Trừ điểm Giấy phép lái xe: Giải pháp giúp người dân nâng cao ý thức điều khiển phương tiện

Sự cần thiết áp dụng trừ điểm Giấy phép lái xe

Là trung tâm chính trị, hành chính, kinh tế và văn hóa của cả nước, Hà Nội hiện có mật độ dân cư và phương tiện giao thông thuộc nhóm cao nhất cả nước, mỗi ngày có hàng triệu lượt phương tiện lưu thông. Vào các khung giờ cao điểm, tình trạng ùn tắc xảy ra tại nhiều tuyến đường, nút giao trọng điểm đã trở thành áp lực thường xuyên đối với công tác bảo đảm trật tự, an toàn giao thông. Đặc thù này cũng hình thành một thực tế đáng lo ngại. Khi đứng trước áp lực về thời gian hoặc ùn tắc kéo dài, nhiều người sẵn sàng vi phạm quy định chỉ để rút ngắn vài phút di chuyển.

Những hành vi như vượt đèn đỏ, đi ngược chiều, đi sai làn đường, dừng đỗ không đúng quy định, quay đầu xe trái phép… xuất hiện khá phổ biến. Mặc dù phần lớn các hành vi này được thực hiện với tâm lý “tranh thủ”, song đều tiềm ẩn nguy cơ dẫn đến ùn tắc và tai nạn.

Hệ thống camera AI được “phủ sóng” toàn thành phố với gần 5.000 mắt nhằm nâng cao công tác xử lý vi phạm. Cùng với quyết định xử phạt vi phạm hành chính, người điều khiển phương tiện còn bị trừ điểm Giấy phép lái xe theo quy định của pháp luật

Thống kê của CATP Hà Nội cho thấy, chỉ trong 1 tháng, lực lượng Cảnh sát giao thông và Cảnh sát trật tự đã phát hiện, xử lý 45.419 trường hợp vi phạm trật tự, an toàn giao thông trên cả 3 lĩnh vực đường bộ, đường sắt và đường thủy; xử phạt hành chính hơn 95,39 tỷ đồng, tạm giữ 8.075 phương tiện, tước quyền sử dụng GPLX 272 trường hợp, trừ điểm GPLX đối với 5.032 trường hợp.

Riêng trên lĩnh vực giao thông đường bộ, lực lượng chức năng đã xử lý 44.750 trường hợp với số tiền xử phạt hơn 94,48 tỷ đồng. Các hành vi vi phạm chủ yếu tập trung vào những lỗi tiềm ẩn nguy cơ cao gây tai nạn và ùn tắc giao thông như: Vi phạm nồng độ cồn (6.089 trường hợp); vi phạm tốc độ (2.543 trường hợp); chở quá khổ, quá tải (691 trường hợp); đi không đúng phần đường, làn đường (637 trường hợp); không chấp hành hiệu lệnh đèn tín hiệu giao thông (1.414 trường hợp); dừng, đỗ xe sai quy định (9.277 trường hợp)... Đáng chú ý, thông qua hệ thống camera AI giám sát giao thông, lực lượng chức năng đã lập biên bản xử lý 410 trường hợp và gửi thông báo “phạt nguội” đối với 12.467 trường hợp vi phạm.

Thực tế trên cho thấy, nếu chỉ áp dụng các biện pháp xử lý truyền thống như xử phạt vi phạm hành chính bằng tiền hoặc tước quyền sử dụng GPLX trong một thời gian nhất định thì hiệu quả răn đe chưa thật sự toàn diện. Đối với một số người có điều kiện kinh tế hoặc lái xe kinh doanh vận tải, tiền phạt đôi khi chưa đủ sức tác động để thay đổi hành vi.

Trong khi đó, hình thức tước GPLX ngay lập tức lại có thể tạo ra những ảnh hưởng rất lớn đến công việc, thu nhập của người lao động, đặc biệt là đội ngũ lái xe dịch vụ, xe tải, xe khách, nhưng chưa tạo được cơ chế theo dõi, giám sát quá trình chấp hành pháp luật của người lái xe trong thời gian dài. Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đó, Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ năm 2024 đã quy định cơ chế trừ điểm GPLX và chính thức có hiệu lực từ ngày 1-1-2025. Đây được đánh giá là bước đổi mới quan trọng trong công tác quản lý người điều khiển phương tiện, đồng thời tiệm cận với mô hình quản lý giao thông của nhiều quốc gia trên thế giới.

