Trưởng ban Tôn giáo Chính phủ: Việt Nam không né tránh vấn đề nhạy cảm, 'đối thoại chủ động' về tôn giáo

Việc Ủy ban Tự do tôn giáo quốc tế Hoa Kỳ (USCIRF) đề nghị đưa Việt Nam vào danh sách các quốc gia cần quan tâm đặc biệt về tự do tôn giáo thu hút sự chú ý của dư luận. Trước những đánh giá này, Việt Nam cho rằng nhiều nhận định chưa phản ánh đầy đủ thực tiễn đời sống tôn giáo cũng như chính sách nhất quán của Nhà nước trong việc bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo.

Trả lời phỏng vấn Báo Điện tử VTC News, ông Vũ Hoài Bắc, Trưởng ban Tôn giáo Chính phủ (Bộ Dân tộc và Tôn giáo) làm rõ những căn cứ pháp lý, thực tiễn và nỗ lực đối thoại quốc tế của Việt Nam trong lĩnh vực này.

Ông Vũ Hoài Bắc, Trưởng ban Tôn giáo Chính phủ, Bộ Dân tộc và Tôn giáo.

- Theo ông, đâu là điểm chưa phản ánh đúng thực tiễn tự do tôn giáo tại Việt Nam trong các đánh giá gần đây của USCIRF?

Theo tôi, những báo cáo, đánh giá này chưa khách quan, chưa toàn diện, chưa phản ánh đúng bản chất nhất quán của Nhà nước Việt Nam về bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo.

USCIRF nhìn nhận chỉ trên một số góc độ hoặc tập trung vào một số nhóm nhỏ chưa được Nhà nước công nhận, trong khi chưa đánh giá toàn diện bối cảnh lịch sử, pháp lý, văn hóa, xã hội, dân tộc, tôn giáo cũng như yêu cầu bảo đảm an ninh, trật tự, ổn định xã hội của Việt Nam.

Trước hết, về cơ sở pháp lý, Điều 24 Hiến pháp năm 2013 quy định rõ mọi người có quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo; theo hoặc không theo một tôn giáo nào.

Các tổ chức tôn giáo bình đẳng trước pháp luật; Nhà nước tôn trọng và bảo hộ quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của người dân. Đồng thời cũng không ai được lợi dụng quyền tự do tín ngưỡng tôn giáo để xâm phạm lợi ích, vi phạm pháp luật.

Luật tín ngưỡng, tôn giáo vừa được Quốc hội thông qua vào tháng 4/2026 tiếp tục cụ thể hóa các quyền này, trong đó ghi nhận những quyền tham gia vào lễ hội, học tập giáo lý, giáo luật và sinh hoạt tôn giáo của các tổ chức cá nhân theo quy định pháp luật.

Vì vậy, việc USCIRF chỉ nhìn nhận ở một khía cạnh quản lý Nhà nước như hạn chế quyền mà không đặt trong vấn đề nguyên tắc đảm bảo quyền tự do đi đôi với trật tự công cộng, đạo đức xã hội, quyền lợi ích hợp pháp của người khác thì đánh giá sẽ phiến diện.

- Hiện tại, việc Việt Nam có trên 27,7 triệu tín đồ các tôn giáo thể hiện điều gì, thưa ông?

Hiện nay, Việt Nam có trên 27,7 triệu tín đồ tôn giáo, trên 61.000 chức sắc, gần 145.000 chức việc và gần 30.000 cơ sở thờ tự. Nhà nước đã công nhận 43 tổ chức thuộc 16 tôn giáo khác nhau.

Những con số này cho thấy hoạt động tín ngưỡng tôn giáo của Việt Nam ngày càng đa dạng, phong phú, không bị triệt tiêu hay ngăn cản một cách hệ thống như một số nhận định của USCIRF. Các tổ chức này đang tồn tại công khai, có tư cách pháp nhân, có thiết chế, có cơ sở thờ tự và có không gian sinh hoạt rộng lớn.

Điều đáng lưu ý là USCIRF có xu hướng đồng nhất các hành vi vi phạm của một số cá nhân lợi dụng quyền tự do tôn giáo để xâm phạm lợi ích của xã hội và Nhà nước với vấn đề tự do tôn giáo.

Việc Nhà nước yêu cầu khi đăng ký sinh hoạt tôn giáo tập trung hay công nhận các tổ chức tôn giáo nhằm đảm bảo cho các tổ chức tôn giáo được hoạt động theo đúng hiến chương, điều lệnh giáo lý, giáo luật của mình, tránh trường hợp bị kẻ xấu lợi dụng để xuyên tạc hoặc có những hoạt động xâm phạm lợi ích của các tổ chức tôn giáo được Nhà nước công nhận.

Đối với các lĩnh vực như xuất nhập khẩu, quản lý đất đai, xuất bản hay các hoạt động có yếu tố nước ngoài, Nhà nước thực hiện cơ chế quản lý và bảo hộ phù hợp nhằm bảo đảm trật tự, bình đẳng cũng như quyền, lợi ích chính đáng của chức sắc, chức việc, nhà tu hành và các tổ chức tôn giáo.

