Nền kinh tế mở: Từ sức mạnh thành điểm yếu của Đức

Đức từ lâu đã được biết đến như một trong những nền kinh tế mạnh nhất thế giới, nổi bật với sự mở cửa và hội nhập toàn cầu...

Thủ tướng Đức Friedrich Merz - Ảnh: Bloomberg.

Trong gần hai thập kỷ, Đức đã tận dụng tối đa lợi thế của toàn cầu hóa để đạt được sự tăng trưởng liên tục, trở thành một trong những quốc gia hưởng lợi lớn nhất từ xu hướng này.

Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện tại, sự mở cửa đó đang trở thành một thách thức lớn đối với nền kinh tế Đức - tờ báo Wall Street Journal nhận định.

NHỮNG YẾU TỐ THÁCH THỨC KINH TẾ ĐỨC

Theo tờ báo này, một trong những yếu tố chính ảnh hưởng đến kinh tế Đức là sự thay đổi trong mối quan hệ thương mại với Trung Quốc.

Trước đây, Trung Quốc là một thị trường tiêu thụ lớn cho các sản phẩm của Đức, nhưng hiện nay, quốc gia này đã trở thành một cường quốc kinh tế theo chủ nghĩa trọng thương, sản xuất nhiều sản phẩm tương tự với giá thành rẻ hơn và chất lượng không kém cạnh. Điều này không chỉ làm giảm thị phần của các công ty Đức tại Trung Quốc mà còn ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của họ trên thị trường quốc tế.

Ngoài ra, Đức cũng đang phải đối mặt với các biện pháp bảo hộ từ các quốc gia khác, làm gián đoạn nguồn cung cấp tài nguyên và công nghệ quan trọng. Các cú sốc bên ngoài, như sự gia tăng giá năng lượng do chiến tranh Iran và các biện pháp thuế quan của Tổng thống Mỹ Donald Trump, đã gây ra những tác động tiêu cực đến nền kinh tế Đức.

Ông Dirk Schumacher, nhà kinh tế trưởng tại ngân hàng phát triển KfW, nhận định: “Đức từng là một nước hưởng lợi nhiều trong toàn cầu hóa, nhưng sự phụ thuộc lẫn nhau có thể trở thành một vấn đề khiến nền kinh tế dễ bị tổn thương hơn trong một thế giới mà trật tự dựa trên luật lệ không còn được đảm bảo”.

Một ví dụ điển hình là việc trong tháng 6 vừa qua, Mỹ ngừng xuất khẩu các mô hình ngôn ngữ lớn của công ty trí tuệ nhân tạo Anthropic với lý do an ninh quốc gia, khiến các doanh nghiệp sử dụng AI tại châu Âu gặp bất lợi trong cạnh tranh. Quyết định của Bắc Kinh hạn chế xuất khẩu đất hiếm trong bối cảnh tranh chấp thương mại với Washington cũng là một đòn giáng mạnh, ảnh hưởng đến sản xuất tại Đức trong các lĩnh vực từ ô tô đến sản xuất vũ khí.

Chính phủ của Thủ tướng Friedrich Merz đã cố gắng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế Đức bằng cách giảm thuế cho doanh nghiệp và giảm giá năng lượng, đồng thời tăng cường chi tiêu cho quốc phòng và cơ sở hạ tầng. Tuy nhiên, những nỗ lực này vẫn chưa mang lại kết quả đáng kể trong bối cảnh khó khăn toàn cầu. Berlin gần đây đã thông báo sẽ nâng dần tuổi nghỉ hưu từ 67 lên 70, một động thái có thể cải thiện khả năng cạnh tranh thông qua cắt giảm hệ thống hưu trí lấy nguồn tài chính từ người sử dụng lao động và người lao động.

Ngoài tỷ lệ thất nghiệp và nợ công đều ở mức thấp so với các nước khác, các chỉ số kinh tế của Đức đang cho thấy dấu hiệu không khả quan. Hầu hết các nhà kinh tế và Chính phủ Đức dự báo tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của nước này sẽ chỉ đạt mức tăng trưởng 1% hoặc ít hơn trong năm nay. Tăng trưởng GDP của Đức đã kém hơn so với khu vực đồng euro nói chung kể từ năm 2019.

Đầu tư ở Đức đã giảm kể từ năm 2020 trong khi tăng ở Pháp, Italy và Tây Ban Nha. Số lượng việc làm trong ngành sản xuất đã giảm xuống còn 6,6 triệu, mức thấp nhất trong 10 năm qua, theo một nghiên cứu của Viện Kinh tế Đức.

Các cú sốc bên ngoài đã làm gián đoạn chính sách kinh tế của Chính phủ Đức. Khi chiến tranh giữa Mỹ và Iran bùng nổ, Berlin đã phải tạm dừng cải cách hệ thống phúc lợi và chuyển sang trợ cấp khí đốt cho người dân. Một dự án cải cách hệ thống phúc lợi đã bị thu nhỏ đến mức chính phủ hủy bỏ chiến dịch truyền thông mà họ đã lên kế hoạch - theo một quan chức cấp cao. Một gói biện pháp tham vọng hơn dự kiến sẽ được công bố sau vài tuần nữa.

