Từ vùng Mỏ kiên trung đến đô thị vươn mình bên bờ sóng

Mạch nguồn sức sống vùng di sản

Về Quảng Ninh, không khó nhận ra sự quyện hòa chặt chẽ giữa chiều dài quá khứ và nhịp đập hiện tại. Dải đất phên giậu vùng Đông Bắc từ lâu đã được biết đến là nơi thiên nhiên và lịch sử cùng hội tụ. Đứng trước vịnh Hạ Long, hay đi dưới tán tùng cổ thụ chốn non thiêng Yên Tử, dễ dàng cảm nhận được bề dày văn hóa của vùng đất này. Những dấu tích trầm mặc trên sông Bạch Đằng hay di tích cảng Vân Đồn thuở nào vẫn lặng lẽ kể câu chuyện về hào khí giữ nước và tư duy mở cửa giao thương của các thế hệ đi trước từ nhiều thế kỷ qua.

Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh cảm ơn Quốc hội khóa XVI thông qua Nghị quyết thành lập thành phố Quảng Ninh. Ảnh: Q. Ninh

Chiều sâu ấy còn được bồi đắp bởi lịch sử của vùng đất từng được xem là "cái nôi" của giai cấp công nhân Việt Nam, với phong trào "vô sản hóa" hun đúc nên thế hệ những nhà cách mạng tiền bối. Từ môi trường lao động đặc thù ấy, một giá trị tinh thần cốt lõi đã hình thành và trao truyền qua nhiều thế hệ: "Kỷ luật và Đồng tâm". Khí phách đó đã ngấm vào đời sống, giúp những con người nơi đây đi qua nhiều thăng trầm để đứng vững trước những biến thiên của thời cuộc.

Dừng chân tại nhà truyền thống Công ty Than Mạo Khê hay trò chuyện cùng những người thợ vừa hết ca làm việc dưới lò sâu đều cảm nhận được truyền thống "Kỷ luật và Đồng tâm" hiện diện rất đời thường. Từ nền tảng văn hóa cùng nếp sống ấy, khi bước vào thời kỳ kiến thiết, địa phương cho thấy một sức bền bỉ đáng ngạc nhiên. Không tự “đóng khung” trong những lợi thế về tài nguyên có sẵn, ý chí vươn lên đã chuyển hóa thành những quyết sách năng động. Quảng Ninh kiên định mở rộng không gian, kiến tạo lợi thế cạnh tranh mới, từng bước chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng đa ngành, đa lĩnh vực.

Dấu ấn vươn tới nền kinh tế xanh

Tượng đài “Vinh quang thợ mỏ Việt Nam” tôn vinh những người con ưu tú Đất mỏ đã có những cống hiến lớn lao trong sự nghiệp bảo vệ và xây dựng đất nước. Ảnh: Q.M.G

Ghi nhận lại hành trình hơn 6 thập kỷ xây dựng, phát triển, dấu ấn đậm nét nhất của Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân các dân tộc tỉnh Quảng Ninh chính là sự thẳng thắn nhìn nhận giới hạn của mô hình tăng trưởng cũ. Nhận thức rõ tài nguyên hữu hạn không thể là chỗ dựa vĩnh cửu, địa phương đã quyết tâm xoay trục, thực hiện bước chuyển đổi chiến lược từ "nâu" sang "xanh". Quá trình này là kết quả của việc kiên trì thay đổi tư duy, điều chỉnh quy hoạch và thu hút sự chung tay của cả hệ thống chính trị cùng cộng đồng doanh nghiệp.

Chuyến xe đưa chúng tôi đi dọc tuyến cao tốc xuyên tỉnh nối liền các trung tâm kinh tế là minh chứng thực tế rõ nét nhất cho chủ trương lấy hạ tầng giao thông mở đường cho phát triển. Nhờ sự liền mạch này, bức tranh kinh tế đa trụ cột dần định hình. Các lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo, dịch vụ, logistics và kinh tế số vươn lên giữ vai trò dẫn dắt.

Sự chuyển dịch cơ cấu còn thể hiện sinh động qua sức bật của ngành du lịch. Không chỉ xoay quanh vùng lõi Di sản thiên nhiên thế giới vịnh Hạ Long, Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử, không gian trải nghiệm đã được mở rộng ra toàn tỉnh với các sản phẩm nghỉ dưỡng, sinh thái, văn hóa cộng đồng đa dạng. Những thống kê của năm 2025 là minh chứng cụ thể: Quảng Ninh đón 21,28 triệu lượt khách, trong đó có khoảng 4,5 triệu lượt khách quốc tế, mang về tổng doanh thu trên 57 nghìn tỷ đồng. Du lịch không chỉ tạo nguồn thu lớn mà còn kéo theo sự phát triển của chuỗi dịch vụ đi kèm, giải quyết việc làm và tạo sinh kế bền vững cho người dân địa phương.

