Từ Hezbollah đến Houthi: Vì sao mạng lưới thân Iran hoạt động hạn chế?

Ngôi nhà tại Haniel, Israel bị hư hại sau đợt tấn công bằng rocket của lực lượng Hezbollah ngày 12/3/2026. Ảnh: THX/TTXVN

Theo tờ The Conversation, một trong những đặc điểm đáng chú ý nhất của cuộc chiến tại Iran cho đến nay là mức độ cô lập của Tehran trong khu vực. Điều này thể hiện không chỉ qua khoảng cách ngày càng lớn giữa Iran và các nước Arab vùng Vịnh, mà còn qua phản ứng rất khác nhau của các lực lượng thân Iran.

Iran đã dựa vào một mạng lưới các nhóm vũ trang thân cận ở khu vực để bảo vệ và củng cố vị thế của mình kể từ những ngày đầu của Cộng hòa Hồi giáo năm 1979. Những thành phần quan trọng nhất trong mạng lưới này gồm có Hezbollah ở Liban, Hamas ở Gaza, Syria dưới sự lãnh đạo của gia đình Assad, các lực lượng dân quân thân Iran ở Iraq và lực lượng Houthis tại Yemen.

Tuy nhiên, mạng lưới này hiện đang rơi vào tình trạng rối loạn nghiêm trọng do nhiều cuộc xung đột trong khu vực kể từ cuối năm 2023.

Hamas đã bị tàn phá nặng nề bởi chiến dịch quân sự của Israel sau các cuộc tấn công ngày 7/10 ở miền nam Israel. Nhiều lãnh đạo của nhóm đã bị tiêu diệt trong suốt cuộc xung đột, khiến tổ chức này gần như không thể tham gia vào cuộc chiến Iran.

Hezbollah - tiềm lực suy giảm nặng nề

Trong khi đó, Hezbollah lại tham chiến từ rất sớm. Nhóm này đã phóng rocket, tên lửa và thiết bị bay không người lái vào Israel từ ngày 2/3 nhằm đáp trả việc lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei bị sát hại trong một cuộc không kích của Israel vài ngày trước đó. Tuy nhiên, Hezbollah hiện đang bị suy yếu nghiêm trọng, đến mức trở thành mối đe dọa lớn hơn đối với sự ổn định của Liban hơn là đối với Israel.

Hezbollah đã từng hứng chịu một chiến dịch quân sự của Israel sau khi tấn công Israel trong bối cảnh chiến tranh Gaza. Lãnh đạo chính trị và quân sự của nhóm liên tục bị nhắm mục tiêu, đỉnh điểm là việc thủ lĩnh Hassan Nasrallah bị ám sát năm 2024. Khả năng phóng tên lửa vào Israel của Hezbollah cũng bị suy giảm đáng kể.

Hiện trường vụ oanh kích của Israel nhằm vào cây cầu bắc qua sông Litani ở Qasmiyeh miền Nam Liban ngày 22/3/2026. Ảnh: THX/TTXVN

Việc Hezbollah nối lại các cuộc tấn công vào Israel hiện nay đang đặt ra mối đe dọa rất lớn đối với Liban về mặt chính trị và nhân đạo, trong khi cho đến nay lại gần như không gây thiệt hại đáng kể cho Israel. Bộ Y tế Liban cho biết các cuộc không kích của Israel đã khiến 968 người thiệt mạng kể từ ngày 2/3. Trong khi đó, phía Israel chưa ghi nhận dân thường tử vong, dù có hai binh sĩ thiệt mạng trong một cuộc phục kích ở miền nam Liban.

Tổng thống Liban Joseph Aoun tuyên bố ngày 2/3 rằng các hành động của Hezbollah là bất hợp pháp. Ông cũng yêu cầu nhóm này giao nộp vũ khí và bày tỏ sẵn sàng đàm phán chính thức với Israel để tránh việc Israel áp đặt các sắp xếp an ninh mới.

