Từ Nghị quyết 72 đến thực tiễn Cao Bằng: Khám sức khỏe toàn dân không thể bằng phần mềm mà phải bằng năng lực thật ở tuyến xã

Cách tiếp cận thay đổi căn bản: không đợi có bệnh mới đi khám, mà quản lý sức khỏe ngay từ đầu, theo dõi suốt vòng đời.

Nhưng để vận hành được cách tiếp cận này, điều kiện tiên quyết không nằm ở bệnh viện tuyến trên hay công nghệ, mà ở y tế cơ sở. Trạm y tế xã phải là nơi người dân tìm đến đầu tiên và tin tưởng đầu tiên.

Chủ tịch UBND tỉnh Lê Hải Hòa thăm, động viên bệnh nhân điều trị tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh. Ảnh: V.T

Telehealth: cần, nhưng không thể gánh thay hệ thống

Trong điều kiện địa hình như Cao Bằng, telehealth (khám, chữa bệnh từ xa) có vai trò rõ ràng. Nó giúp kết nối tuyến xã với tuyến tỉnh, tuyến Trung ương; hỗ trợ hội chẩn; giảm bớt chuyển tuyến; tiết kiệm thời gian và chi phí.

Nhưng telehealth có giới hạn. Không khám trực tiếp thì không thể đánh giá đầy đủ. Không có dữ liệu thu thập tại chỗ thì kết luận dễ thiếu chính xác. Hạ tầng chưa đồng bộ, cơ chế thanh toán chưa rõ, trách nhiệm pháp lý chưa hoàn chỉnh. Quan trọng hơn, niềm tin của người dân vẫn gắn với khám trực tiếp.

Vì vậy, telehealth là công cụ hỗ trợ chuyên môn, không phải nền tảng vận hành. Nó giúp rút ngắn khoảng cách, nhưng không thể thay thế năng lực tại chỗ.

Người bệnh lấy số khám bệnh tại máy lấy số tự động của Bệnh viện Đa khoa tỉnh.

Cao Bằng: hạ tầng đi trước, niềm tin đi sau

Cao Bằng không xuất phát từ con số không. Tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế ở mức cao. Mạng lưới y tế đã hình thành với 56 trạm y tế xã và 116 điểm y tế. Một số mô hình như y học gia đình, khám từ xa, bệnh án điện tử đã triển khai bước đầu.

Hạ tầng đang được đầu tư mạnh: Trung tâm Y tế Thạch An đã có cơ sở mới khang trang. Trung tâm Y tế Bảo Lạc, do Binh đoàn 20 tài trợ, đang hoàn thiện để khánh thành vào ngày 20/11 năm nay. Dự án Bệnh viện Đa khoa tỉnh quy mô 1.000 giường trên diện tích 16 ha đang chuẩn bị triển khai. Nhìn vào các công trình đó, có thể thấy rõ một bước chuyển về điều kiện vật chất.

Nhưng người dân không đánh giá hệ thống y tế bằng tòa nhà hay thiết bị. Điều họ quan tâm là chất lượng thực tế khi sử dụng dịch vụ. Thực tế hiện nay, nhiều người vẫn chưa thật sự yên tâm với chất lượng y bác sĩ ở các cấp, kể cả tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh. Khi bệnh nặng, lựa chọn quen thuộc vẫn là đi tuyến trên, đi tỉnh khác, hoặc xuống Hà Nội nếu có điều kiện.

Khoảng cách giữa đầu tư và niềm tin vẫn tồn tại. Nếu khoảng cách này không được thu hẹp, thì mục tiêu của Nghị quyết 72 khó trở thành thực chất.

Bác sỹ Bệnh viện Đa khoa tỉnh thăm khám cho bệnh nhân.

Thông báo số 10: yêu cầu thực chất, không chấp nhận hình thức

Tinh thần này được nhấn mạnh trong Thông báo số 10-TB/VPTW. Đây là kết luận trực tiếp của Tổng Bí thư sau khi làm việc với tỉnh, với yêu cầu rõ ràng: mọi lĩnh vực phải đi vào thực chất, tránh hình thức, đặc biệt là y tế - lĩnh vực gắn trực tiếp với đời sống người dân.

Với Cao Bằng và các địa phương vùng cao, mong muốn được đặt ra rất cụ thể: người dân phải được khám, chữa bệnh có chất lượng ngay tại địa phương, không phải đi xa mới yên tâm.

Tiêu chí đánh giá cũng rất rõ: người dân có lựa chọn ở lại tuyến xã, tuyến tỉnh để khám và điều trị hay không. Nếu câu trả lời vẫn là “chưa”, thì hệ thống vẫn chưa đạt yêu cầu.

Điểm nghẽn: năng lực thực hành tại tuyến cơ sở

Khám sức khỏe toàn dân không phải là một đợt khám, mà là một chuỗi vận hành liên tục: khám ban đầu, đọc kết quả, phân tầng nguy cơ, quản lý bệnh mạn tính, theo dõi lâu dài và chuyển tuyến đúng thời điểm.

Tuyến xã phải làm được phần lớn các công việc này. Nếu không, người bệnh vẫn dồn lên tuyến trên, và hệ thống quá tải ngay từ gốc.

Thực tế cho thấy năng lực giữa các tuyến chưa đồng đều. Nhiều nơi vẫn phải phụ thuộc vào luân phiên bác sĩ, hỗ trợ chuyên môn và hội chẩn từ xa. Vấn đề không còn là số lượng, mà là năng lực làm việc thực tế.

Đào tạo: nhiều nhưng chưa tạo ra năng lực

Đào tạo liên tục, tập huấn chuyên môn, học trực tuyến được tổ chức khá nhiều. Những nội dung này giúp cập nhật hướng dẫn điều trị, quy trình chuyên môn. Nhưng kỹ năng cốt lõi của bác sĩ – khám bệnh, nhận định lâm sàng, chẩn đoán phân biệt, xử trí ban đầu – chỉ có thể hình thành qua thực hành.

Thiếu tiếp xúc với người bệnh thật, thiếu trải nghiệm tình huống thật, bác sĩ khó tích lũy được kinh nghiệm. Việc đánh giá nếu chỉ dừng ở lý thuyết thì không phản ánh được khả năng làm việc. Và nếu không có quá trình kèm cặp trực tiếp trong môi trường lâm sàng, phản xạ nghề nghiệp sẽ không hình thành.

Ở tuyến cơ sở, nơi bác sĩ phải đa năng, phải xử lý nhanh trong điều kiện hạn chế, thì học online không thể đóng vai trò quyết định. Nếu không thay đổi cách đào tạo, tình trạng học để đủ chứng chỉ, đủ điều kiện nhưng không chuyển hóa thành năng lực sẽ còn tiếp diễn.

Hợp tác với Hà Nội: đi vào chiều sâu chuyên môn

Ký kết thỏa thuận hợp tác toàn diện giữa Bệnh viện Đa khoa tỉnh Cao Bằng và Bệnh viện Ung bướu Hà Nội.

Hợp tác với Hà Nội là cơ hội rõ ràng. Hà Nội đã cử các bệnh viện lớn như Đức Giang, Thanh Nhàn, Xanh Pôn, Tim Hà Nội, Ung Bướu, Phụ sản… hỗ trợ, với gần 100 cán bộ, chuyên gia tham gia. Nội dung gồm hội chẩn, chuyển giao kỹ thuật, đào tạo và hỗ trợ quản lý. Nhưng nếu chỉ dừng ở hội nghị, ký kết, hội chẩn từ xa hoặc các đợt khám lưu động, thì tác động sẽ rất hạn chế.

Trọng tâm phải là đào tạo con người. Việc đào tạo cần đi vào những lĩnh vực có tác động trực tiếp và phù hợp điều kiện địa phương.

