Ứng dụng công nghệ để lễ hội được thấm sâu hơn vào đời sống hiện đại

Chìa khóa để lễ hội truyền thống được tiếp cận sâu rộng

Không thể phủ nhận thực tế ngày nay, hầu hết người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ, đều sử dụng công nghệ trong sinh hoạt hằng ngày. Điện thoại thông minh, ứng dụng di động, mạng xã hội… đã trở thành phương tiện chính để tìm kiếm thông tin, giải trí và kết nối.

Nhiều năm qua, việc số hóa di tích được đẩy mạnh trên địa bàn Hà Nội và cả nước nhưng không phải ai cũng có thói quen tìm hiểu kỹ về điểm đến của mình. Điều này dẫn tới thực trạng người đến lễ hội đôi khi chỉ dừng lại ở việc đi chơi, tham quan mà chưa thực sự hiểu và trân trọng giá trị văn hóa sâu sắc đằng sau các điệu lễ, nghi thức, truyền thuyết gắn với di tích gốc.

Chương trình “Đêm linh thiêng - Hào khí Thánh Gióng” trong Lễ hội Gióng đền Sóc năm 2026 (Ảnh: SS)

Bạn trẻ Cúc Chi cho biết: “Trong đời sống hiện đại, nhu cầu đi lễ, tham quan di tích không chỉ là hoạt động tâm linh mà còn là nhu cầu văn hóa - trải nghiệm thiết yếu. Tuy nhiên, nhóm bạn chúng tôi không phải ai cũng đọc từng trang sử, từng tư liệu về di tích trước khi đến. Họ thậm chí còn “phó mặc” cho một người trong nhóm tìm hiểu, đề xuất nơi đến. Điều đó có khi dẫn đến tình trạng không hài lòng về điểm đến hoặc đến rồi nhưng không có ấn tượng gì sâu sắc”.

Là công dân thời đại công nghệ 4.0, các bạn trẻ mong muốn rằng việc ứng dụng công nghệ không đơn thuần là đưa thông tin lên mạng mà thực sự biến di tích, lễ hội thành sản phẩm số có thể tiếp cận ở mọi lúc, mọi nơi.

Lễ hội gò Đống Đa được tổ chức nhằm tưởng nhớ công lao to lớn của người anh hùng áo vải Quang Trung - Nguyễn Huệ (Ảnh: Đình Thế)

“Khi di tích được mã hóa, gắn với QR code, VR/AR, bản đồ số, ứng dụng hướng dẫn, livestream, chúng tôi có thể tìm hiểu trước khi đến về phần giới thiệu di tích, lịch sử, các nghi thức lễ hội được tích hợp trực quan trên smartphone hoặc trang web, giúp người xem dễ hình dung và chuẩn bị kiến thức trước khi đặt chân đến lễ hội.

Bên cạnh đó là hoạt động tương tác trong lúc tham quan: Khi đến di tích, chúng tôi có thể sử dụng QR code đặt tại các vị trí trọng tâm để nghe thuyết minh tự động, xem clip minh họa, hoặc xem mô hình 3D tái hiện nghi lễ cần thiết.

Kết nối sau lễ hội: Những trải nghiệm, thông tin được lưu lại trên nền tảng số cho phép người xem chia sẻ, học lại hay gợi nhớ sau chuyến đi”, Cúc Chi mong muốn.

Theo các chuyên gia văn hóa, số hóa lễ hội không chỉ giúp cộng đồng dễ tiếp cận hơn mà còn góp phần hình thành một lớp kiến thức di sản số, nơi mọi người có thể tra cứu, tìm hiểu một cách hệ thống hơn. Đây chính là cách để lễ hội không bị xem như “sự kiện một lần” mà là di sản sống, thấm sâu vào nhận thức, vào nhịp sống hiện đại của mỗi người.

Tăng tính trải nghiệm, in đậm vào trí nhớ

Năm nay, nhiều địa phương, đặc biệt là TP. Hà Nội, đã triển khai hàng loạt sáng kiến số hóa và ứng dụng công nghệ trong tổ chức lễ hội. Những cách làm này không chỉ tạo hiệu quả trong quản lý, mà còn khiến du khách đặc biệt là giới trẻcảm thấy thích thú, tương tác nhiều hơn với truyền thống.

Một trong những điển hình là việc áp dụng nền tảng số trong quản lý và trải nghiệm lễ hội.

