Tự chủ chiến lược - sức mạnh nội sinh của dân tộc

Trong phát biểu bế mạc Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV ngày 25-3, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nêu một phương châm có ý nghĩa định hướng lâu dài: “Tự chủ chiến lược - Kiên định hai mục tiêu chiến lược 100 năm - Chung sức, đồng lòng, quyết tâm, quyết liệt vì cuộc sống ấm no, hạnh phúc của nhân dân”.

Tổng Bí thư đã đặt “tự chủ chiến lược” ở vị trí rất cao trong các lĩnh vực tăng trưởng kinh tế, thu hút đầu tư và hội nhập, đồng thời khẳng định quốc phòng, an ninh, đối ngoại phải trở thành “cấu phần của năng lực cạnh tranh quốc gia”, là chỗ dựa chiến lược để đất nước vững vàng đi lên trong kỷ nguyên mới.

Muốn có tự chủ chiến lược thì đất nước phải mạnh từ bên trong, khi nội lực đã đủ dày, hội nhập càng sâu thì vị thế quốc gia càng vững. Ảnh: THU TRINH

1. Xác lập tinh thần phát triển mới

Đây không chỉ là thông điệp điều hành mà là định hướng chiến lược có ý nghĩa nền tảng cho cả nhiệm kỳ mới. Điều đó cho thấy trong tư duy phát triển hiện nay, tăng trưởng không còn đơn thuần là tăng GDP mà dựa trên nền tảng của bản lĩnh quốc gia, thể chế vững vàng, nội lực đủ mạnh và khả năng tự bảo vệ mình trước bất định toàn cầu.

Ý nghĩa lớn nhất của thông điệp này là xác lập tinh thần phát triển mới: Hội nhập sâu nhưng không phụ thuộc, mở cửa mạnh nhưng không bị động, tăng trưởng nhanh nhưng không đánh đổi ổn định và chủ quyền, lợi ích quốc gia.

Trong bối cảnh thế giới nhiều biến động, một quốc gia muốn đi xa phải có “bộ khung” đủ vững. Bộ khung ấy chính là thể chế, năng lực dự báo, khả năng điều phối chính sách, sự đồng thuận xã hội và niềm tin của nhân dân. Nói cách khác, Việt Nam không thể chỉ đi nhanh mà còn phải đi chắc, không chỉ tranh thủ thời cơ mà còn phải làm chủ được vận mệnh của chính mình.

Trước đây, tự chủ thường được hiểu chủ yếu ở khía cạnh chính trị - quân sự - đối ngoại thì giờ khái niệm này phải được hiểu rộng hơn với tự chủ về tư duy phát triển, năng lực công nghệ, sức mạnh thể chế, an ninh năng lượng - lương thực - dữ liệu - tài chính - văn hóa và cả về sức bền của xã hội.

Khi Tổng Bí thư Tô Lâm đưa “tự chủ chiến lược” thành phương châm hành động cùng kiên định hai mục tiêu chiến lược 100 năm, khái niệm này đã được nâng lên thành yêu cầu sống còn đối với năng lực tồn tại, thích ứng và vươn lên của quốc gia.

Trong tư duy mới, tự chủ chiến lược không có nghĩa là khép mình hay co cụm, mà là chủ động hội nhập từ một tư thế có chuẩn bị, có bản lĩnh, có năng lực chọn lọc và có khả năng giữ vững lợi ích cốt lõi. Đó là tầm mức mới của khái niệm để bảo vệ thành quả hiện có và mở ra không gian phát triển dài hạn, bền vững, có phẩm giá cho dân tộc.

PGS-TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội.

2. Chuyển sang tâm thế chủ động dự báo, phòng ngừa

Cũng trong bối cảnh hiện nay, Việt Nam phải thay đổi và chuyển sang tâm thế của một quốc gia chủ động dự báo, chủ động phòng ngừa, chủ động thiết kế các lớp bảo vệ cho mình.

