Ngoại giao 'Vitamin C' của Jeju hồi sinh mô hình hợp tác liên Triều từng bị lãng quên

Hình ảnh trẻ em Triều Tiên và những quả cam Hallabong do đảo Jeju hỗ trợ. Ảnh: NK News/Tổ chức Du lịch Jeju

Theo tờ The Korea Times, dù Bình Nhưỡng chưa xác nhận thông tin trên, động thái của Jeju cho thấy một thực tế đáng chú ý. Trong khi các kênh đối thoại cấp chính phủ gần như đóng băng, các chính quyền địa phương vẫn có thể đóng vai trò là cầu nối duy trì tiếp xúc giữa hai miền.

Từ chương trình “ngoại giao Vitamin C” nổi tiếng của Jeju đến các dự án hợp tác du lịch và nhân đạo do những địa phương giáp biên giới thúc đẩy trước đây, các sáng kiến cấp địa phương từng góp phần duy trì những sợi dây liên lạc hiếm hoi trên bán đảo Triều Tiên.

Jeju và nỗ lực khơi thông một kênh tiếp xúc mới

Chính quyền Jeju ngày 15/6 cho biết đã chuyển cho Triều Tiên lượng hàng hóa trị giá khoảng 100.000 USD - bao gồm thiết bị y tế, giống cam Hallabong đặc sản của đảo cùng nhiều vật tư khác. Hoạt động này được triển khai sau quá trình trao đổi với một tổ chức của Triều Tiên hỗ trợ người khuyết tật bắt đầu từ đầu tháng 2 năm nay.

Theo phía Jeju, đối tác Triều Tiên cũng bày tỏ mong muốn mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực như chăn nuôi lợn và du lịch. Đây là chi tiết thu hút sự quan tâm của giới phân tích bởi Bình Nhưỡng thời gian qua vẫn duy trì lập trường cứng rắn đối với các hoạt động hợp tác liên Triều.

Bộ Thống nhất Hàn Quốc cho biết đã cấp phép cho chương trình trao đổi này. Theo bộ, các mặt hàng được chuyển giao như máy chạy thận, cây giống hay vật tư phòng chống bệnh héo thông đều nằm trong khuôn khổ hợp tác hiện hành và không thuộc diện bị Liên hợp quốc trừng phạt.

Bà Maiko Takeuchi, cựu thành viên Nhóm chuyên gia Liên hợp quốc từng giám sát việc thực thi các lệnh trừng phạt đối với Triều Tiên, nhận định rằng thực phẩm và phần lớn thiết bị y tế thông thường không nằm trong danh mục hàng hóa bị cấm theo các nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc.

Theo bà Choi Eun-ju, nhà nghiên cứu thuộc Viện Sejong, động thái mới nhất phản ánh nỗ lực lâu dài của Jeju trong việc xây dựng hình ảnh một “Đảo Hòa bình” và thúc đẩy các hoạt động hòa giải trên bán đảo Triều Tiên.

Di sản của “ngoại giao Vitamin C”

Thu hoạch quýt tại thành phố Seogwipo trên đảo Jeju, Hàn Quốc, ngày 28/4/2025. Ảnh: Chính quyền Đặc khu tự trị Jeju

Sự kiện lần này không phải là nỗ lực đầu tiên của Jeju trong việc tiếp cận Triều Tiên.

Ngay từ năm 1998, hòn đảo này đã khởi động chương trình “ngoại giao quýt” hay “ngoại giao Vitamin C”, đưa các loại trái cây đặc sản của địa phương tới Triều Tiên trong giai đoạn Chính sách Ánh Dương của Hàn Quốc được triển khai mạnh mẽ.

Trong hơn một thập niên tiếp theo, hàng chục nghìn tấn quýt và cà rốt đã được vận chuyển sang Triều Tiên dưới hình thức viện trợ nhân đạo. Chương trình không chỉ góp phần hỗ trợ người dân Triều Tiên trong giai đoạn thiếu hụt lương thực mà còn tạo đầu ra cho lượng nông sản dư thừa của Jeju.

Tuy nhiên, đà hợp tác dần suy giảm khi quan hệ giữa Seoul và Bình Nhưỡng xấu đi sau năm 2008. Các hoạt động trao đổi gần như chấm dứt hoàn toàn sau khi Hàn Quốc áp dụng các biện pháp ngày 24/5/2010 nhằm đáp trả vụ chìm tàu chiến Cheonan.

Sau hơn một thập niên tương đối trầm lắng, ngoại trừ đợt chuyển quýt sang Triều Tiên dưới thời Tổng thống Moon Jae-in vào năm 2018, Jeju hiện dường như đang tìm cách khôi phục vai trò từng giúp địa phương này trở thành biểu tượng của hợp tác liên Triều ở cấp địa phương.

Tuy nhiên, vẫn còn nhiều câu hỏi về mức độ ủng hộ của phía Triều Tiên đối với chương trình này. Hiện chưa rõ sáng kiến hợp tác với Jeju đã được phê duyệt ở cấp độ nào trong hệ thống chính quyền Triều Tiên, trong bối cảnh Bình Nhưỡng vẫn duy trì chính sách hạn chế các hoạt động giao lưu và hợp tác với Hàn Quốc.

Khung cảnh núi Kumgang của Triều Tiên trong hình ảnh phát sóng ngày 24/10/2023. Ảnh: Yonhap/KCTV

Jeju không phải là địa phương duy nhất từng thúc đẩy giao lưu với Triều Tiên. Trong quá khứ, các tỉnh như Gangwon và Gyeonggi cũng triển khai nhiều chương trình hợp tác trong các lĩnh vực du lịch, nông nghiệp, y tế và nhân đạo.

Tuy nhiên, sau khi các lệnh trừng phạt quốc tế đối với Triều Tiên được siết chặt, các hoạt động này ngày càng bị hạn chế và phải trải qua quy trình miễn trừ nghiêm ngặt hơn.

Tín hiệu tích cực nhưng chưa đủ để thay đổi cục diện

Nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong Un thị sát khu phức hợp nhà kính Sinuiju tại tỉnh Bắc Pyongan ngày 31/5/2026. Ảnh tư liệu: KCNA/TTXVN

Nếu các lô hàng viện trợ của Jeju thực sự đã được phía Triều Tiên tiếp nhận, đây có thể được xem là một phép thử đáng chú ý đối với khả năng duy trì các kênh tiếp xúc phi chính trị giữa hai miền.

Theo bà Choi, không chỉ Jeju mà các địa phương khác của Hàn Quốc cũng có thể tiếp tục triển khai những dự án quy mô nhỏ tập trung vào đời sống của người dân Triều Tiên. Ngay cả khi các chương trình hợp tác lớn chưa khả thi, việc duy trì các đề xuất hợp tác hạn chế và các kênh liên lạc vẫn mang ý nghĩa nhất định.

Ông Oh Gyeong-seob, nhà nghiên cứu thuộc Viện Thống nhất Quốc gia Hàn Quốc, cũng cho rằng các địa phương Hàn Quốc nhiều khả năng sẽ tiếp tục tìm kiếm cơ hội tiếp xúc với Triều Tiên trong tương lai.

Theo ông, kể từ khi nhà lãnh đạo Kim Jong-un công bố chính sách coi hai miền là “hai quốc gia thù địch” vào cuối năm 2023, Triều Tiên nhìn chung đã từ chối các hoạt động trao đổi với Hàn Quốc và nhiều khả năng vẫn duy trì thái độ dè dặt đối với đối thoại cấp chính phủ.

Trong bối cảnh đó, nếu hoạt động tiếp xúc giữa Jeju và Triều Tiên thực sự diễn ra như phía Hàn Quốc công bố, đây sẽ là một diễn biến đáng chú ý bởi phần nào khác với xu hướng chính sách hiện nay của Bình Nhưỡng.

Tuy nhiên, theo ông Oh, cần tiếp tục theo dõi liệu Triều Tiên có chấp nhận thêm các chương trình hỗ trợ nhân đạo và y tế từ các địa phương Hàn Quốc trong thời gian tới hay không. Nếu điều đó xảy ra, đây có thể là dấu hiệu cho thấy Bình Nhưỡng đang áp dụng cách tiếp cận mang tính chọn lọc, trong đó hạn chế đối thoại cấp chính phủ nhưng vẫn để ngỏ một số hình thức hợp tác ở cấp địa phương.

Dẫu vậy, các chuyên gia đều cho rằng chưa có đủ cơ sở để xem sáng kiến của Jeju là dấu hiệu cho thấy Triều Tiên sẵn sàng nối lại các hoạt động giao lưu rộng rãi với Hàn Quốc.

Sau nhiều năm quan hệ liên Triều rơi vào bế tắc, giới nghiên cứu nhận định Seoul sẽ cần tiếp tục tìm kiếm những cách tiếp cận mới nhằm duy trì các kênh liên lạc hiện có, đồng thời bảo đảm các lợi ích an ninh.

Hải Vân/Báo Tin tức và Dân tộc