Từ dấu ấn quốc tế đến khát vọng xây dựng hệ sinh thái AI của Thái Nguyên

Từ thành tích này, một hướng đi đầy triển vọng đang mở ra: xây dựng hệ sinh thái AI tại Thái Nguyên, góp phần hiện thực hóa Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Phóng viên Báo và Phát thanh, Truyền hình Thái Nguyên đã có cuộc trao đổi với TS. Trần Văn Khánh, Phó Viện trưởng Viện Trí tuệ nhân tạo (IAI), Trường Đại học Công nghệ Thông tin và Truyền thông, Đại học Thái Nguyên xung quanh nội dung này.

TS. Trần Văn Khánh khẳng định thành tích tại COLIEE 2026 cho thấy sinh viên ICTU hoàn toàn có thể cạnh tranh với các trung tâm AI hàng đầu thế giới.

PV:Thưa ông, COLIEE 2026 được đánh giá là một trong những sân chơi uy tín nhất thế giới về AI trong lĩnh vực pháp lý. Ông có thể chia sẻ ý nghĩa của cuộc thi cũng như kết quả mà Viện IAI đạt được?

TS. Trần Văn Khánh: COLIEE (Competition on Legal Information Extraction and Entailment) là cuộc thi quốc tế uy tín về trí tuệ nhân tạo trong lĩnh vực pháp lý và xử lý ngôn ngữ tự nhiên, được tổ chức thường niên trong khuôn khổ Hội nghị quốc tế về AI và Luật (ICAIL). Năm 2026, cuộc thi quy tụ nhiều nhóm nghiên cứu mạnh đến từ các trường đại học và viện nghiên cứu hàng đầu thế giới. Điểm đặc biệt của COLIEE là hệ thống AI không chỉ phải đọc hiểu văn bản pháp luật mà còn phải truy hồi chính xác thông tin và thực hiện suy luận logic. Đây đều là những bài toán thuộc nhóm khó nhất của AI hiện nay. Trong bối cảnh đó, nhóm nghiên cứu sinh viên của Viện IAI đã giành giải Nhất Task 1 về Truy hồi thông tin pháp lý và Top 3 Task 4 về Suy luận pháp lý.

Theo tôi, giá trị lớn nhất của thành tích này không chỉ nằm ở giải thưởng. Quan trọng hơn, một nhóm sinh viên ICTU, của Thái Nguyên đã có thể cạnh tranh bình đẳng với những trung tâm AI hàng đầu thế giới, góp phần đưa tên tuổi Việt Nam và Thái Nguyên lên bản đồ AI toàn cầu.

PV: Viện IAI mới được thành lập chưa đầy một năm nhưng đã đạt được những kết quả rất đáng chú ý. Theo ông, đâu là những yếu tố tạo nên thành công đó?

TS. Trần Văn Khánh: Có thể khái quát bằng ba yếu tố: Trước hết là mô hình phát triển. Ngay từ khi thành lập, Viện IAI được định hướng lấy nghiên cứu và ứng dụng làm trung tâm. Sinh viên không chỉ học trên giảng đường mà trực tiếp tham gia các đề tài nghiên cứu và giải quyết những bài toán thực tế cùng giảng viên.

Thứ hai là quá trình tích lũy. Trước COLIEE 2026, nhóm đã lọt Top 5 LegalSLM 2025 và công bố công trình nghiên cứu tại Hội nghị KSE 2025 về tăng cường khả năng suy luận cho mô hình ngôn ngữ lớn.

Mỗi kết quả đều tạo nền tảng cho bước tiến tiếp theo. Cuối cùng là sự kiên trì của chính các em sinh viên. Năm 2025, nhóm từng bỏ lỡ cơ hội tham gia COLIEE do hết hạn đăng ký. Tuy nhiên, thay vì coi đó là thất bại, các em dành thêm thời gian nghiên cứu, hoàn thiện mô hình. Chính sự bền bỉ ấy đã tạo nên bước đột phá trong mùa giải năm nay.

Đằng sau những thành công đó còn có sự quan tâm của Nhà trường và sự đồng hành của tỉnh trong việc đầu tư cho khoa học, công nghệ.

PV: Bên cạnh COLIEE, công trình SAGE của nhóm cũng được giới thiệu tại AAAI-26 - một trong những hội nghị AI danh giá nhất thế giới. Theo ông, điều đó phản ánh điều gì về năng lực nghiên cứu AI của Việt Nam?