Tổng Bí thư Tô Lâm cũng nhấn mạnh yêu cầu điều hành chính sách theo hướng chủ động, linh hoạt, phối hợp chặt chẽ để hỗ trợ tăng trưởng, củng cố niềm tin thị trường và nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế trước các cú sốc của nền kinh tế. Từ tinh thần đó, Việt Nam cần xây dựng hệ thống kịch bản đa tầng cho cả rủi ro truyền thống lẫn phi truyền thống như dịch bệnh, thiên tai cực đoan, đứt gãy dữ liệu, tấn công mạng, khủng hoảng truyền thông và các tác động xã hội do biến động công nghệ.

Muốn vậy, cần làm đồng thời mấy việc. Một là nâng tầm năng lực dự báo chiến lược, kết nối chặt giữa các cơ quan nghiên cứu, hoạch định chính sách và hệ thống thực thi để phát hiện sớm rủi ro.

Hai là đa dạng hóa thị trường, đối tác, nguồn cung, công nghệ và không để đất nước lệ thuộc quá mức vào vài mắt xích then chốt. Ba là xây dựng các “vùng đệm” cho nền kinh tế - xã hội, từ dự trữ chiến lược, an ninh năng lượng, an ninh lương thực đến hạ tầng số an toàn.

Bốn là tăng cường sức bền xã hội. Một đất nước có lòng dân yên, niềm tin vững, hệ thống an sinh tốt và đồng thuận cao thì sẽ có sức chống chịu lớn hơn rất nhiều trước biến động.

Và cuối cùng, phải gắn quốc phòng, an ninh, đối ngoại với phát triển kinh tế - xã hội để mọi lĩnh vực trở thành một chỉnh thể chiến lược thống nhất. Khi đó, chúng ta không chỉ “chống sốc” mà còn có thể chuyển nguy thành cơ, biến thách thức thành động lực tự cường.

Muốn có tự chủ chiến lược thì đất nước phải mạnh từ bên trong và khi nội lực đã đủ dày, hội nhập càng sâu thì vị thế quốc gia càng vững. Ảnh: QUANG HUY

3. Muốn tự chủ chiến lược, đất nước phải mạnh từ bên trong

Thời gian tới, phải chuyển hóa tinh thần tự chủ chiến lược thành năng lực vận hành cụ thể của bộ máy và của toàn xã hội. Tổng Bí thư Tô Lâm đã yêu cầu tăng trưởng phải thực chất, không đánh đổi chất lượng và tính bền vững; việc sử dụng nguồn lực phải khoa học, hạch toán rõ, khắc phục dàn trải, lãng phí, mọi chính sách phải hướng tới nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân.

Để thực thi tự chủ chiến lược, trước hết cần thay đổi cách quản trị phát triển từ ngắn hạn sang dài hạn, từ bị động sang chủ động, từ phân tán sang tích hợp, từ chạy theo thành tích sang coi trọng hiệu quả thực chất…

Cụ thể hơn, chúng ta cần thay đổi ít nhất ở bốn phương diện gồm thể chế, bộ máy thực, năng lực nội sinh và văn hóa thực thi. Trong đó, phải tiếp tục tháo gỡ các điểm nghẽn pháp lý, xây dựng hệ thống pháp luật ổn định, minh bạch, dễ dự báo và đủ linh hoạt.

Đồng thời, xây dựng nền hành chính tinh gọn, phối hợp tốt hơn, có kỷ luật dữ liệu, có khả năng ra quyết định nhanh nhưng vẫn kiểm soát được rủi ro. Đầu tư mạnh hơn cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục, đào tạo nhân lực chất lượng cao, bởi đây là gốc rễ của tự chủ trong thời đại mới.

Ngoài ra, phải làm thật, làm đến cùng, lấy kết quả phục vụ người dân và doanh nghiệp làm thước đo.

Muốn có tự chủ chiến lược trên thực tế thì đất nước phải mạnh từ bên trong. Khi nội lực đã đủ dày, hội nhập càng sâu thì vị thế quốc gia càng vững.

PGS-TS BÙI HOÀI SƠN, Ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội