Từ cậu bé vùng núi nghèo đến doanh nhân 60 tỷ USD, nắm giữ 'trái tim' của hàng triệu xe điện

Người sáng lập, Chủ tịch CATL, tỷ phú Tăng Dục Quần. Ảnh: Sina.

Mỗi khi bảng xếp hạng tỷ phú toàn cầu của Forbes cập nhật, tên tuổi ông Tăng Dục Quần, người sáng lập, Chủ tịch tập đoàn CATL luôn có mặt, nhưng hiếm khi có những phát ngôn gây bão như Elon Musk, cũng không thường xuyên xuất hiện trên sân khấu như Lôi Quân hay Vương Truyền Phúc. Ông gần như tránh xa ánh đèn truyền thông. Tuy nhiên, trong thế giới xe điện, rất ít người có sức ảnh hưởng lớn như nhà sáng lập, Chủ tịch hãng pin xe điện CATL (tên Trung Quốc là Ninh Đức Thời Đại).

Từ cậu bé con nhà nông ở vùng núi Phúc Kiến, Tăng Dục Quần hiện sở hữu khối tài sản gần 60 tỷ USD và trở thành một trong 35 người giàu nhất hành tinh, nhờ xây dựng CATL thành “đế chế pin” lớn nhất thế giới.

Hiện nay, CATL nắm khoảng 1/3 thị phần pin xe điện toàn cầu, cung cấp pin cho nhiều hãng như Tesla, BMW, Mercedes-Benz, Volkswagen, Toyota, Honda, NIO, XPeng, Zeek…, hàng triệu chiếc xe điện đang vận hành nhờ những bộ pin mang dấu ấn công nghệ của CATL. Điều đó khiến Tăng Dục Quần được giới công nghiệp gọi bằng cái tên đầy sức nặng: "Ông vua pin lithium".

Chủ tịch CATL Tăng Dục Quần với tuyên bố nổi tiếng "Không có điện, sẽ không có cuộc cách mạng AI". Ảnh: Sohu.

Từ cậu bé vùng núi Phúc Kiến đến kỹ sư mê công nghệ

Tăng Dục Quần sinh năm 1968 tại vùng núi Phúc An, thành phố Ninh Đức, tỉnh Phúc Kiến - một vùng ven biển Hoa Đông khi ấy còn khá nghèo của Trung Quốc.

Ông tốt nghiệp chuyên ngành kỹ thuật tại Đại học Giao thông Thượng Hải, sau đó tiếp tục học cao học và nghiên cứu về điện tử, vật liệu. Không giống nhiều doanh nhân Trung Quốc nổi lên nhờ thương mại, Tăng Dục Quần khởi đầu hoàn toàn với tư cách một kỹ sư.

Cuối những năm 1990, ông gia nhập ATL (Amperex Technology Limited), công ty chuyên sản xuất pin lithium cho điện thoại di động và thiết bị điện tử cầm tay. Khi điện thoại Nokia, Motorola rồi iPhone bùng nổ, ATL nhanh chóng trở thành một trong những nhà sản xuất pin lớn nhất thế giới.

Đó là khoảng thời gian Tăng Dục Quần hiểu rất rõ một điều: pin không đơn thuần là một linh kiện, mà sẽ trở thành nền tảng của cuộc cách mạng năng lượng trong tương lai.

Năm 2026, pin của CATL chiếm tới 43% thị phần pin xe điện toàn cầu. Ảnh: Sohu.

Quyết định thay đổi cả ngành công nghiệp

Năm 2011, Tăng Dục Quần cùng các cộng sự tách mảng pin xe điện khỏi ATL để thành lập CATL (Contemporary Amperex Technology Co. Limited), đặt tên Trung Quốc là Ninh Đức Thời Đại theo tên quê ông.

Thời điểm ấy, xe điện vẫn là một thị trường khiến người ta hoài nghi. Tesla mới chỉ bán được số lượng xe rất khiêm tốn. Phần lớn các hãng ô tô truyền thống vẫn tin rằng động cơ đốt trong sẽ còn thống trị hàng chục năm nữa.

Trong khi đó, Tăng Dục Quần lại đặt cược gần như toàn bộ sự nghiệp vào pin xe điện.

Nhiều người sau này gọi đây là một trong những quyết định táo bạo nhất của ngành công nghệ Trung Quốc.

Tăng Dục Quần trở thành gương mặt trang bìa của nhiều tạp chí kinh doanh. Ảnh: Getty.