Người dân quét mã QR để tìm hiểu về di tích Cổ Loa (Ảnh: Thái Sơn)

Năm 2026, Ban tổ chức Lễ hội Chùa Hương đã xây dựng cơ sở hạ tầng và kế hoạch hoạt động tiên tiến, tích hợp các công cụ kỹ thuật số một cách toàn diện để mang đến một lễ hội an toàn và trật tự. Hệ thống camera hỗ trợ AI hiện giám sát các điểm có lưu lượng giao thông cao như Động Hương Tích, chùa Thiên Trù và các ga cáp treo.

Các đò chở khách được đăng ký, kiểm định và gắn mã QR. Du khách hoặc cơ quan chức năng có thể quét các mã này để báo cáo trực tiếp những bất thường liên quan đến người điều khiển tàu cho ban tổ chức, giúp giải quyết nhanh chóng và minh bạch.

Tại Lễ hội Cổ Loa ở khu vực Thành Cổ Loa lịch sử xã Đông Anh, nhiều hiện vật, vật phẩm đã được số hóa. Các nền tảng kỹ thuật số hiện bao gồm các bản đồ tương tác, lớp thông tin và nội dung đa phương tiện bổ sung, cho phép khách truy cập truy cập các chi tiết lịch sử ngay lập tức qua thiết bị di động.

Đặc biệt, tại khuôn viên lễ hội có Không gian di sản số và khu Lễ hội truyền thống kỹ thuật số với các hoạt động như chuyến tham quan thực tế ảo 360 độ, màn hình ba chiều 3D và các hoạt động tái tạo thực tế tăng cường của Lễ hội Cổ Loa. Người tham dự sử dụng tai nghe VR để tham quan khu di tích, khám phá truyền thuyết về chiếc nỏ ma thuật, xem các hiện vật 3D được số hóa và quét mã QR để biết chi tiết về lịch sử, kiến trúc và tài liệu.

Những thiết bị này cho phép người tham quan “phóng to” quá khứ: Xem nghi lễ tái hiện, nghe lời kể trực tiếp từ những nhân vật lịch sử ảo, hoặc tương tác với mô hình 3D thu nhỏ của đình chùa, kiến trúc cổ… Nhờ vậy, buổi tham quan không chỉ là “tham quan nhìn bằng mắt thường” mà trở thành trải nghiệm đa giác quan, dễ nhớ, dễ cảm hơn.

Việc ứng dụng công nghệ giúp công tác quản lý lễ hội được an toàn, văn minh, hiệu quả hơn (Ảnh: HS)

Sự tích cực trong việc số hóa lễ hội đã tạo hiệu ứng lan tỏa tích cực. Chị Hoàng Liên (xã Tiến Thắng, Hà Nội) chia sẻ: “Tôi cảm thấy hào hứng hơn khi có thể tìm hiểu trước về lễ hội trước khi đến, tương tác ngay tại chỗ với công nghệ và chia sẻ trải nghiệm đó với bạn bè trên mạng xã hội. Theo tôi, đây là một trong những cách lan tỏa văn hóa hiệu quả mà Ban tổ chức các lễ hội đã tạo ra cho du khách trong năm 2026 này”.

Đồng quan điểm với chị Liên, bác Mai Văn Nam (phường Định Công, Hà Nội) cũng khẳng định: “Số hóa di tích đã là tốt lắm rồi nhưng nay đưa công nghệ vào tăng tính tương tác cho du khách trải nghiệm lễ hội thì càng khiến những trải nghiệm văn hóa trở nên thấm sâu vào đời sống hơn.

Điều này giúp cho giới trẻ hay du khách không chỉ đi lễ, đi hội theo phong trào mà thực sự hiểu kĩ, hiểu sâu, nhớ lâu về di tích, về lễ hội để những vốn quý mà cha ông trao truyền lại được sống động trong đời sống hiện đại”.

Hà Nội với hàng loạt cách làm sáng tạo, ứng dụng công nghệ hiện đại trong lễ hội đang mở ra một hướng đi mới để truyền thống không phải là ký ức tĩnh lặng, mà là trải nghiệm sống động, luôn kết nối với sinh hoạt đời thường. Với sự hỗ trợ của công nghệ số, lễ hội truyền thống sẽ không chỉ diễn ra trong vài ngày mà sống mãi trong nhận thức và trái tim mỗi người.

Phạm Hương Giang