Từ cô bé vào đại học năm 16 tuổi đến nhà khoa học chủ chốt của BeiDou

Từ thần đồng toán - lý đến nhóm phát triển BeiDou

Nữ khoa học gia 43 tuổi sinh ra tại tỉnh Tứ Xuyên trong một gia đình có truyền thống hiếu học. Mẹ bà là giáo viên toán học, còn cha là kỹ thuật viên nông nghiệp, theo South China Morning Post.

Từ nhỏ, Từ Dĩnh đã bộc lộ niềm yêu thích đặc biệt với toán học và vật lý. Bà vào lớp 1 từ năm 4 tuổi và trở thành sinh viên đại học khi mới 16 tuổi, theo học ngành kỹ thuật truyền thông. Trong suốt quá trình học tập, bà luôn nằm trong nhóm sinh viên xuất sắc nhất.

Năm 20 tuổi, Từ Dĩnh được tuyển thẳng vào chương trình đào tạo thạc sĩ - tiến sĩ liên thông của Học viện Công nghệ Bắc Kinh. Ba năm sau, bà gia nhập nhóm nghiên cứu phát triển Hệ thống Định vị Vệ tinh BeiDou.

Ảnh: Baidu

Đến nay, BeiDou đã phát triển thành một trong những hệ thống định vị vệ tinh hàng đầu thế giới, cạnh tranh trực tiếp với GPS của Mỹ và GLONASS của Nga. Hệ thống này được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực như giao thông vận tải, dự báo thời tiết, cứu trợ thiên tai và bảo đảm an toàn công cộng. BeiDou hiện có các thỏa thuận hợp tác với 137 quốc gia trên thế giới. Theo truyền thông Trung Quốc, ngành công nghiệp liên quan đến BeiDou đã tạo ra giá trị khoảng 1.330 tỷ nhân dân tệ (185 tỷ USD) trong năm ngoái.

Tuy nhiên, những ngày đầu tham gia dự án không hề dễ dàng với Từ Dĩnh. Những phép tính phức tạp và phương pháp nghiên cứu còn xa lạ khiến bà gặp không ít trở ngại. Để bắt kịp công việc, bà dành phần lớn thời gian trong phòng thí nghiệm, liên tục thực hiện các thử nghiệm và kiểm chứng dữ liệu. Sự kiên trì đó giúp bà dần khẳng định năng lực và trở thành một thành viên nòng cốt của nhóm nghiên cứu BeiDou.

Trong trận động đất Ya'an tại Tứ Xuyên năm 2013, BeiDou đã phát huy vai trò quan trọng trong công tác cứu hộ khi các hệ thống liên lạc thông thường bị tê liệt. Hệ thống cung cấp dữ liệu định vị chính xác, hỗ trợ các lực lượng cứu nạn hoạt động hiệu quả trong vùng thảm họa. Sau này, Từ Dĩnh gọi BeiDou là "ngọn hải đăng của sự sống" vì những đóng góp trong việc cứu người trong các tình huống khẩn cấp.

Nhà khoa học không muốn được gọi là "Nữ thần BeiDou"

Dù vậy, BeiDou từng phải đối mặt với nhiều hoài nghi từ dư luận. Không ít người cho rằng đây chỉ là phiên bản sao chép của GPS và đặt câu hỏi về hiệu quả của khoản đầu tư khổng lồ dành cho dự án.

Trước những ý kiến đó, Từ Dĩnh tích cực tham gia các chương trình truyền thông, diễn thuyết và giải thích công nghệ bằng ngôn ngữ đơn giản để công chúng dễ tiếp cận hơn.

Tiến sĩ Từ Dĩnh được đồng nghiệp trong ngành đánh giá cao nhờ sự tận tâm với công việc. Ảnh: SCMP

Năm 2016, bà gây chú ý trên mạng xã hội sau bài phát biểu tại Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc, theo Tân Hoa Xã. Bài nói chuyện thu hút hơn 20 triệu lượt xem nhờ cách diễn giải sinh động, hài hước về các ứng dụng của BeiDou, từ việc điều khiển máy bay không người lái phục vụ nông nghiệp đến hỗ trợ các nhà khoa học theo dõi các loài động vật quý hiếm.

Sự thông minh, tự tin cùng ngoại hình ưa nhìn khiến nhiều cư dân mạng gọi bà là "Nữ thần BeiDou". Tuy nhiên, Từ Dĩnh nhiều lần từ chối biệt danh này và cho rằng nó phù hợp hơn với những người nổi tiếng trên mạng xã hội.

"Đừng xem thường một cô gái khi cô ấy còn ở dưới chân núi, nhưng cũng đừng thần thánh hóa cô ấy khi đã đứng trên đỉnh núi", bà nói. Từ Dĩnh cho biết bà muốn được biết đến như một nhà nghiên cứu khoa học hơn là một "nữ thần".

Năm 26 tuổi, bà nhận bằng tiến sĩ. Đến năm 32 tuổi, bà trở thành người trẻ nhất được giao nhiệm vụ hướng dẫn nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc.

Những dự án do bà chủ trì đã nhận được hơn 50 triệu nhân dân tệ tiền tài trợ nghiên cứu. Bà cũng sở hữu 38 bằng sáng chế phát minh.

Sau khi hoàn thành chương trình tiến sĩ, Từ Dĩnh từng đối mặt với sự phân biệt giới tính khi tìm việc. Một nhà tuyển dụng nam từng nói rằng công việc nghiên cứu khoa học không phù hợp với phụ nữ.

Đáp lại, bà khẳng định: "Không có giới tính nào không phù hợp với nghiên cứu khoa học, chỉ có những cá nhân không phù hợp với công việc đó".

Năm 2023, Từ Dĩnh được trao nhiều giải thưởng và danh hiệu cấp quốc gia, trong đó có Giải thưởng Nhà khoa học trẻ của Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc. Hiện bà giữ cương vị Phó Tổng công trình sư của Ban Hệ thống Định vị thuộc viện này.

Câu chuyện của Từ Dĩnh nhận được nhiều sự ngưỡng mộ trên mạng xã hội Trung Quốc. Một người dùng bình luận: "'Nữ thần' chưa bao giờ là cách gọi chính xác nhất dành cho một phụ nữ xuất chúng. Thành công của bà đến từ năng lực, thành tựu, tài năng và nhân cách, chứ không phải ngoại hình".

Hoàng Linh