyễn Văn Sáu - Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Lịch sử quốc phòng Việt Nam cho rằng, khoa học - công nghệ đang trở thành một trong những động lực then chốt để nâng cao chất lượng tổng hợp và sức mạnh chiến đấu của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Thiếu tướng, PGS.TS Nguyễn Văn Sáu - Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Lịch sử quốc phòng Việt Nam.

Công nghệ - “bội số sức mạnh” trong chiến tranh hiện đại

“Nếu không kịp thời nắm bắt và ứng dụng các thành tựu khoa học - công nghệ hiện đại, quân đội sẽ đứng trước nguy cơ tụt hậu, khó đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới”, Thiếu tướng Nguyễn Văn Sáu nhấn mạnh.

Theo ông, việc nghiên cứu và làm chủ công nghệ trước hết giúp nâng cao chất lượng tổng hợp và sức mạnh chiến đấu của quân đội. Khi nắm vững công nghệ, quân đội không chỉ khai thác hiệu quả các loại vũ khí, trang bị mà còn có thể chủ động cải tiến, nâng cấp để phù hợp với điều kiện thực tiễn và đặc điểm, nghệ thuật tác chiến của Việt Nam.

Đồng thời, tự chủ công nghệ cũng là nền tảng quan trọng để bảo đảm độc lập, tự cường về quốc phòng. Trong bối cảnh tình hình thế giới diễn biến nhanh chóng, phức tạp, khó dự báo, khó đoán định và khó lường, việc phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài về công nghệ hoặc vũ khí, trang bị quân sự luôn tiềm ẩn nhiều rủi ro.

“Làm chủ công nghệ không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà là vấn đề mang tầm chiến lược, quyết định năng lực sẵn sàng chiến đấu và bảo đảm tự chủ quốc gia”, Thiếu tướng Nguyễn Văn Sáu khẳng định.

Đồng thời, công nghệ hiện đại còn góp phần hiện thực hóa chiến lược bảo vệ Tổ quốc “từ sớm, từ xa”. Nhờ các hệ thống giám sát, cảnh báo sớm và phân tích dữ liệu, quân đội có thể phát hiện kịp thời các nguy cơ xung đột, chủ động xử trí ngay từ khi mới hình thành, từ trong mầm mống và dấu hiệu hạn chế nguy cơ leo thang thành chiến tranh.

Từ góc độ nghiên cứu lịch sử quân sự và chiến lược quốc phòng, Thiếu tướng Nguyễn Văn Sáu cho rằng khoa học - công nghệ luôn giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với sức mạnh quân sự của mỗi quốc gia, nhất là trong các cuộc chiến tranh hiện đại.

Theo ông, nếu như trong chiến tranh truyền thống, yếu tố con người và quy mô lực lượng thường giữ vai trò chủ đạo, thì ngày nay ưu thế công nghệ ngày càng trở thành “bội số sức mạnh”, tạo ra sự chênh lệch lớn về khả năng tác chiến giữa các bên. Lịch sử quân sự thế giới cho thấy, mỗi bước tiến của công nghệ đều kéo theo sự thay đổi căn bản trong phương thức chiến tranh. Từ sự ra đời của thuốc súng, tàu chiến bọc thép, vũ khí hạt nhân cho đến công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo ngày nay, các thành tựu khoa học - công nghệ luôn đóng vai trò thúc đẩy sự phát triển của nghệ thuật quân sự.

Trong chiến tranh hiện đại, nhiều yếu tố mới như vũ khí chính xác cao, tác chiến không gian mạng, chiến tranh điện tử hay các hệ thống trinh sát - cảnh báo sớm đã làm cho chiến trường trở nên “phi tuyến”, không còn bị giới hạn bởi không gian và thời gian. Quốc gia nào làm chủ và khai thác hiệu quả những thành tựu công nghệ này sẽ nắm giữ ưu thế vượt trội trên chiến trường.

Không chỉ vậy, khoa học - công nghệ còn góp phần nâng cao năng lực chỉ huy, điều hành và bảo đảm hậu cần - kỹ thuật. Việc ứng dụng dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo hay các hệ thống mô phỏng hiện đại giúp tăng tốc độ ra quyết định, nâng cao độ chính xác trong dự báo và xử trí tình huống.

Tuy nhiên, Thiếu tướng Nguyễn Văn Sáu cũng nhấn mạnh rằng, công nghệ không thể thay thế hoàn toàn vai trò của con người và nghệ thuật quân sự.

“Sức mạnh quân sự bền vững là sự kết hợp hài hòa giữa con người, tổ chức, học thuyết và công nghệ”, Thiếu tướng Nguyễn Văn Sáu nói, đồng thời khẳng định khoa học - công nghệ hiện nay đã trở thành một trong những trụ cột cấu thành sức mạnh quân sự quốc gia.

