Tuyển sinh ĐH 2026: Siết đầu vào, đổi cách tính IELTS và 'sóng' tăng học phí lan rộng

Siết điều kiện, tăng “lọc” bằng điểm thi

Tuyển sinh 2026 đang bước vào giai đoạn chuẩn hóa theo hướng minh bạch và dễ kiểm soát chất lượng đầu vào. Nhiều trường vẫn giữ các phương thức quen thuộc, nhưng bổ sung điều kiện ràng buộc bằng điểm thi tốt nghiệp THPT, thu hẹp tổ hợp xét tuyển hoặc thay đổi thành phần điểm trong xét tuyển tài năng.

Đại học Bách khoa Hà Nội tiếp tục duy trì 3 phương thức chính gồm xét tuyển tài năng, xét điểm thi Đánh giá tư duy (TSA) và xét điểm thi tốt nghiệp THPT. Chỉ tiêu dự kiến năm 2026 là 9.880 sinh viên cho 68 chương trình đào tạo, trong đó có 5 chương trình mới. Điểm đáng chú ý là trường siết chặt ở diện xét tuyển tài năng khi bỏ điểm học bạ trong cấu phần hồ sơ, thay bằng điểm đánh giá tư duy. Tổng điểm xét tối đa 100 điểm, gồm điểm tư duy (tối đa 40), điểm thành tích (tối đa 50) và điểm thưởng (tối đa 10).

Thí sinh tham dự kỳ thi tốt nghiệp THPT 2025-Ảnh: Nguyễn Tuyết

Bách khoa Hà Nội cũng điều chỉnh tổ hợp xét tuyển: áp dụng 8 tổ hợp, bỏ 4 tổ hợp so với năm ngoái và bổ sung tổ hợp mới DD2 (Toán, Ngữ văn, tiếng Hàn). Xu hướng thu gọn tổ hợp thường được các trường lý giải nhằm tập trung vào các tổ hợp sát với yêu cầu chương trình, hạn chế việc thí sinh lựa chọn theo lợi thế điểm số ngắn hạn.

Học viện Ngoại giao giữ phương thức xét học bạ kết hợp chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế, nhưng thêm điều kiện điểm thi tốt nghiệp THPT, điều năm trước chưa áp dụng. Cụ thể, thí sinh muốn đăng ký theo phương thức này phải có tổng điểm 3 môn thi tốt nghiệp THPT theo tổ hợp xét tuyển tối thiểu 22 điểm, đồng thời điểm trung bình chung 6 học kỳ lớp 10, 11, 12 đạt mức Tốt trở lên. Việc “gắn” học bạ với điểm thi tốt nghiệp cho thấy học bạ vẫn được sử dụng, nhưng không còn là “đường riêng” tách khỏi kỳ thi quốc gia.

Ngoài ra, năm 2026 Học viện Ngoại giao bổ sung phương thức mới: xét tuyển kết hợp chứng chỉ đánh giá năng lực quốc tế với chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế. Theo đó, thí sinh có thể sử dụng SAT từ 1.300 điểm, ACT từ 29 điểm, A-level với từng môn từ D trở lên hoặc bằng tú tài quốc tế IB từ 30 điểm, kèm IELTS Academic từ 6.0 trở lên. Việc mở thêm “cửa” chứng chỉ quốc tế phản ánh xu hướng quốc tế hóa trong tuyển sinh và ưu tiên nhóm thí sinh có lộ trình học thuật bài bản, năng lực ngoại ngữ tốt.

Đại học Kinh tế Quốc dân cơ bản giữ ổn định 2 phương thức (trừ xét tuyển thẳng) gồm xét điểm thi tốt nghiệp THPT và xét tuyển kết hợp. 4 tổ hợp xét tuyển vẫn giữ nguyên: A00 (Toán, Lý, Hóa), A01 (Toán, Lý, tiếng Anh), D01 (Toán, Văn, tiếng Anh), D07 (Toán, Hóa, tiếng Anh). Trường không tổ chức sơ tuyển và không áp dụng tiêu chí phụ ngoài quy chế của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Về quy mô, trường dự kiến mở thêm một số ngành, mỗi ngành tăng khoảng 50 chỉ tiêu, nhưng tổng tuyển sinh không vượt quá 9.000.

