TS. Nguyễn Trung Kiên: Kết nối bán dẫn và tài chính là chìa khóa hút vốn Mỹ

Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Nguyễn Hòa Bình tiếp Bộ trưởng Tài chính bang California. Ông khẳng định Việt Nam luôn hoan nghênh, chào đón, tạo các điều kiện thuận lợi để các nhà đầu tư từ bang California sang thúc đẩy, triển khai các dự án hợp tác đầu tư mà bang có thế mạnh và Việt Nam có nhu cầu - Ảnh: VGP/Nguyễn Hoàng

Chuyến công tác của Phó Thủ tướng thường trực Nguyễn Hòa Bình tại San Francisco, Hoa Kỳ những ngày cuối tháng 3.2026 đã đánh dấu một "điểm kích hoạt chiến lược". Việt Nam không còn là phương án dự phòng "China Plus One" mà đang trở thành mắt xích độc lập trong chuỗi giá trị bán dẫn và AI toàn cầu. Những cam kết từ NVIDIA, AMD hay Marvell cho thấy sự dịch chuyển từ tìm kiếm tiềm năng sang triển khai thực chất.

Tuy nhiên, để đón nhận dòng vốn này, Việt Nam cần một "hệ điều hành" mới: nơi "phần cứng" bán dẫn cộng sinh với "phần mềm" tài chính thông qua Trung tâm Tài chính Quốc tế (VIFC). TS. Nguyễn Trung Kiên – Viện trưởng Viện Chiến lược Công nghệ & Đổi mới Sáng tạo (STI) khẳng định: "Ưu tiên tối thượng lúc này không phải là vốn, mà là xây dựng một môi trường pháp lý có thể dự báo được theo chuẩn mực quốc tế".

"Điểm kích hoạt" từ Silicon Valley và vị thế mới của Việt Nam

- Thưa Tiến sĩ, chuyến công tác của Phó Thủ tướng Thường trực Nguyễn Hòa Bình tại San Francisco vừa qua đã mang về những cam kết rất cụ thể từ NVIDIA, AMD hay Marvell. Ông đánh giá thế nào về "điểm rơi" của cú hích này đối với hệ sinh thái bán dẫn Việt Nam hiện nay?

TS. Nguyễn Trung Kiên - Viện trưởng Viện chiến lược công nghệ và đổi mới sáng tạo (STI)

TS. Nguyễn Trung Kiên: Chuyến công tác này không chỉ đơn thuần là một hoạt động xúc tiến đầu tư, mà là một “điểm kích hoạt chiến lược” cho toàn bộ hệ sinh thái công nghệ – tài chính của Việt Nam. Việc các tập đoàn như NVIDIA, AMD hay Marvell đưa ra những cam kết cụ thể cho thấy Việt Nam đã đi qua giai đoạn “tiềm năng” và bắt đầu bước vào giai đoạn “được lựa chọn có chủ đích” trong chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu.

“Điểm rơi” của cú hích này diễn ra đúng thời điểm Việt Nam đã có nền tảng về ổn định vĩ mô, dân số kỹ thuật trẻ và đặc biệt là định hướng rõ ràng từ Chính phủ về phát triển công nghiệp bán dẫn. Điều này thể hiện ngay ở việc các doanh nghiệp nội địa Việt Nam cũng đang hành động khi Tập đoàn Viễn thông Quân đội (Viettel) đã chính thức khởi công dự án nhà máy sản xuất bán dẫn quy mô lớn tại Khu công nghệ cao Hòa Lạc. Tất cả đang tạo ra một hiệu ứng cộng hưởng: khi chính sách, nhân lực và niềm tin thị trường hội tụ, dòng vốn công nghệ cao sẽ không còn mang tính thử nghiệm mà chuyển sang triển khai thực chất.