Nếu một cá nhân hoặc một tổ chức vi phạm pháp luật, gây rối trật tự, xâm phạm an ninh quốc gia, chia rẽ dân tộc hoặc lợi dụng tôn giáo để trục lợi thì việc xử lý là nhằm bảo vệ pháp luật và lợi ích chung của xã hội, không thể mặc nhiên quy kết đó là “đàn áp tôn giáo”.

Ngoài ra, các báo cáo của USCIRF thường dựa vào nhiều nguồn tin không chính thức của một số tổ chức, cá nhân có bất đồng chính kiến hoặc có những quan điểm đối lập với Nhà nước Việt Nam. Trong khi đó chưa coi trọng đầy đủ các thông tin chính thức, đối thoại song phương.

Bộ Ngoại giao Việt Nam đã nhiều lần khẳng định Việt Nam bác bỏ các đánh giá thiếu khách quan, không có cơ sở chính thức của USCIRF, đồng thời nhấn mạnh chính sách nhất quán của Việt Nam trong vấn đề tôn trọng và đảm bảo quyền tự do tín ngưỡng tôn giáo.

- Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, Việt Nam đã làm gì để tăng cường đối thoại, cung cấp thông tin khách quan về tình hình tự do tôn giáo?

Điểm nổi bật là Việt Nam đã chuyển từ “giải trình bị động” sang “đối thoại chủ động” trong lĩnh vực quyền con người và tôn giáo. Cách tiếp cận này được thực hiện thông qua việc hoàn thiện thể chế pháp luật, mở rộng thực tiễn bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo và tăng cường đối thoại, truyền thông quốc tế.

Cụ thể, chúng ta mở rộng mời các đoàn quốc tế đến thăm Việt Nam. Minh chứng rõ nét nhất là trong tháng 4/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm mời giáo hoàng thăm Việt Nam để cụ thể hóa chính sách tư do tín ngưỡng đối thoại mở rộng, đa dạng hóa, đa phương hóa đối với đường lối chính sách của Đảng, Nhà nước Việt Nam, đồng thời góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế.

Việc mời Giáo hoàng thăm Việt Nam cũng thể hiện sự quan tâm của Đảng, Nhà nước đối với Giáo hội Công giáo Việt Nam, động viên chức sắc, tín đồ Công giáo tiếp tục đồng hành cùng chính quyền trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước.

Việt Nam không né tránh thảo luận các vấn đề nhạy cảm mà chủ động cung cấp số liệu, giải thích chính sách, làm rõ bối cảnh pháp lý và thực tiễn.

Ông Vũ Hoài Bắc

Việt Nam cũng chủ động tham gia các cơ chế đối thoại nhân quyền và tôn giáo quốc tế. Chúng ta duy trì thường xuyên các cuộc đối thoại song phương và đa phương với nhiều đối tác như Mỹ, Australia, Liên minh châu Âu, Thụy Sĩ và Văn phòng Cao ủy Nhân quyền Liên hợp quốc...

Trong các cuộc đối thoại này, vấn đề tự do tín ngưỡng, tôn giáo luôn là nội dung được trao đổi trực tiếp.

Đáng chú ý, Việt Nam không né tránh thảo luận các vấn đề nhạy cảm mà chủ động cung cấp số liệu, giải thích chính sách, trao đổi các vụ việc cụ thể trong bối cảnh pháp lý và thực tiễn liên quan.

Việt Nam cũng tăng cường minh bạch hóa thông tin thông qua việc công bố các tài liệu chính thức, trong đó có Sách trắng “Tôn giáo và chính sách tôn giáo ở Việt Nam” năm 2023.

Chúng ta tiếp tục mở rộng tiếp xúc quốc tế đối với tổ chức, cá nhân, tôn giáo và các đoàn ngoại giao liên quan. Trong đó, Ban Tôn giáo Chính phủ đã tăng cường các hoạt động quốc tế để nghiên cứu, trao đổi các đoàn, gặp gỡ các tổ chức tôn giáo trong và ngoài nước.

Nhiều đoàn quốc tế đã được tạo điều kiện gặp gỡ các cơ sở tôn giáo, gặp chức sắc, chức việc, tín đồ, khảo sát thực tế tại địa phương.

Chúng ta cũng tạo điều kiện cho các tổ chức tôn giáo đi nước ngoài nhằm giúp cộng đồng quốc tế có cách tiếp cận trực tiếp hơn với đời sống tín ngưỡng, tôn giáo tại Việt Nam, thay vì chỉ dựa vào báo cáo thứ cấp.

Việc tổ chức thành công nhiều sự kiện tôn giáo quốc tế lớn như Đại lễ Vesak Liên hợp quốc cũng là minh chứng sinh động cho đời sống tôn giáo sôi động và cởi mở tại Việt Nam.

