Từ 15/8, học sinh dưới 18 tuổi đi loại xe nào không bị phạt?

Trước năm học mới, một phụ huynh tại Gia Lai đến cửa hàng tìm phương tiện cho con vừa tròn 16 tuổi. Người bán giới thiệu một mẫu xe điện với lời khẳng định “xe học sinh, không cần giấy phép lái xe”.

Hình minh họa (AI)

Bên ngoài, chiếc xe có kích thước nhỏ, tốc độ hiển thị trên màn hình không cao. Tuy nhiên, giấy tờ kỹ thuật lại ghi công suất động cơ lớn hơn 4 kW. Với thông số này, phương tiện có thể được xếp vào nhóm xe mô tô điện, không phải xe gắn máy mà người từ đủ 16 tuổi được phép điều khiển.

Đây cũng là nguyên nhân khiến nhiều phụ huynh và học sinh hiểu sai. Pháp luật không phân loại phương tiện dựa vào kiểu dáng, tên thương mại hay lời quảng cáo “xe 50”, “xe điện học sinh”, mà căn cứ vào loại xe cùng các thông số như vận tốc thiết kế, dung tích động cơ và công suất điện.

Không có chuyện người dưới 18 tuổi đi mọi loại xe máy đều bị phạt

Cục Cảnh sát giao thông (CSGT) đã bác bỏ thông tin cho rằng Nghị định 238/2026/NĐ-CP quy định người từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi điều khiển mọi loại xe máy đều bị phạt.

Theo cơ quan CSGT, việc sửa đổi tại Nghị định 238 nhằm thống nhất thuật ngữ với Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ, không phải mở rộng xử phạt sang tất cả phương tiện thường được người dân gọi chung là “xe máy”. Người từ đủ 16 tuổi vẫn được điều khiển xe gắn máy theo quy định.

Từ ngày 15/8/2026, người từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi điều khiển xe mô tô hoặc loại xe tương tự xe mô tô có thể bị phạt từ 400.000 đồng đến 600.000 đồng. Quy định này không áp dụng với xe gắn máy đáp ứng đúng tiêu chuẩn kỹ thuật.

Điều quan trọng là phải xác định phương tiện đang sử dụng thuộc nhóm xe đạp điện, xe gắn máy hay xe mô tô.

Đừng chỉ hỏi “xe máy gì”, hãy kiểm tra phương tiện thuộc loại nào

Trong giao tiếp hằng ngày, người dân thường gọi xe mô tô, xe gắn máy và nhiều loại xe điện hai bánh là “xe máy”. Tuy nhiên, pháp luật phân chia các phương tiện này thành những nhóm khác nhau.

Xe đạp điện, xe đạp máy

Xe đạp máy là xe đạp có trợ lực từ động cơ. Động cơ phải ngừng hỗ trợ khi người điều khiển dừng đạp hoặc khi xe đạt vận tốc 25 km/h.

Loại phương tiện đáp ứng đúng định nghĩa này không đặt ra điều kiện người điều khiển phải đủ 16 tuổi, không phải đăng ký, gắn biển số và không yêu cầu giấy phép lái xe. Người đi xe vẫn phải tuân thủ các quy tắc giao thông và quy định về an toàn tương ứng.

Cần lưu ý, một chiếc xe được cửa hàng gọi là “xe đạp điện” chưa chắc đã thuộc nhóm này. Nếu xe có thể vận hành hoàn toàn bằng động cơ, đạt tốc độ hoặc công suất vượt ngưỡng pháp luật quy định, phương tiện có thể được xác định là xe gắn máy hoặc xe mô tô điện.

Xe gắn máy

Xe gắn máy là phương tiện có hai hoặc ba bánh, có vận tốc thiết kế không lớn hơn 50 km/h.

Đối với xe sử dụng động cơ nhiệt, dung tích động cơ không được lớn hơn 50 cm³. Với xe sử dụng động cơ điện, công suất động cơ không được lớn hơn 4 kW. Xe phải đồng thời đáp ứng giới hạn về vận tốc thiết kế và dung tích hoặc công suất tương ứng.

Người từ đủ 16 tuổi được điều khiển xe gắn máy. Loại xe này phải đăng ký, gắn biển số và có bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới, nhưng người lái không phải có giấy phép lái xe.

Xe mô tô

Xe hai hoặc ba bánh không thuộc nhóm xe gắn máy được xác định là xe mô tô.

