Trường nghề thu hút thí sinh bằng chất lượng

Học sinh và phụ huynh Trường CĐ Công Thương Hà Nội trong ngày nhập trường. Ảnh: HCIT

Đặc biệt, với việc dự kiến triển khai mô hình trung học nghề từ năm học 2026 - 2027 tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp đủ điều kiện, các trường sẽ phải cạnh tranh bằng năng lực đào tạo thực chất thay vì chỉ dựa vào những lợi thế về chính sách.

Chất lượng đào tạo là lợi thế cạnh tranh

Theo báo cáo của Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT), quy mô tuyển sinh giáo dục nghề nghiệp tiếp tục duy trì đà tăng trong những năm gần đây. Năm 2025, cả nước tuyển sinh khoảng 2,2 triệu người học, trong đó gần 430.000 học sinh, sinh viên theo học trình độ cao đẳng (CĐ) và trung cấp. Năm 2026, mục tiêu tuyển sinh ở hai trình độ này tăng lên 450.000 người, đồng thời khoảng 92.000 chỉ tiêu được dành cho các ngành STEM và những lĩnh vực phục vụ chuyển đổi số, chuyển đổi xanh như công nghệ thông tin, tự động hóa, cơ điện tử, logistics, năng lượng tái tạo hay công nghệ bán dẫn.

Dù vậy, cơ quan quản lý cũng nhìn nhận công tác tuyển sinh vẫn còn những “điểm nghẽn”. Tỷ trọng người học ở trình độ CĐ, trung cấp còn thấp so với đào tạo sơ cấp; nhiều ngành kỹ thuật, công nghệ có nhu cầu nhân lực lớn nhưng khó tuyển sinh, trong khi tâm lý chuộng bằng cấp vẫn khiến không ít phụ huynh ưu tiên con em vào học THPT rồi mới tính đến đại học.

Chính vì vậy, sự ra đời của mô hình trung học nghề được kỳ vọng sẽ mở thêm một lựa chọn cho học sinh sau tốt nghiệp THCS. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, để mô hình này thực sự tạo sức hút, điều quan trọng không nằm ở tên gọi hay hình thức tổ chức mà ở giá trị người học nhận được sau ba năm học tập.

TS Phạm Xuân Khánh - Hiệu trưởng Trường CĐ Công nghệ cao Hà Nội cho rằng, lợi thế lớn nhất của trung học nghề là tính thực tiễn. Chương trình kết hợp giữa kiến thức văn hóa và đào tạo kỹ năng nghề, giúp học sinh vừa có nền tảng học vấn, vừa sớm hình thành năng lực nghề nghiệp để tham gia thị trường lao động. Sau khi tốt nghiệp, người học có thể đi làm hoặc tiếp tục học liên thông lên các bậc học cao hơn.

Tuy nhiên, theo ông Khánh, để lợi thế này trở thành sức hút thực sự, các trường phải chứng minh bằng chất lượng đào tạo và khả năng kết nối với doanh nghiệp. Khi học sinh nhìn thấy cơ hội việc làm rõ ràng và lộ trình phát triển nghề nghiệp bền vững, giáo dục nghề nghiệp mới có thể trở thành lựa chọn chủ động thay vì phương án thay thế sau khi không vào được THPT hoặc đại học.

Muốn thu hút người học phải chứng minh bằng kết quả thực tế

Trung học nghề dự kiến triển khai từ năm học 2026 - 2027, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp sẽ phải chuẩn bị đồng bộ từ chương trình, đội ngũ, cơ sở vật chất đến hệ thống bảo đảm chất lượng để tạo niềm tin với phụ huynh và học sinh. Trường CĐ Công nghệ cao Hà Nội cho biết, nhà trường đã sẵn sàng về hệ thống ngành nghề trọng điểm, đội ngũ giảng viên, cơ sở vật chất và mạng lưới doanh nghiệp tham gia đào tạo, thực hành, tuyển dụng. Đặc biệt, việc triển khai mô hình “tuyển sinh gắn với tuyển dụng” giúp học sinh nhìn thấy rõ cơ hội việc làm ngay từ khi lựa chọn ngành học.

Những chuyển động tại các trường nghề cho thấy xu hướng cạnh tranh bằng chất lượng đang dần trở nên rõ nét. Nhiều cơ sở đào tạo đã đạt kết quả tuyển sinh khả quan nhờ gắn đào tạo với nhu cầu của doanh nghiệp. TS Hoàng Văn Phúc - Hiệu trưởng Trường CĐ Bách khoa Sài Gòn cho biết, nhà trường đã tuyển được khoảng 90% trong tổng số 1.200 chỉ tiêu, trong đó các ngành điện, điện tử tiếp tục thu hút đông thí sinh. Trường CĐ Du lịch Sài Gòn, CĐ Lilama 2, CĐ Kinh tế TPHCM, CĐ Kỹ nghệ II… cũng ghi nhận tỷ lệ tuyển sinh đạt khoảng 90% hoặc hoàn thành kế hoạch, chủ yếu ở các ngành kỹ thuật, công nghệ và dịch vụ có nhu cầu nhân lực cao.

Song song với đó, việc xây dựng hệ thống trường nghề chất lượng cao cũng đang được đẩy mạnh. Năm 2026, Bộ GDĐT công nhận thêm 5 cơ sở giáo dục nghề nghiệp đạt chuẩn trường CĐ chất lượng cao, nâng tổng số lên 10 trường trên cả nước. Theo quy định hiện hành, các trường này phải đáp ứng hàng loạt tiêu chí về quy mô đào tạo, trình độ đội ngũ giảng viên, mức độ gắn kết với doanh nghiệp, năng lực quản trị và chất lượng đầu ra.

Đáng chú ý, trong vòng 12 tháng sau tốt nghiệp, tối thiểu 80% học sinh, sinh viên phải có việc làm phù hợp với ngành được đào tạo; đối với các ngành, nghề trọng điểm, tỷ lệ này phải đạt 90%.

Thứ trưởng Bộ GDĐT Lê Quân nhấn mạnh, việc sắp xếp lại mạng lưới các cơ sở giáo dục nghề nghiệp không chỉ nhằm tinh gọn bộ máy mà còn tạo điều kiện hình thành những trường CĐ đa ngành, có quy mô lớn và đủ năng lực đầu tư bài bản. Theo ông, ngay từ tháng 9, một số trường CĐ đủ điều kiện có thể triển khai chương trình trung học nghề chất lượng cao với quy mô từ 300 - 500 học sinh, thậm chí khoảng 1.000 học sinh đối với những đơn vị có thế mạnh.

Khi người học nhìn thấy giá trị thực sau mỗi khóa học, trường nghề sẽ không còn là lựa chọn “phương án hai” mà có thể trở thành điểm đến của những học sinh chủ động lựa chọn con đường lập nghiệp bằng kỹ năng nghề.

Hàn Minh