TS. Trần Văn Khánh: SAGE là một khung AI đa tác tử hỗ trợ tổ chức hoạt động học nhóm cho học sinh. Hệ thống sử dụng nhiều tác tử AI phối hợp dẫn dắt quá trình học theo một kịch bản sư phạm và từng bước giảm mức độ hỗ trợ để người học phát triển khả năng tự chủ. Điều tôi tâm đắc là hướng nghiên cứu này xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của giáo dục phổ thông. AI không chỉ phục vụ nghiên cứu hay các cuộc thi quốc tế mà còn có thể giải quyết những vấn đề rất gần gũi trong dạy và học.

Cùng với kết quả tại COLIEE, công trình này cho thấy Viện IAI đang từng bước làm chủ cả hai hướng nghiên cứu quan trọng là AI pháp lý và AI cho giáo dục.

Ở góc độ rộng hơn, việc một công trình nghiên cứu từ Thái Nguyên được giới thiệu tại AAAI cho thấy năng lực nghiên cứu AI của Việt Nam đang tiến rất nhanh. Chúng ta không chỉ ứng dụng công nghệ của thế giới mà đã bắt đầu tạo ra những tri thức mới được cộng đồng khoa học quốc tế ghi nhận.

PV: Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực phát triển đất nước. Theo ông, Thái Nguyên cần làm gì để những thành tích hôm nay trở thành nền tảng phát triển lâu dài?

TS. Trần Văn Khánh: Điều quan trọng nhất là xây dựng được một hệ sinh thái AI vận hành thường xuyên.

Theo tôi, trước hết cần tiếp tục đầu tư hạ tầng nghiên cứu như năng lực tính toán, dữ liệu và phòng thí nghiệm. Đây là điều kiện nền tảng đối với AI. Cùng với đó là chính sách thu hút, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và phát hiện, bồi dưỡng học sinh có năng khiếu từ sớm thông qua các sân chơi học thuật. Đặc biệt, cần tăng cường sự gắn kết giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp. Nhà nước giữ vai trò định hướng, kết nối nguồn lực; nhà trường đào tạo và nghiên cứu; doanh nghiệp mang những bài toán thực tiễn vào giảng đường và tiếp nhận kết quả nghiên cứu để ứng dụng trong sản xuất, kinh doanh.

Đây cũng là mô hình mà ICTU đang triển khai. Nhà trường đã xây dựng không gian hợp tác doanh nghiệp gần 2.500m², kết nối hơn 340 doanh nghiệp công nghệ trong và ngoài nước. Khi nghiên cứu, đào tạo và ứng dụng được đặt trong cùng một hệ sinh thái, những thành tích đạt được sẽ không còn là những điểm sáng riêng lẻ mà trở thành năng lực phát triển bền vững của địa phương.

PV: Ông muốn gửi gắm điều gì tới các bạn trẻ đang nuôi dưỡng ước mơ theo đuổi trí tuệ nhân tạo?

TS. Trần Văn Khánh: Tôi muốn nhắn gửi ba điều. Thứ nhất, hãy dám ước mơ lớn nhưng bắt đầu từ những việc rất nhỏ và làm thật nghiêm túc. Hành trình của nhóm IAI cho thấy sự kiên trì luôn tạo nên khác biệt. Thứ hai, hãy xây dựng nền tảng vững chắc về toán học, lập trình và ngoại ngữ; đồng thời chủ động tham gia các sân chơi học thuật trong nước và quốc tế để không ngừng học hỏi.

Và cuối cùng, tôi muốn khẳng định rằng các bạn trẻ ở Thái Nguyên hoàn toàn có thể cạnh tranh với bạn bè quốc tế. ICTU đang tạo dựng một môi trường để sinh viên được nghiên cứu, được thử sức và được đồng hành bởi các giảng viên, nhà khoa học. Chỉ cần có đam mê và sự nỗ lực, các bạn hoàn toàn có thể biến những ý tưởng của mình thành các công trình có giá trị.

PV: Những kết quả ấn tượng từ đấu trường quốc tế cùng định hướng phát triển hệ sinh thái AI đồng bộ đang mở ra kỳ vọng lớn cho Thái Nguyên. Trong dòng chảy triển khai Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị, những hạt nhân nghiên cứu như Viện Trí tuệ nhân tạo (IAI) giữ vai trò then chốt trong đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đồng thời tạo đà đưa Thái Nguyên trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, trí tuệ nhân tạo của khu vực.

Trân trọng cảm ơn Tiến sĩ và chúc Viện IAI tiếp tục gặt hái nhiều thành công, đưa trí tuệ Việt vươn tầm quốc tế!

Thu Hiên