Tuy nhiên, cuộc xung đột hiện tại đã phơi bày năng lực hạn chế của nhà nước Liban trong việc kiểm soát tình hình trên lãnh thổ của mình. Trong khi đó, Israel đã công bố kế hoạch mở rộng chiến dịch trên bộ ở miền nam Liban, làm dấy lên lo ngại về một cuộc chiếm đóng kéo dài và làn sóng di dời hàng trăm nghìn người.

Nhóm vũ trang thân Iran tại Iraq

Tương tự Hezbollah, các lực lượng dân quân thân Iran tại Iraq cũng tham gia xung đột ngay sau khi Mỹ và Israel tấn công Iran. Họ đã nhắm mục tiêu vào Israel cũng như các căn cứ quân sự của Mỹ tại Jordan và Iraq bằng UAV và tên lửa. Các nhóm người Kurd Iran ở khu tự trị Kurdistan (Iraq) cũng bị tấn công sau khi xuất hiện thông tin Mỹ có thể trang bị vũ khí cho họ chống lại chính quyền Tehran.

Đáp lại, các lực lượng dân quân Iraq đã bị không kích bởi Mỹ và Israel. Giống như Liban, chính quyền trung ương tại Iraq đang chật vật duy trì cân bằng giữa các lực lượng trong và ngoài nước. Cuộc bầu cử tháng 11/2025 đã đưa liên minh các đảng Shia trở thành khối lớn nhất trong Quốc hội Iraq.

Tuy nhiên, ứng viên thủ tướng của họ là Nouri al-Maliki đã bị Mỹ phản đối, do lo ngại ông từng làm gia tăng căng thẳng giáo phái trong nhiệm kỳ 2006–2014 và có quan hệ quá gần gũi với Tehran.

Trong lúc đó, chính phủ tạm quyền gặp khó khăn trong việc kiểm soát ảnh hưởng của các lực lượng thân Iran, trong khi chiến tranh đang tàn phá ngành dầu mỏ - trụ cột của nền kinh tế Iraq (chiếm khoảng 90% nguồn thu ngân sách). Sản lượng dầu đã giảm mạnh kể từ khi xung đột bắt đầu.

Người biểu tình ở Tel Aviv, Israel, kêu gọi chấm dứt chiến tranh với Iran. Ảnh: EPA

Lực lượng Houthi tại Yemen

Đồng minh quan trọng cuối cùng của Iran trong khu vực - Houthi - lại gây chú ý bởi sự vắng mặt tương đối trong cuộc xung đột.

Khi chiến tranh Gaza nổ ra vào tháng 10/2023, lực lượng này từng tấn công các tàu thương mại ở Biển Đỏ và phóng tên lửa tầm xa vào Israel, dù hiệu quả hạn chế.

Tuy nhiên, trong cuộc chiến hiện tại với Iran, các phản ứng chủ yếu mới dừng lại ở biểu tình và lên án. Lãnh đạo Houthi ngày 5/3 tuyên bố “ngón tay đã đặt trên cò súng”, nhưng chưa có hành động cụ thể.

Có một số lý do có thể giải thích cho sự thận trọng này. Một số nhà phân tích cho rằng Iran có thể đang “giữ lại” quân bài Houthi để sử dụng vào giai đoạn sau của xung đột, khi các đòn tấn công bằng tên lửa tầm xa và UAV có thể phát huy hiệu quả lớn hơn.

Tuy nhiên, cũng có khả năng lãnh đạo Houthi lo ngại hậu quả từ các đòn trả đũa của Mỹ và Israel nếu tham chiến trực tiếp. Trước đó, vào tháng 8/2025, các cuộc không kích của Israel đã tiêu diệt ít nhất 12 lãnh đạo cấp cao của Houthi, bao gồm Ahmed al-Rahawi – “thủ tướng” của chính quyền Houthi tại Sana’a.

Dù vậy, khả năng lãnh đạo Houthi có thể chống lại áp lực từ Iran để tránh tham chiến vẫn còn là dấu hỏi. Vì thế, họ có thể cuối cùng vẫn bị cuốn vào cuộc xung đột, dù không hoàn toàn tự nguyện.

Thu Hằng/Báo Tin tức và Dân tộc (Theo The Conversation)