Lần gần đây nhất kinh tế Đức rơi vào tình trạng tương tự là vào đầu những năm 2000. Khi đó, Đức phải đương đầu với những chi phí liên quan đến việc tái thống nhất và tỷ lệ thất nghiệp gần gấp đôi hiện nay, do luật lao động cứng nhắc và chi phí nhân công cao thứ hai thế giới.

Năm 2003, Chính phủ của Thủ tướng Gerhard Schroder đã cắt giảm trợ cấp thất nghiệp, trao cho người sử dụng lao động nhiều quyền hơn trong việc thiết lập mức lương, và giảm thuế. Trong vòng 2 năm, tỷ lệ thất nghiệp giảm, xuất khẩu tăng vọt và thu ngân sách dồi dào. Trong 6 năm liên tiếp, Đức là nước xuất khẩu hàng hóa lớn nhất thế giới.

Các nhà kinh tế cho rằng Đức đã mất đi khả năng cạnh tranh kể từ đó. Nhưng ngay cả khi Đức lấy lại được khả năng cạnh tranh, điều này có thể không đủ để thuyết phục các quốc gia khác tiếp tục mua ô tô, thiết bị y tế hoặc máy khoan hầm của Đức - theo Wall Street Journal.

BA ƯU TIÊN CỦA ĐỨC

Việc cắt giảm các thủ tục hành chính đang kìm hãm nền kinh tế có thể mang lại lợi ích. Các cuộc khảo sát cho thấy các doanh nghiệp ở Đức coi bộ máy quan liêu là trở ngại lớn nhất đối với hoạt động của họ, thậm chí còn lớn hơn cả thuế quan của Mỹ. Berlin đã đạt được một số tiến bộ trong lĩnh vực này nhưng vẫn đang chống lại lời kêu gọi từ doanh nghiệp về nới lỏng luật lao động cứng nhắc khiến việc thuê và sa thải trở nên khó khăn.

Trong khi đó, sự kiện Anthropic cho thấy sự phụ thuộc của Đức và châu Âu không chỉ giới hạn ở đất hiếm. Châu Âu đã trở nên thành thạo trong việc xây dựng các ứng dụng AI, nhưng các mô hình nền tảng, cơ sở hạ tầng và năng lực tính toán cơ bản của các ứng dụng đó phần lớn vẫn nằm trong tay Mỹ.

“AI không còn là một đầu vào đơn giản trong chuỗi giá trị của chúng tôi, mà là thứ sẽ ảnh hưởng đến tất cả các lĩnh vực của nền kinh tế. Chúng tôi phải đảm bảo rằng công nghệ này được phát triển trong nước. Điều đó quan trọng hơn nhiều so với việc bảo vệ các ngành công nghiệp cũ”, bà Katharina Erhardt, người đứng đầu Phòng thí nghiệm Chính sách công nghiệp tại Viện Kinh tế Thế giới Kiel, nhận định.

Đối với ông Schumacher, nhà kinh tế trưởng của KfW, Berlin đối mặt với 3 ưu tiên khi vừa cố gắng bảo vệ các ngành công nghiệp chiến lược, vừa tạo ra các ngành công nghiệp mới: đảm bảo nhiều nguồn nguyên liệu thô quan trọng hơn, tăng lượng vốn có sẵn để phát triển các công ty khởi nghiệp thành các công ty lớn hơn, và tự vệ trước các sản phẩm nhập khẩu giá rẻ từ Trung Quốc.

Khoảng 10-30% giá trị của các sản phẩm do các nhà sản xuất Đức tạo ra phụ thuộc vào nguyên liệu thô, chẳng hạn như đồng và lithium, được nhập khẩu từ một số ít nguồn cung cấp. Berlin đã tạo ra một quỹ nguyên liệu thô, nhưng quỹ đó vẫn còn nhỏ. Các nỗ lực tái chế đất hiếm hoặc phát triển pin cần ít thành phần phải nhập khẩu hơn vẫn đang ở giai đoạn đầu.

Các cải cách thuế và các ưu đãi khác để khuyến khích các công ty đầu tư cổ phần tư nhân và nhà đầu tư tổ chức rót vốn cho các doanh nghiệp mở rộng quy mô - như Thụy Điển và Pháp đã làm - có thể giúp thúc đẩy sự đổi mới mà Đức đang thiếu. Thông qua việc dẫn dắt một lượng tiền tiết kiệm lớn hơn ra thị trường, các cải cách lương hưu mà Đức sắp triển khai có thể mang lại lợi ích lớn cho nền kinh tế.

Berlin đã ủng hộ các đề xuất của Liên minh châu Âu (EU) nhằm hạn chế nhập khẩu từ Trung Quốc các hàng hóa được trợ cấp bởi nhà nước. Tuy nhiên, với nhiều công ty vẫn phụ thuộc nhiều vào nguồn đầu vào từ Trung Quốc, giới chức Đức cho biết nước này chưa hoàn toàn sẵn sàng để đối mặt với nguy cơ bị trả đũa.

“Chắc chắn là có những tổn thất và rủi ro, nhưng còn phụ thuộc vào cách bên kia phản ứng. Trung Quốc cũng có điều gì đó để mất. Đúng là kinh tế Đức có thể cải thiện sự vững vàng, nhưng càng mất nhiều thời gian, Đức càng có thể mất đi bí quyết công nghiệp và sự sáng tạo giá trị”, ông Schumacher nói.

An Huy