Cơ hội để tự điều chỉnh hành vi

Trung tá Nguyễn Tuấn Cường - Phó Đội trưởng Đội Sát hạch, cấp GPLX cơ giới đường bộ (Phòng CSGT, CATP Hà Nội) cho biết: “Theo quy định, mỗi GPLX được mặc định có 12 điểm. Khi người điều khiển phương tiện có hành vi vi phạm trật tự, an toàn giao thông đường bộ, ngoài việc bị xử phạt theo quy định, cơ quan chức năng sẽ thực hiện trừ số điểm tương ứng với tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi vi phạm.

Số điểm bị trừ có thể từ 2 - 10 điểm tùy từng lỗi. Khi bị trừ hết điểm, người lái xe không còn quyền điều khiển phương tiện theo GPLX đã được cấp và phải thực hiện kiểm tra lại kiến thức pháp luật về trật tự, an toàn giao thông trước khi được phục hồi quyền sử dụng”.

Có thể thấy, cơ chế trừ điểm GPLX không đơn thuần là một hình thức xử lý vi phạm mới mà là công cụ quản lý xuyên suốt quá trình tham gia giao thông của mỗi công dân. Nếu trước đây, sau khi được cấp GPLX, việc giám sát chủ yếu chỉ diễn ra khi người điều khiển phương tiện bị phát hiện vi phạm thì nay, mỗi hành vi vi phạm đều được ghi nhận trên hệ thống dữ liệu. Điều này giúp cơ quan quản lý đánh giá đầy đủ hơn ý thức chấp hành pháp luật của người lái xe trong suốt quá trình tham gia giao thông.

Dừng, đỗ xe không đúng nơi quy định sẽ bị trừ 2 điểm Giấy phép lái xe

Theo chỉ huy Đội Sát hạch, cấp GPLX cơ giới đường bộ, điểm mới của cơ chế này còn nằm ở tính nhân văn và giáo dục. Người vi phạm không bị tước GPLX sau một lỗi vi phạm mà vẫn còn cơ hội tự điều chỉnh hành vi.

Nếu chấp hành tốt pháp luật trong thời gian 12 tháng kể từ ngày bị trừ điểm gần nhất, số điểm sẽ được phục hồi. Điều đó tạo động lực để người điều khiển phương tiện nâng cao ý thức, thay vì chỉ coi việc nộp tiền phạt là kết thúc trách nhiệm đối với hành vi vi phạm của mình. “Đối với những trường hợp bị trừ hết điểm GPLX, việc phải kiểm tra lại kiến thức pháp luật cũng mang ý nghĩa hết sức thiết thực.

Đây không chỉ là điều kiện để được tiếp tục điều khiển phương tiện mà còn giúp người lái xe ôn tập, cập nhật những quy định mới của pháp luật, nhận thức đầy đủ hơn về các nguy cơ mất an toàn giao thông và trách nhiệm của bản thân đối với cộng đồng” - Trung tá Nguyễn Tuấn Cường nhấn mạnh.

Ý thức người dân được nâng lên

Sau hơn 1 năm triển khai cơ chế trừ điểm GPLX theo Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ năm 2024, ý thức chấp hành pháp luật của người tham gia giao thông đã có nhiều chuyển biến tích cực. “Nếu như trước đây, không ít người còn mang tâm lý “cứ vi phạm rồi nộp phạt sau” thì nay việc mỗi hành vi vi phạm đều tác động trực tiếp đến số điểm trên GPLX đã tạo ra sự thay đổi rõ rệt trong nhận thức và hành vi khi tham gia giao thông” - Trung tá Huỳnh Tấn Nam - Đội trưởng Đội Sát hạch, cấp GPLX cơ giới đường bộ nhìn nhận.

Thực tiễn qua công tác tuần tra, kiểm soát của lực lượng Cảnh sát giao thông cho thấy, trước khi áp dụng cơ chế trừ điểm, một bộ phận người điều khiển phương tiện, đặc biệt là những người có điều kiện kinh tế hoặc lái xe kinh doanh vận tải, thường coi tiền phạt là chi phí phát sinh trong quá trình tham gia giao thông.

Không ít trường hợp tái diễn cùng một lỗi vi phạm nhiều lần. Tuy nhiên, với cơ chế mới, mỗi hành vi vi phạm không chỉ bị xử phạt hành chính mà còn kéo theo việc bị trừ điểm trên GPLX. Điều đó đồng nghĩa với việc nếu liên tục vi phạm, người điều khiển phương tiện sẽ đánh mất dần quyền điều khiển phương tiện và chỉ có thể tiếp tục sử dụng GPLX sau khi hoàn thành việc kiểm tra kiến thức pháp luật theo quy định. Chính cơ chế này đã tạo ra tác động trực tiếp đến quyền và lợi ích của người lái xe, qua đó nâng cao tính răn đe và phòng ngừa đối với các hành vi vi phạm.

