Quy chế tuyển sinh 2026: Siết chất lượng đầu vào, thí sinh không thể chủ quan

Báo Đại biểu Nhân dân đã có cuộc trao đổi với GS.TS Nguyễn Tiến Thảo - Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học, Bộ GD-ĐT về những điểm mới đáng chú ý của Quy chế tuyển sinh đại học năm 2026, cũng như đưa ra tư vấn cho thí sinh về vấn đề lựa chọn ngành học.

GS.TS Nguyễn Tiến Thảo - Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học, Bộ GD-ĐT. Ảnh: Mạnh Hưng

Những điều chỉnh quan trọng trong Quy chế tuyển sinh năm 2026, thí sinh cần nắm vững

- Thưa GS.TS Nguyễn Tiến Thảo, ông có thể cho biết quan điểm, mục tiêu của Bộ GD-ĐT khi sửa đổi quy chế tuyển sinh năm nay? Đâu là những điều chỉnh quan trọng trong Quy chế tuyển sinh năm 2026 mà thí sinh cần nắm vững?

GS.TS Nguyễn Tiến Thảo: Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo xác định giáo dục đại học là nòng cốt phát triển nhân lực trình độ cao, nhân tài, thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Trong đó, nhấn mạnh những giải pháp, đặc biệt lưu ý đổi mới đề án tuyển sinh, kiểm soát chất lượng đầu vào và nâng cao chất lượng đầu ra. Bên cạnh đó, Luật Giáo dục đại học cũng quy định những yêu cầu về tuyển sinh trong thời gian tới.

Đây là những tiền đề, cơ sở chính trị, cơ sở pháp lý để triển khai Thông tư ban hành Quy chế tuyển sinh các ngành đào tạo trình độ đại học và ngành Giáo dục Mầm non trình độ cao đẳng năm 2026, ban hành ngày 15/2 vừa qua. Quy chế tuyển sinh năm 2026 có những điểm nhấn mạnh về nguồn tuyển, cũng như cách thức để đảm bảo nhân lực trình độ cao trong thời gian tới.

Một trong những điểm nhấn quan trọng của Quy chế tuyển sinh năm 2026 là xác định lại nguồn tuyển. Luật Giáo dục đại học đã quy định lại về nguồn tuyển, trong đó giới hạn những cách thức để nguồn tuyển đầu vào đảm bảo chất lượng.

Do đó từ năm 2026, đối với phương thức xét tuyển bằng kết quả học tập cấp THPT (học bạ) yêu cầu tổ hợp xét tuyển sử dụng điểm trung bình chung kết quả học tập của 6 học kỳ (lớp 10, lớp 11 và lớp 12) của tối thiểu 3 môn học, trong đó bắt buộc phải có môn Toán hoặc Ngữ văn, với trọng số tính điểm xét không thấp hơn 1/3 tổng điểm theo thang điểm 30.

Nguồn tuyển là thí sinh có tổng điểm 3 môn thi tốt nghiệp THPT tương ứng tổ hợp xét tuyển (hoặc điểm thi của môn Toán và Ngữ văn và một môn khác) đạt tối thiểu 15 theo thang điểm 30 (không áp dụng với thí sinh đặc cách hoặc được miễn thi tốt nghiệp) cho tất cả các phương thức xét tuyển trừ tuyển thẳng.

Điều chỉnh thứ hai liên quan đến việc giới hạn nguyện vọng. Căn cứ tổng kết tuyển sinh năm 2025 cũng như thống kê trong thời gian qua, thí sinh thường chỉ tập trung đăng ký từ 1 - 5 nguyện vọng, một lượng nhỏ đặt đến 10 nguyện vọng. Chúng tôi thống kê khoảng 98,5% đặt dưới 10 nguyện vọng, khoảng 1,5% đặt từ 10 nguyện vọng trở lên. Trong số đó, số thí sinh đỗ từ nguyện vọng 10 chiếm khoảng 0,34% - một tỷ lệ rất nhỏ. Bên cạnh đó, thống kê cho thấy đa số thí sinh trúng tuyển ở các nguyện vọng phía dưới không tham gia xét tuyển đợt thứ nhất mà lại xét tuyển ở đợt bổ sung.

Bộ GD-ĐT đã rà soát tổng thể dữ liệu của 3 năm trở lại đây và đề xuất phương án thí sinh được đăng ký tối đa 15 nguyện vọng vào các chương trình đào tạo, các trường khác nhau. Riêng các chương trình đào tạo giáo viên chỉ xét tuyển các nguyện vọng có thứ tự từ 1 đến 5, để tập trung nguồn lực phát triển ngành này thời gian tới.

Điều chỉnh thứ ba liên quan đến quy định về điểm cộng, bao gồm điểm khuyến khích đối với thí sinh có chứng chỉ ngoại ngữ hoặc có chứng chỉ quốc tế. Những năm vừa qua, các cơ sở giáo dục đào tạo có thể xây dựng các phương án khác nhau đối với chứng chỉ ngoại ngữ, như chuyển đổi điểm sang thang điểm khác nhau hoặc vừa chuyển đổi điểm, vừa cộng điểm.