Nhiều loại vũ khí trang bị hiện đại đang đóng vai trò quan trọng trong biên chế Quân đội nhân dân Việt Nam được trưng bày tại Triển lãm Quốc phòng quốc tế Việt Nam 2024

Phát huy tinh thần tự lực, tự cường trong phát triển công nghệ quốc phòng

Nhìn lại lịch sử đấu tranh bảo vệ Tổ quốc, Quân đội nhân dân Việt Nam đã nhiều lần thể hiện tinh thần sáng tạo trong nghiên cứu, cải tiến vũ khí, trang bị, đặc biệt trong những giai đoạn đất nước còn gặp nhiều khó khăn về điều kiện vật chất và kỹ thuật.

Theo Thiếu tướng Nguyễn Văn Sáu, trong các cuộc kháng chiến trước đây, với điều kiện vô cùng thiếu thốn, quân đội ta đã biết tận dụng mọi nguồn lực sẵn có để cải tiến vũ khí thô sơ thành những công cụ chiến đấu hiệu quả. Nhiều sáng kiến kỹ thuật như cải tiến súng bộ binh, chế tạo mìn, lựu đạn hay các phương tiện đánh địch trên sông, trên bộ, trên không đều xuất phát từ yêu cầu thực tiễn của chiến trường.

Những kinh nghiệm đó cho thấy một bài học quan trọng: Nghiên cứu khoa học quân sự chỉ thực sự phát huy giá trị khi gắn chặt với thực tiễn tác chiến và điều kiện cụ thể của đất nước.

Bên cạnh đó, tinh thần tự lực, tự cường luôn gắn liền với ý chí dám nghĩ, dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm. Trong hoàn cảnh bị bao vây, cấm vận, không thể trông chờ vào nguồn cung bên ngoài, nhiều cán bộ, chiến sĩ và nhà khoa học quân sự đã chủ động nghiên cứu, thử nghiệm, chấp nhận gian khó để tìm ra những giải pháp sáng tạo.

“Tinh thần tự lực, tự cường chính là mạch nguồn của mọi sáng tạo trong nghiên cứu và cải tiến vũ khí, trang bị”, Thiếu tướng Nguyễn Văn Sáu nhấn mạnh.

Theo ông, bài học này vẫn còn nguyên giá trị trong bối cảnh hiện nay, khi việc xây dựng nền công nghiệp quốc phòng tự chủ đang trở thành yêu cầu quan trọng trong quá trình hiện đại hóa quân đội.

Những năm gần đây, Quân đội nhân dân Việt Nam đã và đang đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, bước đầu đạt được nhiều kết quả tích cực. Nhiều chương trình, đề tài nghiên cứu có tính ứng dụng cao đã được triển khai trong các lĩnh vực như công nghệ thông tin, tự động hóa, mô phỏng huấn luyện, an ninh mạng…

Nhận thức của cấp ủy, chỉ huy các cấp về vai trò của khoa học - công nghệ ngày càng được nâng cao, coi đây là một trong những động lực quan trọng để nâng cao chất lượng tổng hợp và sức mạnh chiến đấu của quân đội.

Tổ hợp tên lửa Trường Sơn và đạn tên lửa hành trình diệt hạm Sông Hồng do Tập đoàn Viettel nghiên cứu, sản xuất

Đặc biệt, quá trình chuyển đổi số trong quân đội đang được triển khai ngày càng khoa học, bài bản, hướng tới xây dựng “quân đội số”, góp phần nâng cao năng lực xử lý thông tin và ra quyết định nhanh, chính xác trong môi trường tác chiến hiện đại.

Tuy vậy, Thiếu tướng Nguyễn Văn Sáu cho rằng những kết quả đạt được mới chỉ là bước khởi đầu. Để đáp ứng yêu cầu hiện đại hóa quân đội trong thời gian tới, cần tiếp tục đầu tư có trọng điểm cho nghiên cứu khoa học, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và hoàn thiện cơ chế, chính sách thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Theo ông, phát triển công nghệ quốc phòng không chỉ là nhiệm vụ của các cơ quan nghiên cứu chuyên trách trong quân đội mà còn cần sự tham gia của toàn bộ hệ sinh thái khoa học - công nghệ quốc gia, bao gồm các viện nghiên cứu, nhà trường, doanh nghiệp và đội ngũ trí thức.

Đồng thời, việc đẩy mạnh hợp tác quốc tế có chọn lọc, kết hợp tiếp thu tinh hoa công nghệ thế giới với phát huy nội lực trong nước cũng sẽ tạo ra động lực quan trọng cho quá trình phát triển khoa học quân sự.

Trong bối cảnh khoa học - công nghệ ngày càng trở thành yếu tố quyết định trong sức mạnh quân sự quốc gia, việc nghiên cứu, ứng dụng và làm chủ công nghệ không chỉ giúp Quân đội nhân dân Việt Nam nâng cao khả năng sẵn sàng chiến đấu mà còn góp phần củng cố, tăng cường xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh.

Phát huy tinh thần tự lực, tự cường trong nghiên cứu khoa học, làm chủ công nghệ và thúc đẩy đổi mới sáng tạo chính là con đường quan trọng để xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, đủ sức bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc trong mọi tình huống.

Quỳnh Trang - Lê Thanh/VOV.VN