Đột quỵ cần được xây dựng quy trình đầy đủ: nhận diện sớm dấu hiệu thần kinh khu trú, đánh giá mức độ theo thang điểm chuyên môn, xử trí ban đầu, thiết lập quy trình chuyển tuyến tối ưu và kết nối với can thiệp mạch não tuyến trên.

Cấp cứu cần chuẩn hóa các quy trình như hồi sức tim phổi, xử trí sốc phản vệ, suy hô hấp, hội chứng vành cấp, đa chấn thương, cấp cứu sản khoa cơ bản.

Bệnh thận mạn cần được quản lý theo dõi lâu dài: phát hiện sớm, đánh giá chức năng thận, kiểm soát yếu tố nguy cơ và tổ chức điều trị phù hợp, bao gồm cả chạy thận nhân tạo. Song song, cần đưa vào các nội dung kiểm soát nhiễm khuẩn, an toàn người bệnh, đánh giá lại các ca bệnh nặng sau điều trị, cải tiến chất lượng liên tục. Quan trọng nhất, việc đào tạo phải diễn ra tại các bệnh viện lớn ở Hà Nội, nơi có đủ ca bệnh, đủ điều kiện thực hành và đội ngũ chuyên gia trực tiếp hướng dẫn.

Đào tạo lại theo cách khác

Chương trình đào tạo cần được thiết kế lại theo hướng thực hành.

Gồm ba giai đoạn.

Một là đào tạo nền tại tỉnh, tập trung vào các nhóm bệnh thường gặp và kỹ năng cốt lõi.

Hai là thực hành tại bệnh viện, theo nguyên tắc học qua làm, gắn với danh mục kỹ năng cụ thể: khám, kê đơn, đọc xét nghiệm, xử trí ca bệnh, nhận diện nguy cơ.

Ba là đào tạo tại chỗ, với hình thức kèm cặp trực tiếp. Bác sĩ tuyến trên xuống trạm y tế, cùng khám, cùng xử lý, cùng phân tích từng ca bệnh và rút kinh nghiệm ngay tại chỗ.

Đây là khâu quyết định. Chỉ khi học trong điều kiện thực tế, với bệnh nhân thật, trong đúng môi trường làm việc, thì năng lực mới hình thành và bền vững.

Trách nhiệm không thể phân tán

Chất lượng chuyên môn không tự nhiên có. Việc giữ chân người có năng lực, thu hút bác sĩ giỏi, tổ chức đào tạo thực chất và xây dựng môi trường chuyên môn phụ thuộc trực tiếp vào người đứng đầu từng cơ sở y tế.

Nếu đào tạo không gắn với thực tế, nếu đánh giá không dựa trên năng lực làm việc, thì dù đầu tư lớn, kết quả vẫn không tương xứng. Đồng thời, mỗi cán bộ y tế cũng phải tự nâng yêu cầu đối với mình. Nghề này không cho phép dừng lại ở mức “đủ”.

Con người quyết định kết quả

Máy chạy thận nhân tạo tại Trung tâm y tế Hòa An góp phần đảm bảo an sinh xã hội, nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh cho người dân trên địa bàn và các vùng lân cận.

Nghị quyết 72 đã xác định mục tiêu. Thông báo số 10 đã đặt yêu cầu. Hạ tầng đang được đầu tư. Phần còn lại nằm ở con người.

Nếu tuyến xã đủ năng lực, người dân sẽ ở lại tuyến xã. Khi đó tuyến tỉnh giảm tải, hệ thống vận hành trơn tru, các công cụ như telehealth mới phát huy giá trị. Nếu không, mọi thứ vẫn chỉ dừng ở hình thức.

Y tế Cao Bằng muốn đi lên, không có con đường nào khác ngoài đào tạo nhân lực một cách thực chất tại các bệnh viện lớn ở Hà Nội, gắn với thực hành, với trách nhiệm cụ thể của từng đơn vị và từng cán bộ. Và cuối cùng, điều người dân cần rất giản dị: đi khám ở đâu cũng thấy yên tâm.

Lê Hải Hòa, Ủy viên Dự khuyết Trung ương Đảng, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh