Tự chủ chiến lược: Lời giải cho bài toán phát triển quốc gia

Chính trong bối cảnh đó, cuốn sách Tự chủ chiến lược: An ninh và phát triển trong kỷ nguyên mới do Đại sứ Việt Nam tại Áo, TS. Vũ Lê Thái Hoàng chủ biên, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật phát hành, là một công trình nghiên cứu vừa có giá trị lý luận, vừa mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc.

Cuốn sách đã lựa chọn một chủ đề đang nổi lên mạnh mẽ trong tư duy chiến lược toàn cầu. Nếu trước đây, “tự chủ chiến lược” chủ yếu được nhắc đến trong các nghiên cứu về Liên minh châu Âu (EU) hay Ấn Độ, thì hiện nay khái niệm này đã trở thành một ưu tiên chính sách của nhiều quốc gia. Những biến động địa chính trị gần đây khiến các nước nhận thức rõ hơn về những rủi ro của sự phụ thuộc quá mức, từ an ninh, công nghệ đến năng lượng và chuỗi cung ứng. Bởi vậy, tự chủ chiến lược không còn là một khẩu hiệu, mà trở thành năng lực để một quốc gia chủ động lựa chọn con đường phát triển, bảo vệ lợi ích quốc gia – dân tộc trong một môi trường quốc tế đầy biến động.

Đối với Việt Nam, vấn đề này càng có ý nghĩa đặc biệt. Lần đầu tiên, Đại hội XIV của Đảng đưa khái niệm "tự chủ chiến lược" vào văn kiện chính thức, đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực tự chủ, tự cường để phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Cuốn sách vì thế không chỉ góp phần lý giải một khái niệm còn khá mới trong giới nghiên cứu trong nước, mà còn cung cấp cơ sở khoa học để hiểu rõ hơn định hướng phát triển của Việt Nam trong giai đoạn mới.

Thay vì tiếp cận tự chủ chiến lược như một khái niệm chỉ giới hạn trong lĩnh vực quốc phòng hay đối ngoại, nhóm tác giả lựa chọn góc nhìn rộng hơn, coi đây là nền tảng để bảo đảm đồng thời hai mục tiêu: An ninh và phát triển. Đây cũng chính là thông điệp xuyên suốt được thể hiện ngay từ Lời Nhà xuất bản và Lời nói đầu: Tự chủ chiến lược không đồng nghĩa với khép kín hay tách rời khỏi thế giới, mà là khả năng chủ động hoạch định chính sách, nâng cao nội lực, giảm thiểu sự lệ thuộc và tăng cường khả năng thích ứng trước những biến động của môi trường quốc tế.

Một điểm đáng chú ý khác là cách tiếp cận rất hệ thống của cuốn sách. Thay vì chỉ phân tích khái niệm trên phương diện lý thuyết, các tác giả xây dựng một khung lý thuyết năm cấp độ nhằm làm rõ nội hàm của tự chủ chiến lược, đồng thời đối chiếu với thực tiễn của nhiều quốc gia và thể chế quốc tế như Ấn Độ, Pháp, Thổ Nhĩ Kỳ, Indonesia, EU và ASEAN. Việc lựa chọn những trường hợp nghiên cứu đa dạng giúp người đọc nhận thấy rằng không tồn tại một mô hình tự chủ chiến lược duy nhất; mỗi quốc gia đều có cách tiếp cận riêng, phụ thuộc vào điều kiện phát triển, vị trí địa chính trị và mục tiêu chiến lược của mình. Chính sự so sánh đó tạo tiền đề để rút ra những gợi mở phù hợp cho Việt Nam.

Đáng giá hơn cả là cuốn sách không dừng lại ở việc tổng kết kinh nghiệm quốc tế mà hướng tới trả lời câu hỏi: Việt Nam cần làm gì để hiện thực hóa mục tiêu tự chủ chiến lược trong kỷ nguyên mới? Chương cuối của cuốn sách được xây dựng trên nền tảng những quan điểm mới của Đại hội XIV, từ đó đề xuất các hàm ý chính sách nhằm tăng cường năng lực tự chủ quốc gia gắn với phát triển bền vững và hội nhập quốc tế. Điều này giúp công trình vượt ra khỏi khuôn khổ của một nghiên cứu học thuật thuần túy để trở thành tài liệu tham khảo có giá trị đối với các nhà hoạch định chính sách, giới nghiên cứu, giảng viên, sinh viên và những độc giả quan tâm đến các vấn đề quốc tế.

Trong bối cảnh thế giới ngày càng khó dự báo, việc hiểu đúng về tự chủ chiến lược có ý nghĩa không chỉ đối với giới nghiên cứu quan hệ quốc tế mà còn đối với bất kỳ ai quan tâm đến tương lai phát triển của Việt Nam. Với cách trình bày logic, góc nhìn đa chiều và tinh thần gắn kết giữa lý luận với thực tiễn, cuốn sách Tự chủ chiến lược: An ninh và phát triển trong kỷ nguyên mới góp phần làm sáng tỏ một trong những khái niệm quan trọng nhất của tư duy chiến lược đương đại. Đây không chỉ là một cuốn sách về đối ngoại hay an ninh, mà còn là lời gợi mở về cách một quốc gia có thể củng cố nội lực, giữ vững quyền tự quyết và chủ động nắm bắt cơ hội phát triển trong một thế giới đang tái định hình nhanh chóng.

Chu An