Truy xuất nguồn gốc - 'tấm vé thông hành' vào các thị trường lớn

Công ty TNHH Chế biến nông sản Hoàng Gia xây dựng cơ sở dữ liệu vùng nguyên liệu đáp ứng tiêu chí xuất xứ hàng hóa.

Sức ép từ thị trường quốc tế

Nếu trước đây, yếu tố giá cả và chất lượng là những tiêu chí hàng đầu quyết định khả năng cạnh tranh của sản phẩm thì hiện nay, tính minh bạch của toàn bộ chuỗi sản xuất, từ nguyên liệu đầu vào đến khâu sản xuất, chế biến, vận chuyển và phân phối đang trở thành điều kiện tiên quyết. Liên minh châu Âu (EU), Hoa Kỳ, Nhật Bản hay Canada đều yêu cầu doanh nghiệp cung cấp đầy đủ thông tin về vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất, tiêu chuẩn chất lượng và các chứng nhận liên quan. Đặc biệt, từ năm 2025, nhiều quy định mới về phát triển xanh, giảm phát thải carbon, chống khai thác bất hợp pháp, chống phá rừng và trách nhiệm xã hội trong chuỗi cung ứng được triển khai mạnh mẽ, khiến yêu cầu truy xuất nguồn gốc trở thành “hàng rào kỹ thuật” quan trọng đối với hàng hóa xuất khẩu.

Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản đều là những thị trường lớn của các doanh nghiệp xuất khẩu tỉnh Thanh Hóa. Các thị trường này nhập khẩu số lượng lớn các mặt hàng chủ lực của tỉnh như: dệt may, da giày, nông, thủy sản, đồ gỗ và hàng thủ công mỹ nghệ. Theo Tiến sĩ kinh tế Đặng Trung Tuyến, Đại học Quốc gia Hà Nội: Truy xuất nguồn gốc không còn là một lựa chọn mà đã trở thành “tấm vé thông hành” giúp hàng hóa xuất khẩu bước vào các thị trường có tiêu chuẩn cao. Nếu doanh nghiệp tỉnh Thanh Hóa không xây dựng được hệ thống truy xuất nguồn gốc minh bạch, việc tận dụng ưu đãi thuế quan từ các FTA sẽ gặp nhiều khó khăn, thậm chí mất cơ hội tiếp cận thị trường”.

Vượt qua thách thức, nắm bắt cơ hội

Tỉnh Thanh Hóa hiện có trên 300 doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu hàng hóa sang 68 quốc gia, vùng lãnh thổ với gần 60 chủng loại hàng hóa. Do đó, nhiều doanh nghiệp đã chủ động đầu tư công nghệ số để quản lý chuỗi sản xuất, xây dựng cơ sở dữ liệu vùng nguyên liệu và áp dụng các giải pháp truy xuất nguồn gốc điện tử”.

Với ngành gỗ, việc đáp ứng nguồn gốc xuất xứ càng trở nên khắt khe khi các thị trường lớn đều yêu cầu phải có các chương trình chứng nhận bền vững như FSC, PEFC (là những chứng chỉ chứng minh tính hợp pháp của gỗ nhập khẩu). Để vào thị trường Mỹ, EU, doanh nghiệp xuất khẩu các sản phẩm gỗ phải cung cấp đầy đủ hồ sơ như: tọa độ khai thác rừng trồng, giấy phép khai thác, hành trình vận chuyển, quy trình chế biến, hồ sơ lưu kho, chứng nhận hợp pháp FSC... “Về cơ bản, các doanh nghiệp trong ngành đáp ứng tốt yêu cầu từ thị trường nên ổn định đơn hàng. Tuy nhiên, xu hướng tiêu dùng toàn cầu đang dịch chuyển mạnh sang các sản phẩm thân thiện với môi trường, có nguồn gốc hợp pháp và áp dụng công nghệ hiện đại. Điều này đặt ra yêu cầu với doanh nghiệp ngành gỗ phải đổi mới mô hình sản xuất, nâng cao tỷ lệ chế biến sâu và gia tăng giá trị sản phẩm”, ông Phạm Văn Thành, Chủ tịch Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Thanh Hóa cho biết.

Nhiều sản phẩm tiểu thủ công nghiệp từ cói của tỉnh Thanh Hóa đáp ứng được yêu cầu truy xuất nguồn gốc từ các thị trường lớn.

Nhờ chứng minh được nguồn nguyên liệu thân thiện với môi trường và đáp ứng quy tắc xuất xứ, sản phẩm cói xuất khẩu của Công ty CP Sản xuất, chế biến cói xuất khẩu Việt Anh đã có mặt tại nhiều thị trường lớn. Theo ông Phạm Minh Tôn, Giám đốc công ty, cho biết: Doanh nghiệp đã đầu tư hệ thống mã QR truy xuất nguồn gốc cho toàn bộ sản phẩm. Khi khách hàng quét mã QR, toàn bộ thông tin từ vùng trồng, thời gian thu hoạch, quy trình sơ chế, đóng gói đều được cập nhật đầy đủ.

Theo các chuyên gia kinh tế, truy xuất nguồn gốc không đơn thuần là công cụ phục vụ xuất khẩu mà còn là giải pháp nâng cao năng lực quản trị, gia tăng giá trị sản phẩm và xây dựng thương hiệu “Các thị trường phát triển không chỉ mua sản phẩm mà còn mua sự minh bạch, trách nhiệm và tính bền vững của quá trình sản xuất. Việc thực hiện truy xuất nguồn gốc giúp doanh nghiệp Thanh Hóa chứng minh xuất xứ hàng hóa để được hưởng ưu đãi thuế quan từ các FTA, đồng thời giảm nguy cơ bị điều tra gian lận thương mại hoặc lẩn tránh xuất xứ”, Tiến sĩ kinh tế Đặng Trung Tuyến, Đại học Quốc gia Hà Nội nhấn mạnh.

Cánh cửa hội nhập đang rộng mở nhờ các FTA thế hệ mới, đòi hỏi doanh nghiệp Thanh Hóa phải thay đổi tư duy, đầu tư bài bản vào hệ thống dữ liệu, quy trình quản trị và chứng nhận tự động, hướng tới chuẩn mực quốc tế. Khi xuất xứ được quản lý chặt chẽ, minh bạch, doanh nghiệp không chỉ tận dụng tốt ưu đãi thuế quan mà còn nâng cao được vị thế hàng Thanh Hóa trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Bài và ảnh: Hồng Ngọc