Một phương tiện có vận tốc thiết kế lớn hơn 50 km/h, xe xăng có dung tích động cơ lớn hơn 50 cm³ hoặc xe điện có công suất lớn hơn 4 kW thuộc nhóm xe mô tô tương ứng. Người điều khiển phải đủ tuổi và có giấy phép lái xe phù hợp.

Do người dưới 18 tuổi chưa đủ điều kiện để được cấp loại giấy phép lái xe mô tô tương ứng, học sinh từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi không được điều khiển nhóm phương tiện này.

Bảng nhận biết phương tiện dành cho học sinh

Bảng trên cho thấy xe có dung tích đúng 50 cm³ hoặc công suất đúng 4 kW chưa đương nhiên là xe mô tô. Cần tiếp tục kiểm tra vận tốc thiết kế và loại phương tiện được ghi trong giấy tờ kỹ thuật.

“Khóa tốc độ” không làm xe mô tô trở thành xe gắn máy

Một số mẫu xe điện được quảng cáo có chế độ giới hạn tốc độ ở mức 40-50 km/h. Người bán có thể cho rằng khi đã khóa tốc độ, học sinh 16 tuổi được phép sử dụng.

Cách hiểu này tiềm ẩn rủi ro. Việc phân loại phải dựa trên hồ sơ kỹ thuật, chứng nhận chất lượng và vận tốc thiết kế của phương tiện, không chỉ dựa vào tốc độ xe đang hiển thị hoặc một chế độ được cài đặt tạm thời.

Nếu giấy chứng nhận xuất xưởng xác định xe có công suất trên 4 kW hoặc thuộc loại xe mô tô điện, việc cài chế độ chạy chậm không làm thay đổi loại phương tiện.

Tương tự, tháo bộ giới hạn, thay bộ điều khiển, tăng công suất động cơ hoặc “độ” xe điện có thể khiến phương tiện không còn đáp ứng đặc tính kỹ thuật ban đầu, đồng thời làm tăng nguy cơ tai nạn.

Sơ đồ 5 bước kiểm tra trước khi giao xe cho học sinh

Bước 1: Kiểm tra tuổi theo ngày, tháng, năm sinh

Pháp luật sử dụng khái niệm từ đủ 16 tuổi, không căn cứ vào việc học sinh đang học lớp nào. Một học sinh lớp 10 nhưng chưa đến sinh nhật lần thứ 16 chưa đủ tuổi điều khiển xe gắn máy.

Bước 2: Xem đúng tên loại phương tiện trong giấy tờ

Phụ huynh nên yêu cầu cửa hàng cung cấp giấy chứng nhận chất lượng xuất xưởng, tài liệu kỹ thuật hoặc hồ sơ đăng ký. Không nên chỉ dựa vào tên thương mại được in trên biển quảng cáo.

Bước 3: Kiểm tra vận tốc thiết kế

Mốc cần ghi nhớ đối với xe gắn máy là không lớn hơn 50 km/h. Đây là thông số thiết kế được cơ quan có thẩm quyền hoặc nhà sản xuất xác nhận, không phải vận tốc đo trong một lần chạy thử.

Bước 4: Kiểm tra dung tích hoặc công suất

Xe xăng: dung tích động cơ không lớn hơn 50 cm³.
Xe điện: công suất động cơ không lớn hơn 4 kW.

Nếu thông số vượt một trong các giới hạn tương ứng, phụ huynh không nên giao xe cho người chưa đủ 18 tuổi điều khiển.

Bước 5: Kiểm tra biển số, đăng ký và bảo hiểm

Xe gắn máy và xe mô tô đều phải đăng ký, gắn biển số. Người điều khiển xe gắn máy không phải có GPLX nhưng vẫn phải mang theo hoặc xuất trình giấy đăng ký xe và giấy chứng nhận bảo hiểm bắt buộc theo quy định.

Ba câu phụ huynh cần yêu cầu cửa hàng trả lời bằng giấy tờ

Trước khi mua xe cho con, phụ huynh nên đề nghị người bán chỉ rõ:

Trong hồ sơ xuất xưởng, phương tiện được xác định là xe đạp máy, xe gắn máy hay xe mô tô?
Vận tốc thiết kế, dung tích động cơ hoặc công suất điện chính xác là bao nhiêu?
Xe có phải đăng ký, gắn biển số và mua bảo hiểm bắt buộc hay không?

Câu trả lời “xe dành cho học sinh”, “xe không cần bằng” hoặc “xe đã khóa tốc độ” chỉ có giá trị tham khảo. Thông tin quyết định phải thể hiện trong hồ sơ kỹ thuật hợp lệ.