Những quyết sách bám sát thực tiễn đã mang lại kết quả tích cực khi địa phương tiếp tục duy trì nhịp độ tăng trưởng ổn định. Kinh tế Quảng Ninh tiếp tục duy trì đà tăng trưởng cao khi GRDP 6 tháng đầu năm 2026 ước tăng 11,11%, vượt kịch bản đề ra. Công nghiệp, dịch vụ, thu ngân sách và thu hút đầu tư đồng loạt khởi sắc. Điều đáng nói là sức mạnh kinh tế giờ đây không chỉ phụ thuộc vào bề rộng mà đang dần đi vào chiều sâu, dựa trên hàm lượng tri thức và khoa học công nghệ; củng cố vị trí của một cực tăng trưởng có sức lan tỏa trong vùng đồng bằng sông Hồng.

Vững tâm thế đón kỷ nguyên mới

Sau khi có những chiến lược đầu tư lớn về hạ tầng, cùng với chủ trương, định hướng coi du lịch là ngành kinh tế mũi nhọn, Quảng Ninh ngày càng thu hút các sự kiện văn hóa, thể thao, du lịch quy mô quốc gia, khu vực và thế giới. Ảnh: Thanh Tùng

Việc Quốc hội khóa XVI thông qua Nghị quyết thành lập thành phố Quảng Ninh trực thuộc Trung ương tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, không chỉ thay đổi về danh xưng mà còn đặt lên vai địa phương một trọng trách lớn. Vị thế mới đi liền với dư địa phát triển rộng mở, song cũng đặt ra áp lực làm sao để duy trì đà tăng trưởng, biến tiềm năng thành động lực thực tế, đáp ứng được những tiêu chuẩn khắt khe của một đô thị quy mô quốc gia.

Trao đổi tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất vừa qua, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Quản Minh Cường nhìn nhận, việc trở thành thành phố trực thuộc Trung ương mới chỉ là bước khởi đầu. Vấn đề cốt lõi là làm thế nào để phát triển tương xứng, tiếp tục nâng cao đời sống người dân. Mục tiêu đạt thu nhập bình quân trên 20.000 USD/người vào năm 2030, đòi hỏi tốc độ tăng trưởng phải duy trì liên tục ở mức 12%/năm trở lên là một thách thức thực sự, đòi hỏi nỗ lực tự thân không ngừng của các cấp chính quyền và sự đồng thuận của Nhân dân các dân tộc toàn tỉnh.

Để giải quyết bài toán này, chất lượng thể chế và năng lực quản trị đóng vai trò quyết định. Theo phân tích của PGS.TS Hoàng Vĩnh Hưng, Viện trưởng Viện Quy hoạch đô thị và nông thôn quốc gia, thành công trong chặng đường tới không thể chỉ trông cậy vào tài nguyên hay hạ tầng đã có mà phụ thuộc nhiều vào chất lượng con người và tư duy đổi mới. Các quy hoạch từ kinh tế, đô thị đến giáo dục, y tế... đều phải vươn tới những tiêu chuẩn đồng bộ. Mọi quyết sách phải hướng đích đến việc xây dựng một đô thị xanh, thông minh, có sức cạnh tranh thực thụ dựa trên nền tảng hành chính minh bạch.

Đón đầu yêu cầu đó, bộ máy chính quyền đang được tinh gọn và nâng cao hiệu năng. Cùng với đó, nền hành chính phục vụ tiếp tục được cải thiện. Không gian huy động nguồn lực từ kinh tế tư nhân, trí thức và chuyên gia cũng đang được khơi thông để phục vụ cho các định hướng dài hạn...

Chiều thu rực nắng trên cầu Bãi Cháy, nhìn nhịp lưu thông hối hả của một đô thị đang chuyển mình, cảm nhận rõ hơn đích đến thực sự của mọi nỗ lực tăng trưởng. Tầm vóc của một thành phố trực thuộc Trung ương không chỉ được đo đếm bằng những con số tăng trưởng, mà phải được hiện thực hóa qua không gian sống an toàn, hệ thống y tế, trường học đồng bộ… Khi khoảng cách thụ hưởng giữa trung tâm sầm uất và vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo dần được thu hẹp; khi những nhóm lao động yếu thế được quan tâm đúng mực, danh xưng thành phố mới thực sự trọn vẹn ý nghĩa. Đó cũng chính là lộ trình mà thành phố Quảng Ninh đang bền bỉ đắp xây trong chặng đường mới.

Tuấn Nguyên