- Tại sao lại là San Francisco và Thung lũng Silicon vào thời điểm này? Phải chăng Mỹ đã thực sự coi Việt Nam là một "mắt xích không thể thay thế" thay vì chỉ là một phương án dự phòng "China Plus One"?

TS. Nguyễn Trung Kiên: Việc lựa chọn San Francisco mang ý nghĩa chiến lược sâu sắc vì đây là nơi hình thành tiêu chuẩn của đổi mới sáng tạo toàn cầu. Khi Việt Nam đặt bài toán trực tiếp tại đây, điều đó cho thấy chúng ta không còn tiếp cận theo hướng ngoại vi, mà đang đi thẳng vào lõi của hệ sinh thái công nghệ thế giới.

Tôi cho rằng, Mỹ hiện không còn nhìn Việt Nam đơn thuần là một phương án “China Plus One”, mà đang dần xem Việt Nam như một mắt xích có khả năng đảm nhận vai trò độc lập trong một số khâu chiến lược, đặc biệt là thiết kế, kiểm thử và các ứng dụng AI.

Khi con chip là một tài sản tài chính

- Ông nhận thấy sự thay đổi nào trong cách tiếp cận của các quỹ đầu tư mạo hiểm Mỹ đối với startup công nghệ Việt sau những cam kết chính trị cấp cao này?

TS. Nguyễn Trung Kiên: Một tín hiệu rất rõ là sự thay đổi trong cách tiếp cận của các quỹ đầu tư mạo hiểm Mỹ. Trước đây, họ nhìn Việt Nam như một thị trường tăng trưởng nhanh nhưng rủi ro cao về thể chế. Sau định hướng xây dựng Trung tâm Tài chính Quốc tế (VIFC), góc nhìn về Việt Nam đã cởi mở hơn vì môi trường đã trở nên "có thể cấu trúc được" – tức là có thể thiết kế các mô hình đầu tư, thoái vốn và quản trị rủi ro theo chuẩn quốc tế. Với các quỹ, khả năng dự báo được trong môi trường pháp lý quan trọng hơn cả tốc độ tăng trưởng.

Chuẩn bị các điều kiện cần thiết để đón dòng vốn đầu tư nước ngoài trên nguyên tắc các bên cùng có lợi

- Làm thế nào để "phần cứng" bán dẫn và "phần mềm" tài chính có thể cộng sinh để tạo ra một chuỗi giá trị khép kín ngay tại Việt Nam?

TS. Nguyễn Trung Kiên: Bước đi chiến lược nhất hiện nay là kết nối hai trục tưởng như tách biệt là “phần cứng” bán dẫn và “phần mềm” tài chính. Nếu chỉ phát triển bán dẫn, chúng ta sẽ đứng ở khâu sản xuất với biên lợi nhuận hạn chế. Nhưng nếu đồng thời xây dựng VIFC như một nền tảng tài chính – nơi các tài sản trí tuệ, thiết kế chip, dữ liệu và các sản phẩm công nghệ có thể được định giá, token hóa và giao dịch – thì chúng ta sẽ tạo ra một chuỗi giá trị khép kín. Khi đó, một con chip không chỉ là sản phẩm vật lý, mà còn là một tài sản tài chính.

- Đối tác Mỹ đặc biệt quan tâm đến cơ chế Sandbox. Viện STI có đề xuất lộ trình cụ thể nào để doanh nghiệp Mỹ thử nghiệm các công nghệ mới nhất mà không bị vướng rào cản pháp lý cũ?

TS. Nguyễn Trung Kiên: Đây chính là cửa vào của đổi mới. Chúng tôi đề xuất lộ trình ba lớp: Thứ nhất là Sandbox công nghệ, cho phép thử nghiệm các mô hình AI, blockchain, tài sản số trong môi trường kiểm soát; Thứ hai là Sandbox pháp lý, nơi các quy định được nới lỏng có kiểm soát theo từng trường hợp; Thứ ba là Sandbox thị trường, cho phép sản phẩm thử nghiệm tiếp cận một nhóm người dùng giới hạn, song song với cơ chế thoát Sandbox rõ ràng. Cách này giúp doanh nghiệp Mỹ triển khai sớm công nghệ mới mà không phải chờ hoàn thiện toàn bộ khung pháp lý.

