Tuyển sinh chuyển dịch sang đánh giá năng lực: Thí sinh cần chiến lược phù hợp

Thí sinh tham dự Ngày hội Tư vấn Tuyển sinh - Hướng nghiệp tại TPHCM, tháng 1/2026. Ảnh: HUB

Trước xu hướng này, học sinh cần xây dựng chiến lược ôn tập phù hợp, chủ động và có trọng tâm nhằm nâng cao khả năng trúng tuyển vào ngành, trường mong muốn.

Nở rộ các kỳ thi riêng

Bước vào mùa tuyển sinh đại học năm 2026, hệ thống các kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy ngày càng mở rộng và trở thành một trong những kênh tuyển sinh quan trọng.

Ở phía Nam, kỳ thi đánh giá năng lực do Đại học Quốc gia TPHCM tổ chức tiếp tục là kỳ thi có quy mô lớn nhất khu vực. Năm 2026, Đại học Quốc gia TPHCM áp dụng phương thức xét tuyển tổng hợp cho toàn hệ thống.

Theo kế hoạch, kỳ thi đánh giá năng lực năm 2026 sẽ được tổ chức tại 15 tỉnh, thành phố, từ TPHCM, Huế, Đà Nẵng đến các tỉnh Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long. Hơn 100 trường đại học, cao đẳng sử dụng kết quả kỳ thi này để xét tuyển, cho thấy mức độ phủ rộng cũng như vai trò ngày càng quan trọng của kỳ thi trong hệ thống giáo dục đại học.

Song song đó, Trường Đại học Sư phạm TPHCM đã chính thức công bố kế hoạch tổ chức Kỳ thi đánh giá năng lực chuyên biệt (H-SCA) năm 2026. Theo kế hoạch, kỳ thi diễn ra 3 đợt trong các tháng 3 và 5/2026, với quy mô dự kiến khoảng 40.000 lượt thí sinh tại TPHCM, Đà Nẵng, Đắk Lắk và Tây Ninh.

Nội dung đánh giá năng lực trong các bài thi bám sát chương trình giáo dục phổ thông hiện hành, trong đó kiến thức lớp 12 chiếm khoảng 70-80%, phần còn lại thuộc chương trình lớp 10 và 11.

Thực tế từ kỳ thi năm 2025 cho thấy quy mô và phạm vi sử dụng kết quả kỳ thi H-SCA mở rộng rõ rệt. Với 3 đợt thi, kỳ thi thu hút hơn 30.000 lượt thí sinh, gấp ba lần so với năm 2024.

Kết quả không chỉ được sử dụng tại Trường Đại học Sư phạm TPHCM mà còn được nhiều trường đại học khác công nhận, như Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2, Trường Đại học Sư phạm - Đại học Huế, Trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng, Trường Đại học Công Thương TPHCM, Trường Đại học Nguyễn Tất Thành…

Bên cạnh hai kỳ thi quy mô lớn trên, năm 2026 còn ghi nhận sự gia tăng của các kỳ thi V-SAT (kỳ thi đánh giá năng lực đầu vào đại học trên máy tính) do nhiều cơ sở giáo dục đại học tổ chức. Mới đây, Đại học Cần Thơ, Trường Đại học Đồng Tháp… đã công bố lịch thi V-SAT năm 2026; đồng thời nhiều trường đại học (Trường Đại học Công nghệ TPHCM - HUTECH, Trường Đại học Ngân hàng TPHCM…) cũng dự kiến sử dụng kết quả V-SAT như một phương thức xét tuyển độc lập.

Thí sinh tìm hiểu ngành tại Trường Đại học Kinh tế - Tài chính TPHCM năm 2026. Ảnh: UEF

Chuẩn bị nền tảng để không “sốc” đề

Trong bối cảnh nhiều trường đại học top đầu điều chỉnh, siết chặt điều kiện xét học bạ nhằm bảo đảm chất lượng đầu vào, xu hướng kết hợp thêm các kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy riêng ngày càng rõ nét. Điều này cho thấy học bạ không còn là “tấm vé” đủ sức quyết định trúng tuyển, mà chỉ là một trong nhiều căn cứ được các trường sử dụng song song để sàng lọc thí sinh.

TS Mai Đức Toàn - Chuyên gia hướng nghiệp đại học, Giám đốc Trung tâm Tuyển sinh và Truyền thông, Trường Đại học Gia Định cho rằng, việc kết hợp nhiều phương thức tuyển sinh, trong đó có các kỳ thi đánh giá năng lực, giúp các cơ sở đào tạo giảm sự phụ thuộc vào học bạ và tăng độ tin cậy trong công tác tuyển chọn.

Theo TS Toàn, học bạ THPT phản ánh quá trình học tập dài hạn, song trong bối cảnh chuẩn đánh giá giữa các trường phổ thông chưa đồng đều, các kỳ thi riêng đóng vai trò bổ trợ quan trọng, giúp đánh giá rõ hơn năng lực tư duy, khả năng vận dụng kiến thức và mức độ sẵn sàng học đại học của thí sinh.

Việc nhiều trường đồng thời sử dụng học bạ và kết quả các kỳ thi đánh giá năng lực cho thấy sự chuyển dịch rõ ràng trong tư duy tuyển sinh, từ chỗ dựa nhiều vào điểm số sang đánh giá toàn diện năng lực người học.

Tuy nhiên, TS Mai Đức Toàn lưu ý, thí sinh không nên hiểu việc “siết học bạ” là loại bỏ hoàn toàn phương thức này, mà cần nhìn nhận đúng vai trò của các kỳ thi riêng như một kênh bổ sung, giúp gia tăng cơ hội trúng tuyển nếu được lựa chọn và chuẩn bị phù hợp.

PGS.TS Bùi Hoài Thắng - Trưởng phòng Đào tạo, Trường Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia TPHCM), nhận định rằng về bản chất, các kỳ thi đánh giá năng lực hay đánh giá tư duy đều hướng tới mục tiêu đánh giá đúng năng lực người ứng tuyển và mức độ phù hợp với ngành nghề đào tạo.

Hiện nay, các kỳ thi đánh giá năng lực có thể chia thành hai nhóm chính: Nhóm đánh giá năng lực học đại học của người ứng tuyển, như các kỳ thi do Đại học Quốc gia Hà Nội và Đại học Quốc gia TPHCM tổ chức; và nhóm đánh giá mức độ phù hợp với ngành đào tạo cụ thể, điển hình là một số kỳ thi của các trường sư phạm. Dù vậy, trọng tâm lớn hiện nay vẫn là nhóm thứ nhất, nhằm hỗ trợ các trường đại học lựa chọn người học phù hợp.

Ông Thắng khuyến nghị, thí sinh cần cân nhắc kỹ trước khi quyết định tham gia nhiều kỳ thi khác nhau. Nếu đăng ký xét tuyển vào các trường sử dụng kết quả đánh giá năng lực như phương thức duy nhất hoặc có trọng số cao, việc dự thi là cần thiết.

Ngược lại, với những trường chỉ sử dụng kết quả này với trọng số không lớn, trong khi thí sinh còn nhiều lựa chọn khác như kết quả thi tốt nghiệp THPT, việc tham gia chỉ nên thực hiện khi còn đủ thời gian, năng lượng và không làm xáo trộn quá trình học tập ở cấp THPT.

Trong trường hợp chỉ dự định xét tuyển vào các trường không sử dụng kết quả đánh giá năng lực, theo ông Thắng, thí sinh không nên tham gia các kỳ thi này để tập trung thời gian và sức lực cho việc học tập cũng như Kỳ thi tốt nghiệp THPT.

Thùy Linh