Theo quy định mới, để đảm bảo nguyên tắc khách quan, minh bạch, công bằng, các trường đại học có thể xây dựng phương án chuyển đổi điểm của chứng chỉ ngoại ngữ sang thang điểm 10 thay thế môn ngoại ngữ trong tổ hợp xét tuyển, hoặc cộng điểm, nhưng giới hạn tối đa 1,5 điểm theo thang điểm 30.

Quy chế mới cũng bổ sung đối tượng xét tuyển đại học đối với những thí sinh theo học chương trình đào tạo quốc tế, giảng dạy, học tập ở bậc THPT bằng tiếng nước ngoài; những sinh viên, học sinh quốc tịch nước ngoài hoặc người Việt Nam học ở nước ngoài.

Về điểm ưu tiên khu vực sẽ căn cứ vào ngôi trường thí sinh học tập năm cuối ở bậc THPT, hoặc có thời gian học tập lâu nhất.

Ngoài ra, Quy chế tuyển sinh năm 2026 cũng có thêm một số điều chỉnh về mặt kỹ thuật để đáp ứng yêu cầu xét tuyển trong thời gian tới. Đây là những điều chỉnh cơ bản để đảm bảo tính khách quan, minh bạch, công bằng, phục vụ tuyển sinh trong giai đoạn từ năm 2026 trở đi. Chúng tôi cũng mong muốn nhấn mạnh, Quy chế tuyển sinh năm 2026 sẽ duy trì ổn định trong một thời gian dài sắp tới.

Thí sinh dự thi tốt nghiệp THPT năm 2025. Ảnh: Mạnh Hưng

Đầu tư học ngoại ngữ để phát triển bản thân quan trọng hơn rất nhiều việc phục vụ xét tuyển

- Quy chế năm nay có điều chỉnh về điểm cộng (bao gồm điểm thưởng, điểm xét thưởng, điểm khuyến khích), theo đó điểm cộng tối đa là 3 theo thang điểm 30. Trong đó điểm thành phần của từng loại điểm cộng tối đa 1,5 điểm. Xin ông thông tin rõ hơn về nội dung này?

GS.TS Nguyễn Tiến Thảo: Việc quy định điểm cộng không vượt quá 10% thang điểm xét tuyển, tức tối đa 3 điểm với thang điểm 30 đã có từ trước đây. Các trường đại học có thể cộng 3 điểm cho một giải thưởng, hay một thành tích nào đó. Điều này dẫn đến giữa các trường sẽ có những phép cộng khác nhau: có trường cộng 3 điểm cho một giải thưởng, có trường chỉ cộng 0,5 hay 1,5 điểm. Do đó cùng một thí sinh, cùng một giải thưởng nhưng điểm cộng ở các trường sẽ khác nhau. Đây là lý do chúng ta phải chuẩn hóa lại thang điểm.

Trong Quy chế tuyển sinh năm 2026 quy định điểm cộng gồm 3 thành phần. Thứ nhất là điểm thưởng, dành cho thí sinh trong diện tuyển thẳng nhưng không dùng để xét tuyển thẳng. Ví dụ, một thí sinh được giải nhất quốc gia hoặc giải Olympic quốc tế môn Toán có thể đăng ký vào các ngành có xét tuyển thẳng môn này. Nhưng nếu thí sinh không dùng quyền xét tuyển thẳng, mà chỉ dùng giải thưởng này để xét tuyển vào một ngành khác không lấy môn Toán thì các trường đại học có thể khuyến khích cộng điểm thưởng cho thí sinh từ 0-3 điểm.

Thứ hai là điểm xét thưởng đối với thí sinh có thành tích hoặc có năng khiếu đặc biệt. Trước đây, nhóm này cho phép cộng 3 điểm, nhưng nay giới hạn từ 0 - 1,5 điểm tùy các trường đại học căn cứ vào mức độ phù hợp của thành tích, năng khiếu đó với ngành đào tạo.

Thứ ba là điểm khuyến khích đối với thí sinh có chứng chỉ ngoại ngữ hoặc có chứng chỉ quốc tế (nếu có), từ 0 - 1,5 điểm.

Riêng với chứng chỉ ngoại ngữ, nếu tổ hợp xét tuyển vào ngành đào tạo có sử dụng môn ngoại ngữ thì các trường đại học có thể lấy điểm chứng ngoại ngữ quy đổi sang thang điểm 10, theo 5 bậc khác nhau để thay thế môn này trong xét tuyển. Trường hợp sử dụng những tổ hợp không có môn ngoại ngữ, thí sinh có thể được các trường cộng điểm khi có chứng chỉ ngoại ngữ, nhưng tối đa là 1,5 điểm tùy theo cấp độ.

