Từ phô mai đến sàn đấu giá gia súc, bài học từ hợp tác xã Ireland

Sau những buổi làm việc với các cơ quan quản lý, hiệp hội và viện nghiên cứu ở Dublin, ngày làm việc thứ ba đưa Đoàn công tác Liên minh Hợp tác xã Việt Nam xuống tận cơ sở.

Một sàn giao dịch minh bạch cho nông dân

Điểm dừng chân đầu tiên là Hợp tác xã Mullinahone, một mô hình hợp tác xã đa chức năng thuộc sở hữu của nông dân.

Hợp tác xã đa chức năng Mullinahone là ví dụ điển hình về mô hình hợp tác xã nông nghiệp đa ngành thuộc sở hữu của nông dân.

Khởi đầu từ sản xuất và kinh doanh phô mai, Mullinahone từng bước mở rộng sang nhiều lĩnh vực như gắn thẻ nhận diện vật nuôi, kinh doanh vật tư nông nghiệp và cung cấp các sản phẩm chăm sóc thú cưng. Sự đa dạng này giúp hợp tác xã không phụ thuộc vào một nguồn thu duy nhất, đồng thời gia tăng giá trị cho thành viên.

Theo Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Việt Nam Cao Xuân Thu Vân, điều đáng học hỏi không chỉ nằm ở quy mô hay doanh thu mà ở cách hợp tác xã tổ chức toàn bộ chuỗi giá trị, từ vùng nguyên liệu, chế biến đến xây dựng thương hiệu, marketing và phát triển thị trường quốc tế.

Đoàn công tác cũng nhìn thấy nhiều điểm tương đồng với các hợp tác xã Việt Nam trong lĩnh vực cà phê, trái cây, thực phẩm chế biến và sản phẩm đặc sản địa phương.

Rời Mullinahone, đoàn tiếp tục khảo sát Hợp tác xã Cork Co-op Marts tại hạt Tipperary, đơn vị chuyên tổ chức đấu giá, giao dịch và xuất khẩu gia súc.

Hợp tác xã Cork Co-op Marts, là mô hình hợp tác xã dịch vụ thị trường thuộc sở hữu của nông dân, chuyên tổ chức đấu giá, giao dịch, xuất khẩu và cung cấp dịch vụ mua bán gia súc.

Với khoảng 11.000 thành viên là nông dân, mỗi năm Cork Marts bán khoảng 252.000 con gia súc, bê và hơn 86.000 con cừu, đồng thời cung cấp dịch vụ xuất khẩu và thu mua cho khách hàng trong và ngoài nước.

Khác với mô hình thu mua truyền thống, Cork Co-op Marts hoạt động như một thị trường tập trung, nơi các giao dịch được thực hiện công khai và minh bạch. Hợp tác xã không chỉ tổ chức đấu giá mà còn cung cấp nhiều dịch vụ hỗ trợ cho thành viên, từ tư vấn, kết nối thị trường đến các hoạt động hậu giao dịch.

Đoàn tập trung tìm hiểu cách hợp tác xã bảo đảm minh bạch và công bằng trong giao dịch, lợi ích mà nông dân thành viên nhận được.

Đoàn công tác dành nhiều thời gian tìm hiểu cách mô hình này bảo đảm tính công bằng giữa người bán và người mua, đồng thời tạo thêm giá trị cho nông dân thông qua hệ thống dịch vụ đi kèm.

Theo bà Cao Xuân Thu Vân, đây là mô hình có nhiều giá trị tham khảo đối với Việt Nam trong quá trình phát triển các hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp, hình thành các trung tâm giao dịch nông sản và từng bước minh bạch hóa đầu ra cho người sản xuất.

Mắt xích đưa công nghệ từ phòng thí nghiệm ra thị trường

Buổi chiều cùng ngày, đoàn làm việc với Moorepark Technology Limited (MTL) tại hạt Cork.

Đây là công ty liên doanh giữa Teagasc và các doanh nghiệp ngành sữa Ireland, nhưng không trực tiếp sản xuất quy mô công nghiệp. Vai trò của MTL là nghiên cứu, thử nghiệm và chuyển giao công nghệ cho ngành thực phẩm và đồ uống.