Trong khi đó, Trường Đại học Ngoại thương là đơn vị ít thay đổi nhất về chính sách tuyển sinh. Trường vẫn khống chế ngưỡng điểm điều kiện thi tốt nghiệp THPT là 24 điểm với phương thức xét học bạ. Ở phương thức xét điểm thi tốt nghiệp THPT, thí sinh có thể xét độc lập hoặc kết hợp chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế, nhưng tổng điểm 3 môn theo tổ hợp xét tuyển vẫn phải từ 24 điểm trở lên. Ngưỡng đảm bảo chất lượng đầu vào này có thể điều chỉnh theo phổ điểm thực tế năm 2026. Tổng chỉ tiêu tuyển sinh dự kiến cho cả 3 cơ sở (Hà Nội, TP.HCM, Quảng Ninh) là 4.550.

Học sinh trường THPT Hai Bà Trưng, TP.HCM-Ảnh: Nguyễn Tuyết

Ở góc độ quản lý, GS.TS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học (Bộ GD-ĐT) nhấn mạnh 5 thay đổi quan trọng của quy chế tuyển sinh. Trong đó, đáng chú ý là việc xác định lại nguồn tuyển khi xét học bạ: từ năm 2026, nếu trường xét học bạ phải tính đủ 6 học kỳ (3 năm THPT). Đồng thời, thí sinh phải đạt 15 điểm ở một tổ hợp xét tuyển; trường hợp không dự thi tốt nghiệp mà có các tổ hợp khác, bắt buộc phải có môn Toán, môn Văn và một môn khác đạt 15 điểm mới đủ điều kiện xét tuyển học bạ.

Bộ cũng giới hạn số nguyện vọng ở mức 15, thay vì không giới hạn như trước; đồng thời “định khung” việc dùng chứng chỉ ngoại ngữ theo hướng chuyển đổi sang thang điểm 10 để thay môn ngoại ngữ trong tổ hợp, hoặc cộng tối đa 0–1,5 điểm theo thang 30.

Tăng học phí: từ kinh tế, y dược đến chương trình quốc tế

Bên cạnh thay đổi phương thức xét tuyển, học phí tiếp tục là “điểm nóng” mùa tuyển sinh 2026. Nhiều trường công bố lộ trình tăng, mức tăng từ vài triệu đến vài chục triệu đồng/năm tùy ngành và chương trình.

Ở nhóm đào tạo kinh tế, Đại học Kinh tế Quốc dân dự kiến tăng học phí 2–5 triệu đồng tùy chương trình. Học phí chương trình chuẩn khoảng 20–28 triệu đồng/năm; các chương trình tiên tiến, chất lượng cao hoặc đào tạo bằng tiếng Anh dao động 45–70 triệu đồng/năm.

Với khối y dược, mức tăng gây chú ý mạnh. Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch thông báo học phí năm học 2026–2027 (khóa tuyển sinh 2026) dao động 47–81 triệu đồng. So với năm 2025, học phí tăng mạnh; hai ngành tăng cao nhất là Y khoa và Răng – Hàm – Mặt, tăng tới 25,8 triệu đồng. Năm 2026, nhóm ngành có mức cao nhất là Y khoa và Răng – Hàm – Mặt; tiếp theo là Dược học và Y học cổ truyền 68 triệu đồng/năm; các ngành còn lại 47 triệu đồng/năm.

Tại TP.HCM, Đại học Bách khoa (ĐHQG TP.HCM) công bố học phí năm 2026 tăng so với năm trước, dao động khoảng 31,5–88 triệu đồng/năm. Các chương trình chuẩn tăng 1,5 triệu đồng; các chương trình tiên tiến, dạy bằng tiếng Anh tăng tới 8 triệu đồng.

Đại học Khoa học Tự nhiên (ĐHQG TP.HCM) dự kiến học phí 32–70 triệu đồng và đa số ngành đều điều chỉnh tăng. Đại học Kinh tế – Luật (ĐHQG TP.HCM) cũng tăng: khóa 2025 thu 31,5 triệu đồng (tiếng Việt) và 65 triệu đồng (tiếng Anh); khóa 2026 lần lượt 35,8 triệu đồng và 73,5 triệu đồng.