Không bán xe, chỉ tập trung vào "trái tim" của xe

Điểm khác biệt lớn nhất giữa Tăng Dục Quần và nhiều doanh nhân khác là ông không muốn CATL trở thành một hãng xe.

Trong khi BYD vừa sản xuất pin vừa chế tạo ô tô, CATL chỉ tập trung vào nghiên cứu, phát triển và sản xuất pin.

Triết lý ấy giúp công ty trở thành đối tác của hầu như mọi hãng xe lớn của Trung Quốc và trên thế giới mà không phải cạnh tranh trực tiếp với khách hàng.

Tăng Dục Quần từng nhiều lần nhấn mạnh rằng CATL muốn trở thành "Intel của ngành xe điện" - doanh nghiệp cung cấp công nghệ cốt lõi cho cả ngành công nghiệp, thay vì chỉ phục vụ một thương hiệu riêng.

Đó là chiến lược khiến CATL nhanh chóng vượt Panasonic của Nhật Bản và LG Energy Solution của Hàn Quốc để trở thành nhà sản xuất pin xe điện lớn nhất thế giới.

Elon Musk từng nói "Quay trở lại Trung Quốc, người đầu tiên tôi muốn gặp là Robin Deng". Ảnh: Sohu.

Đầu tư cho nghiên cứu thay vì quảng bá

Nếu Elon Musk nổi tiếng nhờ khả năng truyền cảm hứng và marketing, Tăng Dục Quần lại đi theo con đường hoàn toàn khác.

Ông gần như không sử dụng mạng xã hội; ít trả lời phỏng vấn; hiếm khi xuất hiện tại các sự kiện ngoài chuyên môn.

Phần lớn nguồn lực của CATL được dồn cho nghiên cứu và phát triển (R&D). Hàng năm, công ty đầu tư hàng tỷ USD để phát triển vật liệu mới, cải thiện mật độ năng lượng, tăng tốc độ sạc và nâng cao độ an toàn của pin.

Nhờ đó, CATL liên tục giới thiệu những công nghệ gây tiếng vang như pin Kirin, pin Shenxing (Thần hành) sạc siêu nhanh (pin Shenxing III {2026}: Thế hệ mới nhất được CATL giới thiệu tại Tech Day 2026, có khả năng sạc từ 10% lên 98% trong chưa đầy 7 phút, tiếp tục dẫn đầu cuộc đua pin sạc siêu nhanh), pin ion natri, hay gần đây là nền tảng pin hai lõi (Dual-Core Battery) với khả năng tối ưu đồng thời hiệu suất và độ an toàn.

Pin Shenxing III của CATL hiện giữ kỷ lục về pin sạc siêu nhanh toàn cầu. Ảnh: Sohu.

"Không phải cứ giảm giá là chiến thắng"

Trong bối cảnh ngành pin Trung Quốc bước vào cuộc cạnh tranh khốc liệt, Tăng Dục Quần nhiều lần cảnh báo rằng cuộc chiến giá rẻ có thể gây tổn hại cho cả ngành.

Ông từng chỉ trích hiện tượng nhiều doanh nghiệp chỉ tập trung "đào người” (lôi kéo nhân sự của nhau hoặc sao chép công nghệ thay vì đầu tư nghiên cứu.

Theo ông, ưu thế bền vững chỉ có thể đến từ đổi mới công nghệ.

Đó cũng là lý do CATL luôn duy trì tỷ lệ đầu tư R&D thuộc nhóm cao nhất trong ngành pin toàn cầu.

Từ xe điện đến AI và robot

Nếu trước đây CATL chỉ được biết đến là nhà sản xuất pin xe điện, thì vài năm gần đây công ty đã mở rộng rất nhanh sang những lĩnh vực mới.

Tăng Dục Quần cho rằng trí tuệ nhân tạo sẽ tạo ra nhu cầu khổng lồ về năng lượng.

Các trung tâm dữ liệu AI tiêu thụ lượng điện ngày càng lớn, kéo theo nhu cầu về hệ thống lưu trữ năng lượng hiệu suất cao.

Ông Tăng Dục Quần phát biểu tại buổi IPO thành công trên sàn chứng khoán Hong Kong. Ảnh: Xueqiu.

Đó là cơ hội để CATL không chỉ bán pin cho xe điện mà còn cung cấp giải pháp cho lưới điện thông minh, trung tâm dữ liệu AI, nhà máy thông minh và robot.

Trong các sự kiện gần đây, CATL cũng giới thiệu nhiều công nghệ dành cho robot, máy bay điện và các hệ thống lưu trữ năng lượng quy mô lớn.