Việt Nam tiếp tục hoàn thiện pháp luật theo hướng phù hợp với các chuẩn mực và cam kết quốc tế mà Việt Nam là thành viên, đồng thời chủ động phản hồi những thông tin thiếu khách quan, chưa đầy đủ để tránh hiểu sai về chính sách và thực tiễn tôn giáo ở Việt Nam.

Bên cạnh đó, công tác truyền thông đối ngoại về tôn giáo cũng được đẩy mạnh nhằm giúp bạn bè quốc tế hiểu rõ hơn về đời sống tín ngưỡng đa dạng của người dân Việt Nam.

- Nhiều ý kiến cho rằng các tổ chức tôn giáo đang trở thành một nguồn lực xã hội quan trọng. Bộ Dân tộc và Tôn giáo đánh giá thế nào về vai trò của các tổ chức tôn giáo trong phát triển cộng đồng hiện nay?

Trong những năm qua, các tổ chức tôn giáo Việt Nam đã và đang đóng vai trò ngày càng quan trọng trong lĩnh vực an sinh xã hội và phát triển cộng đồng.

Vai trò này không chỉ dừng ở các hoạt động từ thiện đơn lẻ mà đang dần trở thành một nguồn lực xã hội có tổ chức, góp phần hỗ trợ Nhà nước giải quyết nhiều vấn đề xã hội, nhất là ở các địa bàn khó khăn, vùng sâu, vùng xa và nhóm yếu thế.

Trước hết, tôn giáo đang trở thành một lực lượng xã hội quan trọng trong các hoạt động nhân đạo, từ thiện. Đây là vai trò rõ nét và dễ nhận thấy nhất. Hầu hết các tổ chức tôn giáo lớn hiện nay đều duy trì thường xuyên các hoạt động cứu trợ thiên tai, xây nhà tình thương, phát cơm từ thiện, hỗ trợ người nghèo, chăm sóc người neo đơn, trẻ mồ côi, hỗ trợ người khuyết tật, khám chữa bệnh miễn phí.

Các hoạt động này diễn ra thường xuyên, bám sát cộng đồng, tiếp cận trực tiếp nhóm yếu thế và đặc biệt, các tổ chức tôn giáo có khả năng huy động nguồn lực xã hội nhanh.

Trong điều kiện nguồn lực công còn hạn chế, các hoạt động này góp phần chia sẻ gánh nặng với Nhà nước trong công tác an sinh xã hội.

Một buổi hội nghị về tuyên truyền về phổ biến pháp luật về tín ngưỡng tôn giáo, tuyên truyền về bầu cử Đại biểu Quốc hội và Đại biểu HĐND các cấp năm 2025 tại Hà Nội.

Bên cạnh đó, các tổ chức tôn giáo cũng tham gia tích cực trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo. Hiện có khoảng 300 trường mầm non, 2.000 lớp học tình thương và 12 cơ sở dạy nghề thuộc các tổ chức tôn giáo. Nhiều tổ chức còn thành lập quỹ học bổng, hỗ trợ học sinh nghèo vượt khó.

Một vai trò rất quan trọng nhưng khó đo đếm bằng số liệu là đóng góp về đạo đức xã hội, lối sống, tinh thần tương trợ, trách nhiệm cộng đồng. Giáo lý của nhiều tôn giáo đều hướng tới lòng nhân ái, vị tha, không bạo lực, chia sẻ với khó khăn, sống có trách nhiệm với gia đình và xã hội.

Ở nhiều địa phương, chức sắc, chức việc và người có uy tín trong tôn giáo đóng vai trò hòa giải mâu thuẫn, vận động người dân chấp hành pháp luật, giảm tệ nạn xã hội, củng cố đoàn kết cộng đồng, hỗ trợ ổn định xã hội cơ sở. Trong nhiều trường hợp, tiếng nói của chức sắc, chức việc tôn giáo có sức thuyết phục xã hội rất lớn.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực, vẫn còn một số vấn đề đặt ra như cơ chế phối hợp chưa đồng bộ, nguồn lực giữa các tổ chức tôn giáo còn chênh lệch và cần tiếp tục ngăn chặn việc lợi dụng hoạt động từ thiện, nhân đạo cho các mục đích trái pháp luật.

Có thể khẳng định rằng, trong bối cảnh hiện nay, các tổ chức tôn giáo ở Việt Nam không chỉ là chủ thể sinh hoạt tín ngưỡng, tâm linh mà đã trở thành một nguồn lực xã hội quan trọng trong phát triển con người và phát triển cộng đồng.

Vai trò nổi bật nhất của các tổ chức tôn giáo là lan tỏa tinh thần nhân ái, hỗ trợ nhóm yếu thế, bổ sung nguồn lực an sinh xã hội, củng cố đạo đức xã hội, tăng cường đoàn kết cộng đồng, hỗ trợ ổn định xã hội từ cơ sở.

Điều này cho thấy chính sách của Việt Nam hiện nay không chỉ dừng ở việc “cho phép hoạt động tôn giáo” mà còn tạo điều kiện để các giá trị tích cực của tôn giáo được phát huy, đóng góp thiết thực vào mục tiêu phát triển bền vững và xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Minh Tuệ

Minh Đức