Từ nếp nhà sàn truyền thống đến điểm du lịch cộng đồng

Nhà sàn Thái cổ kính, gìn giữ nét truyền thống tại bản Ngàm, xã Sơn Điện, tỉnh Thanh Hoá.

Nếp nhà sàn trong đời sống người Thái

Trong đời sống của đồng bào Thái, nhà sàn không đơn thuần là nơi che mưa, che nắng mà còn gắn với nếp sinh hoạt của gia đình và cộng đồng. Từ cách bố trí không gian, sử dụng vật liệu đến những sinh hoạt thường ngày, nhà sàn phản ánh tập quán cư trú được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Ở các bản người Thái miền núi Thanh Hóa, hình ảnh nhà sàn vẫn hiện diện trong bao bản làng, tạo nên nét đặc trưng trong không gian văn hóa địa phương.

Tại bản Ngàm, xã Sơn Điện, nhà sàn hiện diện trong đời sống thường nhật của người dân. Những chi tiết như gầm sàn, cầu thang, hệ thống cột và cách bố trí không gian phản ánh nếp sinh hoạt truyền thống được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Nếu với người dân địa phương, nhà sàn là không gian sống quen thuộc, thì với du khách, đây còn là nơi tìm hiểu kiến trúc và văn hóa của đồng bào Thái.

Những nét kiến trúc lâu đời vẫn được người dân ở đây gìn giữ.

Tuy nhiên, khi du lịch cộng đồng phát triển, nhu cầu lưu trú và trải nghiệm của du khách cũng đặt ra những yêu cầu mới. Một ngôi nhà phục vụ sinh hoạt gia đình có thể chưa đáp ứng đầy đủ các điều kiện cần thiết để đón khách thường xuyên, nhất là về sự riêng tư, tiện nghi và khả năng thích ứng với thời tiết. Bài toán đặt ra không nhất thiết là thay thế kiến trúc cũ bằng công trình hiện đại, mà là tìm cách điều chỉnh để nhà sàn vừa giữ được nét truyền thống, vừa phù hợp với nhu cầu sử dụng mới.

Giữ nếp nhà, mở hướng làm du lịch

Ngôi nhà sàn của gia đình chị Lộc Thị Kim, 44 tuổi, xã Sơn Điện, vốn là nhà ở truyền thống được dựng từ 21 năm trước. Năm 2023, gia đình chị sửa sang lại ngôi nhà, phát triển thành cơ sở lưu trú phục vụ khách du lịch. Thay vì thay đổi hoàn toàn cấu trúc, gia đình giữ lại nếp nhà sàn vốn có, chủ yếu làm mới bề mặt.

“Nhà mình vẫn giữ nếp nhà sàn truyền thống, chỉ sửa sang, cách tân một chút cho sạch đẹp, thoáng đãng hơn để đón khách”, chị Kim chia sẻ.

Nhà sàn của gia đình chị Kim tại bản Ngàm, xã Sơn Điện được chỉnh trang, phát triển thành không gian lưu trú phục vụ du khách.

Ngôi nhà vẫn là nhà sàn của người Thái, nhưng công năng được mở rộng để phục vụ thêm nhu cầu lưu trú. Những điều chỉnh không làm mất đi đặc trưng vốn có, đồng thời giúp không gian đáp ứng tốt hơn yêu cầu về vệ sinh, sự tiện nghi và trải nghiệm của khách.

Từ năm 2023, homestay Lộc Kim bắt đầu đón khách. Theo chị Kim, do là một trong những hộ ở bản phát triển mô hình tương đối muộn, nên gia đình từng bước giới thiệu cơ sở qua các mối quan hệ bạn bè, đồng thời chủ động đăng tải thông tin trên Facebook, TikTok cá nhân. Gia đình cũng tạo địa điểm trên Google Maps để khách dễ tìm kiếm, tham khảo thông tin và đánh giá sau chuyến đi.

Mỗi năm, homestay đón khoảng 500 - 600 lượt khách. Con số còn khiêm tốn so với những cơ sở lưu trú đã hoạt động lâu năm, nhưng cho thấy nhà sàn truyền thống có thể trở thành một phần trong sản phẩm du lịch cộng đồng khi được tổ chức phù hợp.

Theo chia sẻ của chị Kim, khách đến vào nhiều thời điểm trong năm, các đánh giá tích cực trên nền tảng trực tuyến cũng góp phần giúp cơ sở tiếp cận thêm du khách, trong đó có khách nước ngoài.

“Mình đăng thông tin trên Facebook, TikTok cá nhân, rồi khách đến trải nghiệm, đánh giá tốt trên Google Maps thì những người khác cũng biết đến homestay nhiều hơn”, chị Kim cho biết

Để đón khách, gia đình chị Kim cũng điều chỉnh một số chi tiết trong ngôi nhà. Nếu nhà sàn truyền thống có những khoảng hở để không gian thông thoáng, khi chuyển sang phục vụ lưu trú, gia đình phải tính đến nhu cầu sử dụng điều hòa vào mùa hè và sự thoải mái của khách. Những thay đổi này chủ yếu nhằm cải thiện điều kiện nghỉ ngơi, không thay thế hoàn toàn cấu trúc và phong cách nhà sàn vốn có.

Những cô gái Thái rạng rỡ bên nếp nhà sàn.

Điều đáng chú ý là các hoạt động trải nghiệm nét văn hoá dân tộc Thái. Các hộ làm homestay còn kết nối trải nghiệm để du khách tìm hiểu đời sống địa phương như: tham quan động Bo Cúng ở xã Sơn Thủy, đi chợ phiên, thưởng thức ẩm thực vùng sơn cước và giao lưu văn hóa, văn nghệ, uống rượu cần.

Những hoạt động trải nghiệm ấy giúp chuyến đi thêm vui vẻ, ý nghĩa, đưa du khách tiếp xúc gần hơn với cảnh quan, sinh hoạt và văn hóa của cộng đồng người Thái.

Trải nghiệm nét văn hóa uống rượu cần của dân tộc Thái thu hút du khách.

Việc phát triển homestay từ nhà sàn truyền thống tại bản Ngàm cho thấy hướng đi trong khai thác du lịch cộng đồng. Để hướng đi này phát huy hiệu quả lâu dài, điều quan trọng là người dân vừa nâng cao chất lượng dịch vụ, vừa gìn giữ nếp nhà và các giá trị văn hóa Thái, tạo nên sức hấp dẫn riêng cho du lịch địa phương.

Nam Phương