Tại Hà Nội, Trường Đại học Ngoại ngữ (ĐHQG Hà Nội) dự kiến thu 4,2 triệu đồng/tháng với các ngành Ngôn ngữ Anh, Pháp, Trung Quốc, Đức, Nhật… (năm ngoái 3,8 triệu đồng/tháng). Các ngành như Ngôn ngữ Nga, Ả rập, Văn hóa và truyền thông xuyên quốc gia, Giảng dạy tiếng Việt như một ngoại ngữ dự kiến khoảng 3,1 triệu đồng/tháng (năm ngoái 2,1 triệu đồng/tháng). Chương trình quốc tế của trường dự kiến tăng từ khoảng 65 lên 67 triệu đồng/năm; riêng ngành Sư phạm áp dụng theo quy định Nhà nước.

Ở khối kỹ thuật – xây dựng, Trường Đại học Xây dựng cho biết học phí chương trình chuẩn trung bình năm học 2026–2027 khoảng 20,9 triệu đồng/năm (thu theo tín chỉ) và thực hiện lộ trình tăng theo quy định.

Trong nhóm trường có mức thu cao, Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội đang thu 59–130 triệu đồng/năm tùy ngành và chương trình; học phí dự kiến tăng 3–5 triệu đồng so với năm ngoái, đồng thời một khóa học kéo dài 3 năm thay vì 4 năm như nhiều trường khác.

Còn Đại học Khoa học Tự nhiên (ĐHQG Hà Nội) điều chỉnh học phí khóa 2026 ở mức khoảng 1,91–4 triệu đồng/tháng, cao hơn so với 1,71–3,8 triệu đồng/tháng của năm học trước. Một số ngành dự kiến 3,5 triệu đồng/tháng (Công nghệ kỹ thuật môi trường), nhiều ngành khoảng 3 triệu đồng/tháng, ngành Toán học 2,09 triệu đồng/tháng; thấp nhất là ngành Môi trường, sức khỏe và an toàn khoảng 1,91 triệu đồng/tháng.

Điều chỉnh IELTS từ “lợi thế” sang “đúng mức”

Một thay đổi gây chú ý khác là việc nhiều trường điều chỉnh cách quy đổi và cộng điểm IELTS theo hướng “đúng mức”, hạn chế tạo chênh lệch quá lớn giữa nhóm có chứng chỉ quốc tế và nhóm đi theo lộ trình phổ thông.

Tại Đại học Bách khoa Hà Nội, IELTS 5.0 được quy đổi thành 8 điểm, giảm 0,5 điểm so với năm trước. Thí sinh phải đạt IELTS 7.0 mới được quy đổi thành 10 điểm, trong khi các năm trước chỉ yêu cầu IELTS 6.5 trở lên. Điều này khiến nhiều thí sinh phải tính lại chiến lược nếu kỳ vọng IELTS giúp “chạm trần” điểm quy đổi dễ dàng như trước.

Tại Đại học Kinh tế Quốc dân, trường không còn cộng hai lần cho chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế như năm 2025. Tổng điểm cộng/điểm thưởng/điểm khuyến khích (gồm thành tích đặc biệt và chứng chỉ ngoại ngữ) không vượt quá 10% thang điểm xét, tức tối đa 3 điểm trên thang 30. Việc đặt trần giúp hạn chế tình trạng “một chứng chỉ kéo điểm” quá mạnh và buộc thí sinh phải dựa nhiều hơn vào kết quả học tập, điểm thi.

Ở cấp quy chế, Bộ GD-ĐT “định khung” theo hướng: các trường có thể chuyển đổi chứng chỉ ngoại ngữ sang thang điểm 10 để thay môn ngoại ngữ trong tổ hợp, hoặc cộng điểm tối đa 0–1,5 theo thang 30. Khi khung quản lý đã rõ, các trường có xu hướng siết cách tính để đảm bảo công bằng và dễ giải thích cho thí sinh.

Tóm lại, tuyển sinh 2026 là mùa của những tính toán thực tế hơn: chọn phương thức phù hợp, theo sát ngưỡng điểm điều kiện thi tốt nghiệp, cân nhắc học phí theo chương trình và coi IELTS là lợi thế cộng thêm nhưng không thể thay thế nền tảng điểm thi và học lực.

Nguyễn Tuyết