Đây là quyền tự chủ trong tuyển sinh của các trường, vừa khai thác được năng lực, sở trường, thành tích của thí sinh và cũng để đáp ứng yêu cầu đầu vào. Hiện nhiều chương trình đào tạo đã tổ chức theo hướng chuẩn quốc tế, đào tạo một phần lớn bằng tiếng Anh hoặc những ngoại ngữ khác. Chủ trương này giúp phát huy được năng lực sở trường của thí sinh, phát huy được thế mạnh của các trường đại học, thúc đẩy hội nhập quốc tế.

- Hàng năm vẫn có một tỷ lệ nhất định thí sinh sử dụng chứng chỉ ngoại ngữ để xét tuyển hoặc được cộng điểm xét tuyển đại học. Với những điều chỉnh trong Quy chế năm nay, ông có lưu ý gì tới nhóm đối tượng thí sinh này?

GS.TS Nguyễn Tiến Thảo: Trước hết các em cần xác định, học ngoại ngữ vừa là công cụ để phát triển bản thân, vừa sử dụng công cụ đó để xét tuyển. Như vậy, sử dụng ngoại ngữ để xét tuyển đại học là một phần chứ không phải tất cả. Đầu tư đi học ngoại ngữ để phục vụ quá trình học tập, phát triển nghề nghiệp sau này quan trọng hơn rất nhiều việc phục vụ xét tuyển.

Đương nhiên khi có năng lực ngoại ngữ, các em sẽ có lợi thế khi xét tuyển, có thể quy đổi điểm, hoặc cộng điểm theo đề án tuyển sinh của từng trường. Nhưng nhìn xa hơn, ngoại ngữ sẽ giúp các em mở cánh cửa ra thế giới. Trong quá trình học tập, em có thể tham khảo tài liệu trong nước và quốc tế, tham gia những chương trình trao đổi, hợp tác quốc tế, các khóa học ngắn hạn, dài hạn của chương trình đào tạo quốc tế,... Gần hơn, đạt được năng lực ngoại ngữ cũng giúp các em sớm đạt chuẩn đầu ra của chương trình đào tạo, sớm hội nhập vào quốc tế.

Chúng ta nên nhìn nhận năng lực ngoại ngữ là những điểm ưu, điểm cộng cho bản thân, hơn là chỉ nhìn vào việc được cộng một phần điểm trong quá trình xét tuyển đại học.

GS.TS Nguyễn Tiến Thảo chia sẻ tại Talkshow “Tư vấn tuyển sinh 2026: Cơ hội, thách thức và lựa chọn thông minh” do Báo Đại biểu Nhân dân tổ chức. Ảnh: Mạnh Hưng

Thí sinh hãy quan tâm tới năng lực, sở trường của bản thân hơn là xu hướng ngành nghề

- Ông có thể chia sẻ về xu hướng đăng ký các ngành nghề của thí sinh tham gia xét tuyển đại học trong những năm gần đây? Khối ngành nào đang thu hút? Và khối ngành nào có xu hướng giảm dần?

GS.TS Nguyễn Tiến Thảo: Ở góc độ vĩ mô, tôi muốn chia sẻ 2 điểm. Trước hết, chúng tôi nhấn mạnh rằng hãy quan tâm tới năng lực, sở trường của các em ở đâu hơn là xu hướng ngành nghề.

Có thể xu hướng của ngành này đang rất hot, hấp dẫn nhưng mình không thích hợp. Nếu tốt nghiệp một ngành nào đó nhưng không phải ngành bản thân yêu thích, không có cảm hứng thì thời gian làm việc 8 tiếng một ngày sẽ là trải nghiệm rất áp lực. Do đó, hãy xác định mình ở đâu, mình thích gì, mình có mong muốn theo đuổi ngành đó hay không.

Quay lại xu hướng ngành nghề, về mặt tổng thể, ở bình diện vĩ mô thì trong từng giai đoạn phát triển kinh tế - xã hội sẽ có những yêu cầu khác nhau. Có những giai đoạn Chính phủ, Nhà nước đầu tư để phát triển một số nhóm ngành, nhưng đó không phải là tất cả, vì xã hội chúng ta cần tất cả các ngành, tất cả các lĩnh vực.

Trong giai đoạn 2026-2030, xa hơn là tới 2035, chúng ta đang có những đề án phát triển về đường sắt tốc độ cao, điện hạt nhân, hay nhóm 11 ngành lĩnh vực công nghệ chiến lược,... Đây là những nhóm ngành Chính phủ đã và đang đầu tư phát triển trong thời gian tới, không chỉ đặt hàng các trường đại học đào tạo, mà tới đây còn có chính sách về học phí, học bổng, tín dụng, tài chính để hỗ trợ sinh viên theo học.

Chúng tôi đang tập trung cho những nhóm ngành này, còn về tổng thể thì như đã nhấn mạnh: mỗi ngành, mỗi lĩnh vực đều có ưu thế và đều cần thiết cho sự phát triển kinh tế, xã hội.

- Trân trọng cảm ơn ông đã chia sẻ!

Nguyễn Liên - Trần Ngọc - Mạnh Hưng