Gia Lai ghi nhận 1.316 trường hợp học sinh vi phạm

Nhu cầu nhận diện đúng phương tiện càng đáng quan tâm trước năm học mới. Trong 5 tháng đầu năm 2026, Gia Lai xảy ra 65 vụ tai nạn giao thông liên quan người trong độ tuổi học sinh, làm 34 người tử vong và 27 người bị thương.

Cùng thời gian này, lực lượng chức năng phát hiện 1.316 trường hợp học sinh vi phạm giao thông. Những hành vi được ghi nhận gồm chưa đủ tuổi, không có GPLX theo quy định, chạy quá tốc độ và điều khiển xe điện đã bị thay đổi kết cấu hoặc thông số kỹ thuật.

Những con số trên cho thấy lựa chọn đúng xe chỉ là bước đầu. Phụ huynh còn phải hướng dẫn con đội mũ bảo hiểm, đi đúng phần đường, chấp hành tín hiệu đèn và không tự ý can thiệp vào động cơ hoặc bộ điều khiển của xe.

Học sinh điều khiển xe mô tô có thể bị phạt thế nào?

Từ ngày 15/8/2026, người từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi điều khiển xe mô tô hoặc phương tiện tương tự xe mô tô bị phạt từ 400.000 đồng đến 600.000 đồng.

Cơ quan CSGT khẳng định đây không phải quy định xử phạt mới đối với mọi loại xe máy. Nội dung sửa đổi chủ yếu nhằm điều chỉnh tên gọi nhóm phương tiện cho thống nhất với luật hiện hành.

Trong một vụ việc được cơ quan CSGT thông tin, người chưa đủ 18 tuổi điều khiển phương tiện thuộc nhóm phải có GPLX bị xử phạt 500.000 đồng; chủ xe giao phương tiện cho người không đủ điều kiện bị xử phạt 9 triệu đồng.

Giao xe không phù hợp cho con, phụ huynh có thể bị phạt đến 10 triệu đồng

Không chỉ người trực tiếp điều khiển bị xử lý, chủ phương tiện giao hoặc để cho người không đủ điều kiện điều khiển xe tham gia giao thông cũng có thể bị xử phạt.

Đối với mô tô, xe gắn máy và các loại xe tương tự, cá nhân là chủ xe giao xe hoặc để người không đủ điều kiện điều khiển có thể bị phạt từ 8 triệu đồng đến 10 triệu đồng. Mức phạt đối với tổ chức là từ 16 triệu đồng đến 20 triệu đồng.

Cơ quan chức năng phải xác minh chủ phương tiện và hành vi giao xe hoặc để cho người không đủ điều kiện sử dụng. Không phải cứ là cha, mẹ của người vi phạm thì mặc nhiên bị phạt; trách nhiệm được xem xét trên cơ sở quyền sở hữu, quản lý phương tiện và các tài liệu, lời khai liên quan.

Nếu việc giao xe cho người không đủ điều kiện dẫn đến tai nạn gây hậu quả nghiêm trọng và đáp ứng các dấu hiệu do Bộ luật Hình sự quy định, người giao xe còn có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự về hành vi giao cho người không đủ điều kiện điều khiển phương tiện tham gia giao thông đường bộ.

Phụ huynh nên làm gì trước năm học mới?

Trước khi giao xe cho con, phụ huynh cần kiểm tra tuổi, hồ sơ kỹ thuật, biển số và bảo hiểm của phương tiện. Với xe điện, phải đặc biệt chú ý công suất động cơ và vận tốc thiết kế.

Không nên mua xe chỉ vì mẫu xe nhỏ, được gắn bàn đạp hoặc được người bán gọi là “xe học sinh”. Cũng không nên để con tháo giới hạn tốc độ, thay bộ điều khiển hoặc nâng công suất sau khi mua.

Quan trọng hơn, phụ huynh cần trực tiếp hướng dẫn con cách quan sát giao lộ, chuyển hướng, giữ khoảng cách và xử lý khi gặp xe tải, xe khách. Một phương tiện đúng với độ tuổi không thể bảo đảm an toàn nếu người điều khiển thiếu kỹ năng hoặc thường xuyên vi phạm quy tắc giao thông.

Thông tin “người từ 16 đến dưới 18 tuổi đi mọi loại xe máy đều bị phạt” là không chính xác. Nhưng điều đó cũng không có nghĩa học sinh đủ 16 tuổi được phép điều khiển mọi loại xe hai bánh.

Infographic (AI)

HÙNG NGUYỄN