Từ củ khoai lang thành đặc sản 'hái ra tiền', cả làng thu hơn 40 tỷ đồng/năm

Thôn Tân Định được xem là “thủ phủ” khoai deo của xã Ninh Châu, tỉnh Quảng Trị. Nơi đây tập trung hàng trăm hộ dân gắn bó với nghề chế biến khoai deo truyền thống, tạo việc làm và nguồn thu nhập ổn định cho nhiều lao động địa phương.

Gia đình bà Hồ Thị Bổn (SN 1976) là một trong những hộ có hơn 20 năm kinh nghiệm làm khoai deo. Theo bà Bổn, chất lượng sản phẩm phụ thuộc rất lớn vào nguyên liệu đầu vào. Khoai dùng để chế biến phải là giống khoai lang trồng trên vùng cát Hải Ninh trước đây (nay thuộc xã Ninh Châu).

“Khoai trồng trên vùng cát có vị ngọt đậm, độ dẻo vừa phải. Nếu sử dụng khoai ở nơi khác, củ thường bị bở, khi chế biến sẽ không đạt chất lượng. Làm khoai deo ngon phải chọn đúng nguyên liệu ngay từ đầu”, bà Bổn cho biết.

Sau khi luộc, khoai sẽ được cắt để đưa đi phơi và sấy. Ảnh: L.C

Gia đình bà Hồ Thị Bổn (SN 1976) là một trong những hộ có hơn 20 năm kinh nghiệm làm khoai deo. Ảnh: H.S

Thu mua về, khoai được phơi dưới nắng nhẹ vào buổi sáng khoảng 1-1,5 giờ, sau đó tiếp tục ủ trong nhà từ 10-15 ngày trước khi đưa vào chế biến. Sau thời gian ủ, khoai được rửa sạch rồi luộc liên tục trong khoảng 3 giờ. Trong quá trình luộc, nước phải luôn ngập khoai để bảo đảm củ chín đều.

Khoai chín được bóc vỏ, thái lát rồi đưa đi phơi hoặc sấy. Hiện nhiều cơ sở kết hợp phơi nắng tự nhiên với sấy bằng máy để giữ độ dẻo đặc trưng, đồng thời đáp ứng yêu cầu về vệ sinh an toàn thực phẩm.

“Mỗi ngày gia đình tôi huy động khoảng 10 lao động, làm việc từ 3 giờ sáng đến đầu giờ chiều. Trung bình sản xuất được khoảng 1 tạ khoai deo thành phẩm”, bà kể.

Địa phương có khoảng 500 hộ dân tham gia trồng và chế biến khoai deo, tập trung chủ yếu tại thôn Tân Định. Ảnh: L.C

Theo tính toán của người sản xuất, để làm ra 1kg khoai deo cần khoảng 4-5kg khoai tươi, dù chỉ sản xuất trong khoảng 2-2,5 tháng mỗi năm nhưng nghề làm khoai deo đang mang lại nguồn thu đáng kể cho nhiều hộ dân tại Ninh Châu.

Bà Bổn chia sẻ: “Mỗi vụ, gia đình thu mua từ 15-30 tấn khoai nguyên liệu để chế biến. Giá khoai tươi hiện dao động khoảng 15.000 đồng/kg, trong khi khoai deo thành phẩm được bán với giá từ 120.000-130.000 đồng/kg, doanh thu hằng năm đạt khoảng 600-700 triệu đồng.

Tuy nhiên, chi phí điện cho hệ thống sấy, nhân công, vận chuyển cùng tỷ lệ hao hụt nguyên liệu khiến lợi nhuận thực tế giảm đáng kể”.

Theo tính toán của người sản xuất, để làm ra 1kg khoai deo cần khoảng 4-5kg khoai tươi. Ảnh: H.S

Không chỉ gia đình bà Bổn, nhiều hộ dân tại Ninh Châu cũng đang mạnh dạn đầu tư máy móc nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

Ông Nguyễn Văn Tuấn, một hộ sản xuất quy mô lớn tại thôn Tân Định, cho hay, gia đình đã đầu tư hệ thống máy hấp, máy sấy cùng nhiều thiết bị cơ giới phục vụ sản xuất. Mỗi ngày, cơ sở chế biến từ 7-8 tạ khoai tươi, cho ra khoảng 200kg khoai deo thành phẩm.

“Nghề này đòi hỏi rất nhiều công lao động. Trước đây mọi công đoạn đều làm thủ công nên khá vất vả. Từ khi đầu tư máy móc, năng suất tăng lên đáng kể, chất lượng sản phẩm cũng đồng đều hơn”, ông Tuấn nói.

Cơ sở sản xuất của ông Nguyễn Văn Tuấn, thôn Tân Định mỗi năm bán ra thị trường hơn 15 tấn khoai deo thành phẩm. Ảnh: L.C

Theo Hội Nông dân xã Ninh Châu, hiện địa phương có khoảng 500 hộ dân tham gia trồng và chế biến khoai deo, tập trung chủ yếu tại thôn Tân Định. Mỗi năm, người dân cung ứng ra thị trường hơn 450 tấn khoai deo thành phẩm, mang lại doanh thu trên 40 tỷ đồng và tạo việc làm cho hàng trăm lao động địa phương.

Sản phẩm hiện được tiêu thụ tại nhiều tỉnh, thành thông qua hệ thống thương lái, cửa hàng đặc sản và các kênh bán hàng trực tuyến. Tuy nhiên, phần lớn sản phẩm vẫn được tiêu thụ dưới dạng thô, giá trị gia tăng chưa cao do thiếu thương hiệu và hệ thống nhận diện đồng bộ.

Thời gian tới, xã Ninh Châu định hướng phát triển vùng nguyên liệu tập trung, nâng cao chất lượng sản phẩm, hoàn thiện bao bì, nhãn mác và xây dựng thương hiệu nhằm nâng cao giá trị đặc sản khoai deo trên thị trường.

Hải Sâm