Tư duy mới mở hướng cho nông nghiệp đô thị Hà Nội bứt phá

Từ chiến lược đến yêu cầu thay đổi tư duy

PGS.TS Đào Thế Anh, Chủ tịch Hội Khoa học Phát triển nông thôn Việt Nam tại Chương trình. Ảnh: Phan Anh

Thành phố Hà Nội đang đứng trước một bước ngoặt quan trọng khi chuyển mình sang mô hình phát triển xanh, thông minh và bền vững. Trong tiến trình đó, nông nghiệp - vốn từng được coi là lĩnh vực “hậu phương” - nay được đặt lại đúng vị trí là một cấu phần thiết yếu của nền kinh tế đô thị hiện đại.

Những định hướng lớn từ Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị về "Xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới" và các chương trình hành động của thành phố đã cho thấy rõ điều này. Nếu như trước đây, nông nghiệp chủ yếu được đánh giá qua sản lượng, diện tích hay quy mô chăn nuôi, trồng trọt, thì nay trọng tâm đã chuyển sang giá trị gia tăng, chất lượng sản phẩm và khả năng đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của đô thị.

Theo PGS.TS. Đào Thế Anh, Chủ tịch Hội Khoa học phát triển nông thôn Việt Nam, điểm mới cốt lõi của Nghị quyết 02 chính là cách tiếp cận mang tính đột phá. Thành phố Hà Nội không chỉ phát triển theo các chỉ tiêu ngắn hạn mà còn được định hướng với tầm nhìn dài hạn lên tới 100 năm. Đây là nền tảng đặc biệt quan trọng để thu hút đầu tư, trong đó có lĩnh vực nông nghiệp.

Mô hình trồng hoa lan ứng dụng công nghệ cao ở xã Quang Minh cho thu nhập cao. Ảnh: Phạm Hùng

Đáng chú ý, Nghị quyết 02 cũng trao quyền chủ động lớn hơn cho chính quyền thành phố trong việc thúc đẩy tăng trưởng xanh, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo. Điều này mở ra không gian phát triển mới cho nông nghiệp đô thị – một lĩnh vực đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa công nghệ, thị trường và quản trị hiện đại.

Không dừng lại ở định hướng, thực tiễn tại thành phố Hà Nội thời gian qua đã cho thấy những chuyển động rõ nét. Toàn thành phố đã phát triển được hơn 1.090 hợp tác xã nông nghiệp, gần 1.700 trang trại, hơn 149 chuỗi liên kết sản xuất - tiêu thụ, 977 chuỗi cung ứng thực phẩm an toàn liên kết với 43 tỉnh, thành phố, hơn 13.000 sản phẩm được cấp mã QR truy xuất nguồn gốc và hơn 400 mô hình ứng dụng công nghệ cao, công nghệ số. Từ chăn nuôi đến trồng trọt, nhiều cơ sở đã chủ động ứng dụng khoa học công nghệ, kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

Tuy nhiên, những kết quả bước đầu này vẫn chưa tương xứng với tiềm năng của thành phố. Áp lực đô thị hóa khiến đất đai sản xuất ngày càng thu hẹp, sản xuất còn manh mún, thói quen canh tác nhỏ lẻ vẫn phổ biến. Trong khi đó, yêu cầu về chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc ngày càng khắt khe, đòi hỏi nông nghiệp phải thay đổi nhanh hơn, mạnh hơn. Từ thực tiễn này, đổi mới tư duy không còn là lựa chọn, mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc của ngành nông nghiệp Thủ đô.

Chìa khóa để bứt phá

Mô Hình trồng rau thủy canh áp dụng nhà màng, nhà lưới cho thu nhập cao ở xã Nội Bài. Ảnh: Phạm Hùng

Làm rõ hơn nội hàm của sự chuyển đổi này, PGS.TS. Đặng Văn Đông, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Rau quả (Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam) cho rằng, điểm cốt lõi nằm ở thay đổi cách nghĩ về tăng trưởng. Theo PGS.TS. Đặng Văn Đông, tư duy cũ chủ yếu dựa vào mở rộng diện tích, tăng năng suất theo chiều rộng. Nhưng trong bối cảnh hiện nay, khi quỹ đất ngày càng hạn chế, cách làm đó không còn phù hợp. Thay vào đó, nông nghiệp ở thành phố Hà Nội cần chuyển sang mô hình phát triển dựa trên đổi mới sáng tạo, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ để tạo ra sản phẩm chất lượng cao, giá trị lớn hơn. “Tăng trưởng không còn là tăng về số lượng, mà là tăng về chất lượng, hiệu quả và tính bền vững”, PGS.TS. Đặng Văn Đông nhấn mạnh.

Cụ thể, trong mô hình mới, diện tích không còn là yếu tố quyết định. Thay vào đó, năng suất, chất lượng, khả năng kiểm soát quy trình và đáp ứng thị trường mới là yếu tố then chốt. Những mô hình nhà kính, nhà màng, tưới tự động hay sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP… chính là minh chứng rõ nét cho xu hướng này.

Đáng chú ý, tư duy mới không chỉ dừng ở khâu sản xuất mà còn mở rộng sang toàn bộ chuỗi giá trị. Nông dân không còn sản xuất đơn lẻ mà tham gia vào các chuỗi liên kết từ giống, vật tư đầu vào đến chế biến, tiêu thụ. Nhờ đó, sản phẩm được kiểm soát chất lượng, có thể truy xuất nguồn gốc, nâng cao giá trị và khả năng cạnh tranh trên thị trường.

Cùng với đó, yếu tố “xanh” và “bền vững” trở thành tiêu chí xuyên suốt. Nông nghiệp không chỉ tạo ra sản phẩm mà còn phải bảo vệ môi trường, góp phần nâng cao chất lượng sống của người dân đô thị. Việc ứng dụng công nghệ, giảm thiểu hóa chất, sử dụng tài nguyên hiệu quả… đang dần trở thành tiêu chuẩn bắt buộc. Đây cũng chính là hướng đi phù hợp với xu thế toàn cầu, khi người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến sức khỏe, an toàn thực phẩm và phát triển bền vững.

Trồng dưa lưới theo công nghệ cao tại xã Quang Minh, Hà Nội. Ảnh Phạm Hùng

Tuy nhiên, để hiện thực hóa tư duy này, vẫn cần những giải pháp đồng bộ. Trước hết là hoàn thiện cơ chế, chính sách để tích tụ đất đai, tạo điều kiện cho sản xuất quy mô lớn. Đồng thời, cần đẩy mạnh chuyển giao khoa học công nghệ, hỗ trợ nông dân tiếp cận các mô hình sản xuất hiện đại. Bên cạnh đó, việc phát triển thị trường, xây dựng thương hiệu, kết nối tiêu thụ cũng đóng vai trò quan trọng. Nông nghiệp đô thị chỉ thực sự bền vững khi sản phẩm làm ra có đầu ra ổn định, giá trị gia tăng cao.

Trong bối cảnh mới, ngành Nông nghiệp Hà Nội đang đứng trước cơ hội lớn để tái định vị và bứt phá. Nhưng cơ hội chỉ trở thành hiện thực khi đi cùng với sự thay đổi căn bản về tư duy – từ sản xuất sang kinh tế, từ đơn lẻ sang liên kết... Sự thay đổi tư duy này sẽ là nền tảng để nông nghiệp Hà Nội không chỉ thích ứng với quá trình đô thị hóa, mà còn trở thành một động lực quan trọng trong phát triển kinh tế xanh, bền vững của Thủ đô trong kỷ nguyên mới.

Hoàng Sơn