Điều này cho thấy Tăng Dục Quần đang muốn đưa CATL trở thành một tập đoàn công nghệ năng lượng, chứ không chỉ là doanh nghiệp sản xuất pin.

Cuộc đua công nghệ với BYD

Trong nhiều năm, CATL và BYD được xem là hai "gã khổng lồ" của ngành pin Trung Quốc.

Nếu BYD nổi bật nhờ chiến lược tích hợp dọc - tự sản xuất pin, xe và chip - thì CATL chọn hướng trở thành nhà cung cấp cho toàn bộ ngành công nghiệp.

Hai doanh nghiệp cạnh tranh quyết liệt ở các công nghệ pin mới, từ pin lithium sắt phosphate (LFP), pin ba thành phần (NCM), pin natri đến pin thể rắn.

CATL vững vàng ở ngôi đầu top 10 nhà sản xuất pin hàng đầu thế giới. Ảnh: Dailycarnews.

Sự cạnh tranh ấy không chỉ thúc đẩy đổi mới ở Trung Quốc mà còn tạo sức ép lên các đối thủ quốc tế như Panasonic, LG Energy Solution hay Samsung SDI.

Người kín tiếng nhưng có tầm ảnh hưởng toàn cầu

Dù sở hữu khối tài sản hàng chục tỷ USD và nhiều lần nằm trong nhóm những người giàu nhất Trung Quốc, Tăng Dục Quần vẫn giữ phong cách sống khá kín đáo.

Ông ít khi bình luận về chính trị hay các vấn đề ngoài công nghệ.

Trong mắt nhân viên, Tăng Dục Quần là một kỹ sư hơn là một doanh nhân. Ông dành nhiều thời gian trao đổi với các nhóm nghiên cứu, tham gia thảo luận về vật liệu, quy trình sản xuất và công nghệ pin hơn là những chiến dịch quảng bá.

Chính phong cách ấy khiến Tăng Dục Quần được nhiều người ví như "người làm nền" cho cuộc cách mạng xe điện: không phải gương mặt nổi tiếng nhất, nhưng lại nắm giữ công nghệ quan trọng nhất.

Ông Tăng Dục Quần được mời tham dự Diễn đàn kinh tế thế giới. Ảnh: Sina.

Từ "Made in China" đến dẫn dắt công nghệ

Sự trỗi dậy của CATL cũng phản ánh bước chuyển của ngành công nghiệp Trung Quốc.

Nếu trước đây Trung Quốc chủ yếu được biết đến là công xưởng sản xuất với chi phí thấp, thì ngày nay các doanh nghiệp như CATL đang cạnh tranh bằng công nghệ, bằng sáng chế và năng lực nghiên cứu.

Đối với Tăng Dục Quần, pin không chỉ là một sản phẩm công nghiệp mà còn là nền tảng của quá trình chuyển đổi năng lượng toàn cầu.

Khi thế giới hướng tới xe điện, năng lượng tái tạo, trí tuệ nhân tạo và robot, nhu cầu về các hệ thống lưu trữ điện hiệu quả sẽ ngày càng tăng. Điều đó đồng nghĩa vai trò của CATL và của Tăng Dục Quần nhiều khả năng còn tiếp tục mở rộng trong nhiều năm tới.

Trong kỷ nguyên xe điện, Elon Musk có thể là người bán những chiếc xe hấp dẫn nhất, còn Tăng Dục Quần là người tạo ra "trái tim" giúp chúng vận hành.

Không ồn ào, không thích trở thành ngôi sao truyền thông, doanh nhân đến từ Phúc Kiến đã xây dựng CATL từ một công ty khởi nghiệp trở thành nhà sản xuất pin xe điện lớn nhất thế giới, góp phần định hình chuỗi cung ứng năng lượng mới của thế kỷ XXI.

Có lẽ vì thế, nhiều chuyên gia cho rằng nếu dầu mỏ từng làm nên các "ông vua năng lượng" của thế kỷ XX, thì trong thế kỷ XXI, những người như Tăng Dục Quần - với các công nghệ pin lithium và lưu trữ năng lượng - mới là những nhân vật đang nắm giữ chìa khóa của nền kinh tế điện hóa toàn cầu.

Tỷ phú Tăng Dục Quần hiện là Ủy viên toàn quốc Hội nghị Chính trị hiệp thương nhân dân Trung Quốc khóa thứ hai liên tiếp. Ảnh: Thepaper.

Thu Thủy