Huổi Nhả kể chuyện văn hóa qua du lịch cộng đồng

Du khách 'thả dáng' bên cổng chào khu Chợ Lòng chảo Huổi Nhả.

Đánh thức tiềm năng từ những điều bình dị

Nằm giữa núi rừng xã Mường Pồn (tỉnh Điện Biên), bản Huổi Nhả mang vẻ đẹp mộc mạc của một bản làng người Mông. Những mái nhà bên sườn núi, dòng suối chảy qua bản cùng nếp sinh hoạt được gìn giữ qua nhiều thế hệ đang trở thành nguồn lực để người dân phát triển du lịch cộng đồng.

Từ quốc lộ 12, con đường bê tông dài khoảng 10km dẫn vào Huổi Nhả quanh co qua những triền núi. Địa hình cách trở từng khiến đời sống, giao thương của người dân gặp nhiều khó khăn. Thế nhưng, chính cảnh quan thiên nhiên và những nét văn hóa truyền thống đã mở ra cho bản một hướng đi mới.

Du khách hòa mình vào thiên nhiên tại một góc Huổi Nhả.

Huổi Nhả có 34 hộ dân, đều là đồng bào dân tộc Mông. Trước đây, cuộc sống chủ yếu gắn với nương rẫy, chăn nuôi. Thu nhập hạn chế khiến việc tìm kiếm sinh kế phù hợp luôn là trăn trở của nhiều gia đình.

Năm 2021, ý tưởng phát triển du lịch cộng đồng bắt đầu được người dân bàn bạc. Một số người được cử đến bản Sin Suối Hồ, tỉnh Lai Châu, tìm hiểu kinh nghiệm. Trở về, bà con nhận ra rằng cảnh quan bản làng, sản vật nương rẫy hay phong tục truyền thống cũng có thể trở thành nét hấp dẫn đối với du khách.

Từ năm 2023, người dân cùng nhau chỉnh trang bản làng. Không có nhiều kinh phí, bà con tận dụng tre, gỗ, đá suối để dựng cổng, cải tạo lối đi, tạo những điểm dừng chân, tham quan. Mỗi gia đình góp một phần công sức, từng bước thay đổi diện mạo Huổi Nhả.

Cũng từ đó, một số hộ bắt đầu tính toán đầu tư dịch vụ du lịch. Năm 2024, sau thời gian tìm hiểu, nghiên cứu, gia đình anh Sùng A Phía đầu tư xây dựng cơ sở theo hướng cung cấp dịch vụ ăn uống. Việc lựa chọn ẩm thực làm hướng phát triển mở ra khả năng đưa những sản phẩm, nguồn thực phẩm địa phương đến gần hơn với du khách.

Đến năm 2026, gia đình anh Lầu A Tủa bắt đầu triển khai đầu tư dịch vụ nghỉ dưỡng, lưu trú. Anh lựa chọn hướng đi này trong bối cảnh Huổi Nhả đang từng bước xây dựng điểm du lịch cộng đồng, hướng tới phục vụ những du khách muốn ở lại, tìm hiểu đời sống của người Mông.

Anh Lầu A Tủa (thứ 3 tính từ bên trái) chụp ảnh cùng du khách.

Hai gia đình lựa chọn những loại hình dịch vụ khác nhau, nhưng đều mong muốn tạo thêm sinh kế ngay trên quê hương. Đây cũng là cách Huổi Nhả từng bước hình thành những dịch vụ bổ trợ cho nhau, thay vì các hộ cùng đầu tư một mô hình giống nhau.

Theo anh Lầu A Khai, Trưởng bản Huổi Nhả, điều đáng mừng là nhận thức của người dân về phát triển du lịch đang dần thay đổi. Bà con không chỉ quan tâm đến việc làm đẹp bản làng mà còn hiểu hơn giá trị của văn hóa truyền thống.

Trưởng bản người dân trong bản, trước đây, bà con chủ yếu làm nương, ít người nghĩ đến chuyện làm du lịch. Khi được đi học hỏi, cùng nhau bàn bạc, mọi người nhận ra cảnh quan và văn hóa của dân tộc mình cũng là những điều đáng quý. Giờ có hộ đầu tư dịch vụ ăn uống, có hộ chuẩn bị nơi lưu trú. Người dân nơi đây luôn mong muốn du lịch phát triển nhưng bản vẫn giữ được nếp sống, phong tục và những nét văn hóa của người Mông.

Mâm cơm được gia đình anh Tủa bày biện bắt mắt với những món ăn đậm nét văn hóa của người dân địa phương.

Giữ bản sắc để du lịch phát triển bền vững

Nếu cảnh quan thiên nhiên tạo nên ấn tượng ban đầu thì đời sống văn hóa của người Mông chính là yếu tố giúp Huổi Nhả hình thành nét riêng.

