UAV mới của Ukraine khiến tên lửa HIMARS Mỹ không còn vị trí độc tôn

Trong giai đoạn đầu cuộc xung đột, HIMARS đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc phá vỡ hệ thống hậu cần và chỉ huy của Nga. Tuy nhiên, theo các chuyên gia quân sự, hiệu quả của hệ thống này dần suy giảm khi Nga thích nghi bằng các biện pháp tác chiến điện tử và thay đổi cách triển khai lực lượng. Hiện nay, các máy bay không người lái (UAV) tấn công tầm trung của Ukraine đang dần đảm nhận vai trò mà HIMARS từng thực hiện.

UAV GARA là một ví dụ về UAV của Ukraine có khả năng bay xa hàng chục KM. (Nguồn: Getty Images)

Ông George Barros, Giám đốc bộ phận Đổi mới và Kỹ thuật tác chiến nguồn mở thuộc Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) nhận định rằng, sự xuất hiện của những UAV này đang mở ra một giai đoạn mới của cuộc xung đột.

Theo ông, đây có thể trở thành nền tảng giúp Ukraine ngăn chặn các bước tiến của Nga trên nhiều khu vực mặt trận.

Các UAV tầm trung có tầm hoạt động từ 30 đến 300 km, đủ sức tấn công sở chỉ huy, hệ thống phòng không, xe tiếp tế và nhiều mục tiêu quan trọng khác phía sau tiền tuyến. Một số mẫu còn được tích hợp trí tuệ nhân tạo, cho phép tự động khóa và truy đuổi mục tiêu ngay cả khi mất liên lạc với người điều khiển do bị gây nhiễu.

Chuyên gia quân sự Gil Barndollar của Defense Priorities cho rằng, tại một số khu vực các UAV này đang gây áp lực đáng kể lên mạng lưới hậu cần của Nga. Điều đó khiến các đơn vị tiền tuyến gặp nhiều khó khăn hơn và làm giảm hiệu quả của các chiến thuật xâm nhập mà Nga đang sử dụng.

Sự gia tăng nhanh chóng của các cuộc tấn công bằng UAV trong hai tháng gần đây diễn ra song song với việc Nga mất nhiều khu vực hơn số lãnh thổ giành được, đánh dấu sự đảo chiều đáng chú ý sau nhiều năm Ukraine liên tục chịu áp lực trên chiến trường.

Khi HIMARS không còn giữ được vị thế độc tôn

Một trong những ưu thế lớn nhất của UAV tầm trung là Ukraine có thể tự chủ hoàn toàn trong việc lựa chọn mục tiêu, đồng thời không phải phụ thuộc vào sự cho phép của các quốc gia viện trợ.

Trong những năm đầu chiến sự, các đòn đánh sâu vào hậu phương Nga chủ yếu dựa vào tên lửa Storm Shadow của Anh - Pháp và các hệ thống HIMARS do Mỹ cung cấp.

Storm Shadow giúp Ukraine tấn công các sở chỉ huy, kho tiếp tế và điểm tập kết lực lượng. Trong khi đó, khoảng 40 bệ phóng HIMARS có thể sử dụng tên lửa với tầm bắn từ 150 đến 300 km.

Việc sử dụng các loại vũ khí này luôn đi kèm những hạn chế chính trị. Kiev thường phải dựa vào sự hỗ trợ tình báo từ các nước phương Tây và chịu những quy định về mục tiêu được phép tấn công.

Ngoài ra, Nga cũng đã phát triển các biện pháp gây nhiễu GPS, làm giảm đáng kể hiệu quả của nhiều loại đạn HIMARS. Đối với Storm Shadow, số lượng tên lửa được cung cấp lại quá ít để duy trì các chiến dịch quy mô lớn.

Theo nhà phân tích Mykola Bielieskov của tổ chức Come Back Alive, giai đoạn "huy hoàng" nhất của HIMARS là vào mùa hè và mùa thu năm 2022. Sau đó, hiệu quả của hệ thống này giảm dần khi Nga thích nghi với mối đe dọa mới. George Barros cho biết trước đây chỉ cần 1 quả tên lửa HIMARS là đủ để phá hủy mục tiêu, nhưng hiện nay có thể phải sử dụng tới 4 quả hoặc nhiều hơn để đạt được hiệu quả tương tự.

Trí tuệ nhân tạo giúp UAV vượt qua gây nhiễu

Để tạo ra các UAV tấn công tầm trung hoạt động hiệu quả, Ukraine đã phải giải quyết nhiều thách thức kỹ thuật phức tạp. Các UAV phải duy trì liên lạc ở khoảng cách trên 100 km trong môi trường bị tác chiến điện tử mạnh mẽ. Đây là bài toán mà Kiev đã dành nhiều năm nghiên cứu.

Bước đột phá lớn nhất đến từ trí tuệ nhân tạo. Nhiều UAV hiện nay được trang bị hệ thống nhận dạng mục tiêu tự động. Nếu bị mất liên lạc với người điều khiển trong giai đoạn cuối, UAV vẫn có thể tiếp tục xác định và lao vào mục tiêu đã được lập trình từ trước.

Hệ thống AI có thể được huấn luyện để nhận diện xe chở nhiên liệu, xe tải quân sự hoặc các mục tiêu hậu cần khác của Nga. Ngay cả khi tín hiệu điều khiển bị cắt đứt, UAV vẫn tiếp tục hoàn thành nhiệm vụ.

Theo Bielieskov, đây là lợi thế quan trọng so với HIMARS. Trong khi tên lửa HIMARS chủ yếu được sử dụng để tấn công các mục tiêu cố định, UAV có thể săn lùng cả những mục tiêu đang di chuyển.

Trong khoảng 6-8 tuần gần đây, các đoạn video trên chiến trường đã ghi nhận ít nhất 100 mục tiêu hậu cần của Nga, bao gồm nhiều xe tiếp nhiên liệu, bị phá hủy bởi các UAV tầm trung của Ukraine.

Tuy vậy, các chuyên gia cho rằng vẫn còn quá sớm để đánh giá toàn diện tác động của loại vũ khí này. Hiệu quả lâu dài sẽ phụ thuộc vào tốc độ Nga triển khai các biện pháp đối phó mới.

Rẻ hơn nhiều lần nhưng sức mạnh ngày càng tăng

Một lợi thế nổi bật khác của UAV là chi phí. Một quả tên lửa GMLRS dùng cho HIMARS có giá khoảng 187.000 USD, phiên bản tầm xa hơn có thể lên tới gần 480.000 USD. Đối với tên lửa chiến thuật ATACMS, chi phí mỗi quả vào khoảng 1 triệu USD.

Trong khi đó, phần lớn UAV tấn công tầm trung của Ukraine chỉ có giá từ 5.000 USD. Ngay cả những mẫu hiện đại nhất cũng thường không vượt quá 50.000 USD. Chi phí thấp cho phép Ukraine sản xuất với số lượng lớn và triển khai rộng rãi hơn rất nhiều so với các loại vũ khí phương Tây.

Theo Bielieskov, số lượng video ghi lại các cuộc tấn công ngày càng tăng cho thấy năng lực sản xuất UAV của Ukraine đang được mở rộng ổn định. Một số nhà sản xuất trong nước như FirePoint đã công bố kế hoạch phát triển các UAV tầm trung có thể mang đầu đạn nặng tới 200 kg.

Nếu đạt được khả năng này, sức công phá của các UAV tương lai có thể tiệm cận hoặc thậm chí vượt qua nhiều loại đạn HIMARS hiện nay.

Dù vậy, các chuyên gia cho rằng HIMARS vẫn giữ lợi thế nhất định về sức công phá tức thời. UAV tầm trung đang nổi lên như một giải pháp linh hoạt, rẻ hơn và ít phụ thuộc vào nguồn cung từ bên ngoài.

Theo ông George Barros, Mỹ hiện sở hữu loại tên lửa Precision Strike Missile (PrSM) hiện đại hơn đáng kể so với các dòng đạn HIMARS trước đây và có khả năng chống gây nhiễu tốt hơn, nhưng loại vũ khí này vẫn chưa được chuyển giao cho Ukraine.

Trong bối cảnh đó, Kiev ngày càng có động lực phát triển những hệ thống tấn công do chính mình sản xuất. Mục tiêu không chỉ là tăng tầm bắn, nâng cao độ tin cậy mà còn tạo ra các loại vũ khí đủ sức thay thế những năng lực mà Ukraine từng phải phụ thuộc vào phương Tây.

Xuân Minh