Giải bài toán "nút thắt": R&D, Nhân lực và Sở hữu trí tuệ

- Tiến sĩ đánh giá thế nào về khả năng thu hút các "đại bàng" Mỹ đặt trung tâm R&D (Nghiên cứu và Phát triển) thay vì chỉ dừng lại ở các nhà máy sản xuất?

TS. Nguyễn Trung Kiên: Cơ hội là thực tế nhưng không tự động xảy ra. Các tập đoàn sẽ chỉ đặt R&D khi họ tin rằng Việt Nam không chỉ có chi phí thấp, mà còn có khả năng tạo ra tri thức mới. Điều này đòi hỏi chúng ta phải chuyển từ tư duy “gia công” sang “đồng sáng tạo”. Khi các kỹ sư Việt Nam không chỉ thực thi mà còn tham gia vào khâu thiết kế, kiến trúc và giải các bài toán công nghệ lõi, thì lúc đó R&D mới thực sự hình thành.

- Về cam kết đào tạo 50.000 kỹ sư bán dẫn thông qua Quỹ ITSI, chúng ta cần thay đổi "tư duy giáo dục" như thế nào để tương thích tiêu chuẩn Silicon Valley?

TS. Nguyễn Trung Kiên: Đây không đơn thuần là bài toán số lượng. Chúng ta cần chuyển từ mô hình đào tạo tuyến tính sang mô hình học đi đôi với làm, có sự liên kết chặt chẽ giữa trường đại học và doanh nghiệp. Kỹ sư không chỉ cần giỏi kỹ thuật, mà còn phải hiểu về hệ thống, về tài chính và về sản phẩm. Đây chính là tiêu chuẩn khắt khe của Silicon Valley.

- Để tạo niềm tin tuyệt đối cho các nhà đầu tư công nghệ lõi, ông có kiến nghị gì về mặt chính sách bảo hộ sở hữu trí tuệ (IP)?

TS. Nguyễn Trung Kiên: Nếu không giải quyết triệt để điểm nghẽn này, chúng ta không thể đi vào các khâu giá trị cao như thiết kế chip. Cần có cơ chế “IP Fast Track” dành riêng cho doanh nghiệp công nghệ cao trong khuôn khổ VIFC, giúp đăng ký, bảo hộ và xử lý tranh chấp theo chuẩn quốc tế với thời gian nhanh và cơ chế độc lập. Đồng thời, cần cho phép áp dụng thông lệ pháp lý quốc tế, kể cả luật nước ngoài, trong một số trường hợp đặc thù. Như tôi đã đề cập trong cuốn sách “Giá trị của những điều không nhìn thấy”, tài sản vô hình chính là cốt lõi của kỷ nguyên tri thức.

- Vậy "ưu tiên tối thượng" ngay lúc này để đón dòng vốn từ San Francisco hiệu quả nhất là gì?

TS. Nguyễn Trung Kiên: Đó không phải là vốn, mà là Niềm tin. Niềm tin chỉ được xây dựng khi Việt Nam chứng minh được ba điều: Chính sách nhất quán và có thể dự đoán; Cơ chế thực thi nhanh và minh bạch; Khả năng bảo vệ các nhà đầu tư ngang bằng với các trung tâm tài chính hàng đầu thế giới. Mục tiêu là lọt Top 45 Trung tâm tài chính toàn cầu năm 2045. Khi ba yếu tố này được thiết lập, dòng vốn từ San Francisco sẽ không chỉ đến mà sẽ ở lại và phát triển bền vững.

Xin cảm ơn Tiến sĩ!

Nam Phong