Đáng chú ý, việc triển khai đồng bộ hệ thống gần 5.000 camera AI trong giai đoạn 2 nâng cấp Trung tâm Chỉ huy giao thông của CATP Hà Nội đã góp phần đưa cơ chế trừ điểm phát huy hiệu quả rõ nét.

Nếu như trước đây, nhiều người chỉ chấp hành nghiêm khi thấy lực lượng chức năng làm nhiệm vụ trực tiếp trên đường thì nay, với hệ thống camera hoạt động liên tục 24/24h, mọi hành vi vi phạm đều có thể được ghi nhận khách quan, chính xác để phục vụ công tác “phạt nguội”. Cùng với quyết định xử phạt vi phạm hành chính, người điều khiển phương tiện còn bị trừ điểm GPLX khiến tâm lý chủ quan, đối phó từng bước được thay thế bằng ý thức tự giác chấp hành pháp luật.

Qua ghi nhận của lực lượng chức năng, nhiều người điều khiển phương tiện sau khi bị trừ những điểm đầu tiên đã chủ động thay đổi thói quen tham gia giao thông. Thay vì tranh thủ vượt đèn tín hiệu, đi sai làn, dừng đỗ tùy tiện như trước, nay họ đã cẩn trọng hơn trong điều khiển phương tiện, bởi họ nhận thức rõ rằng, mỗi lần vi phạm không chỉ bị xử phạt bằng tiền mà còn làm giảm số điểm còn lại trên GPLX. Đối với nhóm lái xe kinh doanh vận tải, đặc biệt là lái xe khách và xe tải, những chuyển biến còn thể hiện rõ nét hơn.

“Hiện nhiều doanh nghiệp vận tải đã chủ động đưa tiêu chí điểm GPLX vào công tác quản lý, thường xuyên kiểm tra tình trạng GPLX của đội ngũ lái xe để đánh giá mức độ chấp hành pháp luật, ý thức nghề nghiệp và mức độ an toàn trong quá trình vận hành phương tiện. Điều này không chỉ góp phần nâng cao trách nhiệm của từng lái xe mà còn giúp doanh nghiệp hạn chế rủi ro, phòng ngừa các vụ tai nạn giao thông nghiêm trọng” - Trung tá Huỳnh Tấn Nam thông tin thêm.

Lấy phòng ngừa, giáo dục làm trọng tâm

Có thể khẳng định, việc kết hợp giữa cơ chế trừ điểm GPLX và hệ thống giám sát giao thông bằng camera AI không chỉ nâng cao hiệu quả phát hiện, xử lý vi phạm mà còn từng bước làm thay đổi nhận thức của người tham gia giao thông.

Việc xây dựng cơ chế trừ điểm gắn với phục hồi điểm sau khi kiểm tra kiến thức pháp luật cho thấy quan điểm nhất quán của cơ quan công an là lấy phòng ngừa, giáo dục làm trọng tâm. Mục tiêu cuối là hướng tới xây dựng văn hóa giao thông, trong đó mỗi người dân tự giác chấp hành pháp luật. Đây cũng là nền tảng quan trọng để xây dựng môi trường giao thông an toàn, hiện đại, phù hợp với định hướng phát triển đô thị thông minh của Thủ đô Hà Nội.

Tuy nhiên, điều mà mỗi người tham gia giao thông cần nhận thức rõ là việc phục hồi điểm chỉ là giải pháp cuối cùng dành cho những trường hợp đã bị trừ hết điểm GPLX. Trong khoảng thời gian từ khi bị trừ hết điểm đến khi hoàn thành kiểm tra và được phục hồi, người vi phạm hoàn toàn không được phép điều khiển phương tiện theo hạng GPLX đã hết điểm. Nếu vẫn cố tình điều khiển phương tiện, người vi phạm sẽ tiếp tục bị xử lý theo quy định của pháp luật.

Bởi vậy, thay vì chờ đến khi bị trừ hết điểm mới tìm cách phục hồi, mỗi người điều khiển phương tiện cần chủ động theo dõi số điểm còn lại trên GPLX, nghiêm túc rút kinh nghiệm sau mỗi lần vi phạm và tuyệt đối không tái diễn.

Thùy An