Một trong những điểm nhấn của bản là khu chợ phiên được người dân xây dựng bên dòng suối. Những gian hàng nhỏ, mái lợp đơn sơ trở thành nơi giới thiệu nông sản, thực phẩm và các sản phẩm gắn với đời sống địa phương.

Từ tháng 9/2025, hoạt động chợ phiên cuối tuần được duy trì, tạo không gian gặp gỡ, giao lưu giữa người dân với du khách. Mật ong, gạo nương, rau, củ, quả không đơn thuần là hàng hóa mà còn góp phần giới thiệu đời sống lao động của đồng bào Mông.

Đặc biệt, vào thứ Bảy hằng tuần, các hộ dân còn tổ chức ăn cơm chung tại khu vực chợ phiên. Hoạt động này vừa thể hiện tinh thần gắn bó cộng đồng, vừa tạo cơ hội để khách tìm hiểu văn hóa ẩm thực, nếp sinh hoạt của người dân bản địa.

Không gian văn hóa được tổ chức tại Chợ lòng chảo Huổi Nhả.

Đến Huổi Nhả, điều níu chân du khách không chỉ là núi rừng mà còn là những điều giản dị trong cuộc sống: Bữa cơm mang hương vị địa phương, câu chuyện bên ngôi nhà truyền thống hay sự chân tình của người dân.

Anh Phùng Văn Sơn, một du khách từ Hà Nội cho biết: “Tôi ấn tượng với cảnh quan tự nhiên, không gian yên bình và sự gần gũi của người dân Huổi Nhả. Bà con sử dụng những vật liệu quen thuộc để làm đẹp bản, tạo cảm giác rất riêng. Với tôi, điều hấp dẫn khi đến một bản du lịch cộng đồng không chỉ là ngắm cảnh mà còn được tìm hiểu đời sống, văn hóa của người dân. Tôi mong Huổi Nhả giữ được nét mộc mạc ấy khi du lịch phát triển.”

Tuy nhiên, phát triển du lịch dựa vào văn hóa không chỉ dừng lại ở chỉnh trang cảnh quan, giới thiệu món ăn hay tạo không gian trải nghiệm. Điều quan trọng là những giá trị truyền thống tiếp tục được thực hành, gìn giữ và trao truyền trong cộng đồng.

Học viên thực hành trong khuôn khổ lớp tập nâng cao kỹ năng dàn dựng, biểu diễn và quản lý hoạt động văn nghệ được xã Mường Pồn tổ chức hồi cuối tháng 9, đầu tháng 10/2026.

Từ ngày 28/9 đến 2/10/2026, UBND xã Mường Pồn tổ chức lớp tập huấn nâng cao kỹ năng dàn dựng, biểu diễn và quản lý hoạt động văn nghệ cho 60 học viên thuộc 5 bản, trong đó có Huổi Nhả.

Thông qua tập huấn, các học viên được bồi dưỡng kỹ năng tổ chức, biểu diễn văn nghệ, góp phần củng cố lực lượng văn nghệ quần chúng tại cơ sở. Đây cũng là điều kiện thuận lợi để Huổi Nhả tiếp tục phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, từng bước hình thành hoạt động giao lưu, giới thiệu bản sắc tới du khách.

Cùng với nỗ lực của người dân, hoạt động phát triển du lịch tại Huổi Nhả đang nhận được sự quan tâm của chính quyền và cơ quan chuyên môn.

Ngày 7/4/2026, UBND xã Mường Pồn phối hợp với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Điện Biên khảo sát, đánh giá thực trạng phát triển du lịch cộng đồng tại bản. Hoạt động nhằm xem xét điều kiện hạ tầng, cảnh quan, dịch vụ và tiềm năng khai thác những giá trị văn hóa bản địa.

Đến tháng 10/2026, tiến độ phát triển bản du lịch cộng đồng Huổi Nhả tiếp tục được chính quyền địa phương quan tâm, đánh giá trong quá trình thực hiện các kế hoạch phát triển du lịch.

Dẫu vậy, để phát triển lâu dài, Huổi Nhả vẫn cần tiếp tục cải thiện hạ tầng, điều kiện phục vụ khách, kỹ năng làm du lịch và quảng bá sản phẩm. Đặc biệt, việc khai thác văn hóa phải đi đôi với bảo tồn, tránh để những nét truyền thống chỉ còn là hoạt động trình diễn phục vụ du khách.

Từ một bản làng chủ yếu sống dựa vào nương rẫy, người dân Huổi Nhả đang từng bước tìm kiếm sinh kế mới bằng chính cảnh quan, sản vật và những giá trị văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Con đường phát triển du lịch vẫn còn không ít khó khăn. Nhưng từ những việc làm cụ thể ấy, Huổi Nhả đang từng bước định hình hướng đi: Lấy người dân làm chủ thể, văn hóa bản địa làm nền tảng và gìn giữ bản sắc để tạo sức hút riêng cho bản làng.

Ngọc Diệp