'Ứng phó' khi thị trường chứng khoán chưa thoát downtrend

Thị trường chứng khoán (TTCK) giao dịch thận trọng trong phiên 2/4 khi áp lực điều chỉnh sớm xuất hiện ngay từ đầu phiên, đẩy VN-Index vào trạng thái rung lắc trong bối cảnh tâm lý nhà đầu tư chuyển sang phòng thủ. Kết phiên, chỉ số chính một lần nữa mất mốc 1.700 điểm.

Áp lực điều chỉnh trở lại

Ngay trước đó, TTCK vừa trải qua một phiên giao dịch đầy khởi sắc. VN-Index đóng cửa phiên đầu tháng 4 tăng hơn 28 điểm, lấy lại mốc 1.700 điểm, mang tới kỳ vọng tháng 4 suôn sẻ, chứ không phải một cú “bull trap” (bẫy tăng giá).

VN-Index một lần nữa mất mốc 1.700 điểm.

Lịch sử cho thấy, TTCK Việt Nam thường biến động rất khó lường trong tháng 4. Xác suất VN-Index tăng/giảm trong tháng 4 của 25 năm trước đó gần như là 50/50. Tuy nhiên, điều đáng chú ý là 4 năm gần nhất, TTCK đều giảm điểm trong tháng này.

Năm ngoái, cú sốc thuế quan của Mỹ ngay đầu tháng 4 khiến TTCK Việt Nam trải qua một trong những cú rơi khốc liệt nhất lịch sử. Xa hơn vào năm 2022, tháng 4 cũng là khởi đầu cho giai đoạn lao dốc của thị trường từ vùng đỉnh 1.500 điểm. Cùng năm đó, VN-Index có lúc đã xuống đến 900 điểm.

Nhìn chung, thống kê quá khứ chỉ mang tính tham khảo. Tuy nhiên, trong bối cảnh thị trường ở thời điểm hiện tại, lo ngại lớn nhất đối với TTCK là cuộc xung đột tại Trung Đông tưởng chừng bắt đầu tìm được lối thoát, thì sau phát biểu của Tổng thống Mỹ Donal Trump mới đây, thị trường tài chính và hàng hóa toàn cầu chao đảo.

Ông Trump tuyên bố Mỹ sẽ tiếp tục chiến dịch quân sự cho đến khi đạt toàn bộ mục tiêu, thậm chí cảnh báo khả năng tấn công các nhà máy điện của Iran nếu không đạt được thỏa thuận.

Tuyên bố này đảo chiều hoàn toàn so với quan điểm chỉ một ngày trước, khi Tổng thống Mỹ cho biết Washington có thể rút khỏi Iran trong vòng 2-3 tuần và nhấn mạnh Mỹ không còn lý do để tiếp tục cuộc chiến.

Phản ứng với thông tin trên, TTCK châu Á đồng loạt giảm điểm trong ngày 2/4. Tại Hàn Quốc, chỉ số Kospi giảm 2,82% và Kosdaq giảm 3%. Tại Nhật Bản, Nikkei 225 giảm 1,4%, còn Topix giảm 0,94%. Chỉ số MSCI châu Á - Thái Bình Dương (không bao gồm Nhật Bản) cũng giảm 0,75%.

Ở các thị trường khác, S&P/ASX 200 của Australia đảo chiều giảm 0,48% sau khi mở cửa trong sắc xanh. Hang Seng của Hong Kong (Trung Quốc) giảm 0,5%, trong khi CSI 300 của Trung Quốc đại lục gần như đi ngang.

Bảo toàn vốn thay vì tìm kiếm lợi nhuận?

Có thể nói, kỳ vọng VN-Index “rũ bùn” đứng dậy đã bị dập tắt. Thị trường có lẽ sẽ cần thêm thời gian và yếu tố tích cực hỗ trợ để đi lên.

Mặc dù đầu tháng 4, FTSE Russell sẽ công bố kết quả kỳ review tháng 3 về nâng hạng thị trường, song giới chuyên môn cho rằng đây chủ yếu là bước rà soát mang tính thủ tục nhằm xác nhận tiến độ hơn là một quyết định mới. Trong ngắn hạn, tác động trực tiếp của sự kiện này được cho là không quá lớn.

Ngoài ra, tháng 4 cũng là cao điểm mùa ĐHĐCĐ thường niên. Những kế hoạch tham vọng, các phương án chào bán cổ phiếu, chia cổ tức khủng… có thể tạo ra cú hích cho cổ phiếu cũng như thị trường chung. Dù vậy, đây là yếu tố mang tính lặp lại hàng năm.

“Trong bối cảnh chứng khoán là kênh đầu tư nhạy cảm với rủi ro, kịch bản phù hợp hơn hiện nay là giai đoạn hoảng loạn nhất có thể đã qua nhưng giai đoạn biến động mạnh chưa chắc đã kết thúc", ông Lương Duy Phước, Giám đốc Phân tích, Chứng khoán KAFI cho biết.

Theo chuyên gia tài chính Trần Vinh Quang, giai đoạn downtrend (thị trường đi xuống), nhà đầu tư nên điều chỉnh danh mục, giảm đòn bẩy và duy trì tỷ trọng tiền mặt, bảo toàn vốn thay vì tìm kiếm lợi nhuận.

Từ kinh nghiệm bản thân, ông Quang cho rằng mục tiêu quan trọng nhất trong downtrend không phải là kiếm tiền, mà là duy trì tâm lý và bảo toàn vốn. Trong bối cảnh thị trường đi xuống, người thành công là người hạn chế được thiệt hại nhiều hơn người khác.

“Sau một chu kỳ giảm thường sẽ đến giai đoạn tích lũy, rồi mới bước sang chu kỳ tăng mới”, ông nhấn mạnh.

Bên cạnh việc theo dõi thị trường, mỗi người cần đánh giá lại chính danh mục của mình. Downtrend không chỉ là câu chuyện của chỉ số chung, mà còn là câu chuyện riêng của từng nhà đầu tư. Có trường hợp thị trường giảm nhưng danh mục vẫn hiệu quả và ngược lại. Do đó, điều quan trọng là hiểu rõ tình trạng danh mục thay vì tranh luận về trạng thái chung của thị trường.

Ngoài ra, yếu tố tâm lý cũng cần được nhắc tới. Nhà đầu tư cần chủ động xác định mức vốn còn lại trong kịch bản xấu nhất và thiết lập ngưỡng cắt giảm phù hợp. Mỗi quyết định nên đi kèm với phương án dự phòng nếu diễn biến không như kỳ vọng.

Theo đó, nên duy trì một phần tiền mặt và một tỷ trọng nhỏ trên thị trường. Tiền mặt giúp tạo sự chủ động, trong khi việc duy trì một phần danh mục giúp không mất cảm nhận về thị trường.

Một nguyên tắc quan trọng là kiểm soát quy mô đầu tư, đặc biệt liên quan đến việc sử dụng đòn bẩy. Trong giai đoạn thị trường bất lợi, không có chỉ báo kỹ thuật nào có thể bù đắp rủi ro nếu nhà đầu tư đang sử dụng margin ở mức cao. Khi thị trường bắt đầu suy giảm, việc cần làm là cắt giảm đòn bẩy, sau đó tiếp tục thu hẹp quy mô danh mục để tăng tỷ trọng tiền mặt.

Việc sử dụng margin giống như điều hành nguồn lực trong một chiến lược: khi điều kiện thuận lợi, có thể mở rộng quy mô. Tuy nhiên, khi thị trường đi vào giai đoạn khó khăn, cần chủ động thu hẹp để bảo toàn khả năng kiểm soát. Nếu vẫn duy trì đòn bẩy trong downtrend, nhà đầu tư dễ rơi vào trạng thái bị động và chịu áp lực lớn từ biến động thị trường.

“Nhà đầu tư không nên “bắt đáy” một cách mạnh tay. Trong bối cảnh xu hướng chưa thực sự xác nhận, chiến lược phù hợp là giải ngân thăm dò với tỷ trọng thấp, hạn chế sử dụng đòn bẩy và tránh “all-in”, đồng thời duy trì dư địa để ứng phó nếu thị trường tiếp tục biến động”, ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Phân tích tại Chứng khoán Yuanta Việt Nam khuyến nghị.

Hải Giang