Điểm khác biệt của mô hình này là hệ thống nhà máy thí điểm rộng khoảng 5.000 m², nơi doanh nghiệp có thể thử nghiệm sản phẩm trên dây chuyền bán công nghiệp trước khi quyết định đầu tư nhà máy quy mô lớn.

MTL không trực tiếp sản xuất quy mô công nghiệp mà đóng vai trò trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm và chuyển giao công nghệ cho ngành thực phẩm và đồ uống.

Ngoài dịch vụ thử nghiệm sản phẩm, MTL còn hỗ trợ nghiên cứu và phát triển, sản xuất lô hàng tiền thương mại để đánh giá thị trường, đồng thời tư vấn kỹ thuật cùng các nhà khoa học của Teagasc. Trung tâm được trang bị nhiều công nghệ hiện đại như sấy phun, chế biến sữa và phô mai, lên men sinh học, phát triển thực phẩm chức năng cùng các công nghệ xử lý nhiệt và phi nhiệt.

Khách hàng của MTL trải rộng từ doanh nghiệp khởi nghiệp, trường đại học, viện nghiên cứu đến các tập đoàn sữa lớn như Kerry Group và Ornua.

Với ngành thực phẩm Ireland, mô hình này giúp doanh nghiệp giảm đáng kể rủi ro khi thương mại hóa sản phẩm mới, rút ngắn thời gian đưa sản phẩm ra thị trường và tăng khả năng chuyển kết quả nghiên cứu vào sản xuất.

Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Việt Nam mong muốn không chỉ dừng ở trao đổi kinh nghiệm mà hướng tới các hoạt động cụ thể như đào tạo cán bộ hợp tác xã, trao đổi chuyên gia, hỗ trợ xây dựng mô hình thí điểm.

Đối với nhiều hợp tác xã Việt Nam, đây cũng là một gợi mở đáng chú ý. Thay vì phải đầu tư ngay những dây chuyền lớn với chi phí cao, các hợp tác xã có thể thử nghiệm sản phẩm, hoàn thiện quy trình và đánh giá phản ứng của thị trường trước khi quyết định mở rộng quy mô.

Ba điểm đến trong một ngày phản ánh khá rõ cách Ireland xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ hợp tác xã. Từ một hợp tác xã phát triển bằng đa dạng hóa dịch vụ, một thị trường giao dịch minh bạch cho nông dân đến một hạ tầng nghiên cứu dùng chung để giảm rủi ro đổi mới sáng tạo. Đây cũng là những kinh nghiệm mà Liên minh Hợp tác xã Việt Nam kỳ vọng sẽ nghiên cứu, vận dụng nhằm nâng cao năng lực quản trị, mở rộng chuỗi giá trị và tăng khả năng cạnh tranh của các hợp tác xã trong nước.

3 mô hình khảo sát

Hợp tác xã đa chức năng Mullinahone (hạt Tipperary): hợp tác xã nông nghiệp đa ngành thuộc sở hữu của nông dân; từ nghề phô mai truyền thống đã mở rộng ra dịch vụ toàn quốc như gắn thẻ nhận diện vật nuôi, kinh doanh vật tư nông nghiệp và sản phẩm chăm sóc thú cưng.

Cork Co-op Marts: hợp tác xã dịch vụ thị trường của nông dân, chuyên tổ chức đấu giá, giao dịch, xuất khẩu và mua bán gia súc, hướng tới minh bạch hóa đầu ra cho nông dân.

Moorepark Technology Limited (MTL): liên doanh giữa Teagasc và các doanh nghiệp sữa Ai-len, thành lập năm 1993 tại Fermoy (hạt Cork); trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm và chuyển giao công nghệ với nhà máy thí điểm khoảng 5.000 m². Khách hàng gồm doanh nghiệp khởi nghiệp, trường đại học và các tập đoàn như Kerry Group, Ornua.

Tin từ Dublin