Trước Tăng Thanh Hà, PGS.TS Trần Yến Chi được nhớ mãi vai Nam Phương hoàng hậu

Những ngày gần đây, mạng xã hội ồn ào trước thông tin diễn viên Tăng Thanh Hà được kỳ vọng vào vai Nam Phương hoàng hậu trong một dự án điện ảnh mới. Khen có, chê có, tranh luận cũng không ít nhưng giữa làn sóng ấy, một cái tên bất ngờ được khán giả nhắc nhớ trở lại với sự trân trọng và yêu mến: nữ diễn viên Trần Yến Chi - người được nhiều thế hệ khán giả xem là Nam Phương hoàng hậu thành công trên màn ảnh Việt qua bộ phim truyền hình Ngọn nến hoàng cung phát sóng năm 2004.

Diễn viên Trần Yến Chi.

Trần Yến Chi là nghệ sĩ có vẻ đẹp đài các, nền tảng học vấn vững vàng cùng một sự nghiệp nghệ thuật bền bỉ. Sinh năm 1967 tại Hà Nội, là con gái của nhà văn, nhà biên kịch Trần Kim Thành, mẹ là một bác sĩ từ nhỏ, Yến Chi là học sinh chuyên Toán của Trường Nguyễn Gia Thiều, Hà Nội. Sau khi tốt nghiệp phổ thông, chị từng thi đỗ vào Đại học Bách khoa.

Tuy nhiên, trước sự trăn trở của gia đình khi không có người nối nghiệp người cha trong lĩnh vực nghệ thuật, Yến Chi quyết định rẽ hướng. Năm 1985, chị thi vào khóa I hệ Đại học của Trường Đại học Sân khấu và Điện ảnh Hà Nội, theo học đến năm 1990.

Đây là khóa học quy tụ nhiều gương mặt nổi bật của sân khấu, điện ảnh Việt Nam như Phạm Cường, Chiều Xuân, Bùi Thạc Chuyên, Tú Oanh, Huệ Đàn... Trong số những nữ sinh của khóa, Trần Yến Chi được đánh giá là một trong những gương mặt nổi bật nhất với vẻ đẹp nền nã, sang trọng và đậm chất Á Đông.

Năm 1988, Trần Yến Chi tham dự cuộc thi Hoa hậu Báo Tiền Phong và giành Giải Thanh lịch (Giải tư). Sau khi tốt nghiệp, Yến Chi được giữ lại trường làm giảng viên Kỹ thuật biểu diễn đến năm 1994. 1 năm sau, Yến Chi chuyển vào TPHCM và tiếp tục giảng dạy tại Đại học Sân khấu - Điện ảnh TPHCM, nơi chị gắn bó cho đến hôm nay. Không dừng lại ở công tác giảng dạy và biểu diễn, sau nhiều năm đứng lớp, Yến Chi tiếp tục theo học chuyên ngành Đạo diễn sân khấu để nâng cao chuyên môn.

Trên màn ảnh, Trần Yến Chi sớm ghi dấu ấn với nhiều bộ phim như Hoàng hôn nhiệt đới (1991) của đạo diễn Trần Trung Nhân, Ngày về của đạo diễn Tư Huy cùng nhiều tác phẩm khác.

Diễn viên Trần Yến Chi vai Thị Mịch trong bộ phim điện ảnh "Giông tố".

Năm 1991, Trần Yến Chi để lại dấu ấn sâu sắc khi đảm nhận vai Thị Mịch trong bộ phim điện ảnh Giông tố, chuyển thể từ tiểu thuyết nổi tiếng của nhà văn Vũ Trọng Phụng.

Đây là một trong những vai diễn khó nhất của điện ảnh Việt Nam thời kỳ ấy. Thị Mịch là chị gái quê hiền lành, chất phác nhưng trở thành nạn nhân của sự áp bức, cường quyền trong xã hội phong kiến. Nhân vật trải qua những bi kịch đau đớn về tinh thần và số phận, đòi hỏi diễn viên phải thể hiện được chiều sâu tâm lý cùng những chuyển biến cảm xúc rất phức tạp.

Bằng lối diễn xuất tự nhiên, tinh tế và giàu nội lực, Trần Yến Chi đã khắc họa thành công hình ảnh một Thị Mịch vừa mong manh, cam chịu, vừa đau đớn và đầy ám ảnh. Vai diễn này được nhiều nhà chuyên môn đánh giá là một trong những dấu ấn đáng nhớ của điện ảnh Việt đầu thập niên 1990.

Sau đó, Yến Chi tiếp tục tham gia nhiều bộ phim như Mảnh đất tình đời, Tráng sĩ Bồ Đề cùng một số tác phẩm sân khấu và truyền hình khác.

Năm 2000, đạo diễn Nguyễn Quốc Hưng mời Yến Chi tham gia bộ phim video đầu tay Tôi vào đời. Cũng trong năm này, Yến Chi hoàn thành chương trình Thạc sĩ Nghệ thuật học chuyên ngành Đạo diễn sân khấu.

Đến năm 2004, khi đang tiếp tục con đường nghiên cứu khoa học, Yến Chi nhận lời tham gia bộ phim truyền hình lịch sử Ngọn nến hoàng cung của đạo diễn Nguyễn Quốc Hưng trong vai Nam Phương hoàng hậu.

Thời điểm công bố dàn diễn viên, Yến Chi cũng từng đối diện với nhiều ý kiến trái chiều. Không ít người băn khoăn liệu Yến Chi là người gốc Bắc, có phù hợp để hóa thân thành vị hoàng hậu nổi tiếng bởi vẻ đẹp, trí tuệ và phong thái quý phái hay không. Những tranh luận năm ấy có phần giống với những gì công chúng đang dành cho diễn viên Tăng Thanh Hà được kỳ vọng vào vai Nam Phương hoàng hậu hiện nay.

Diễn viên Yến Chi trong hình tượng hoàng hậu được lòng khán giả.

Thế nhưng, bằng sự nghiêm túc với nghề, quá trình nghiên cứu tư liệu lịch sử kỹ lưỡng, cùng lối diễn tiết chế, sang trọng và chuẩn mực, Trần Yến Chi chinh phục khán giả khi bộ phim phát sóng. Hình ảnh Nam Phương Hoàng hậu do Yến Chi thể hiện toát lên vẻ thanh lịch, đức hạnh, trí tuệ và sự điềm tĩnh của một bậc mẫu nghi. Sau hơn hai thập kỷ, đây vẫn là một trong những vai diễn kinh điển nhất về Nam Phương hoàng hậu trên màn ảnh Việt.

Không chỉ được yêu mến bởi tài năng diễn xuất, Trần Yến Chi còn là một trong những nghệ sĩ có học vấn cao của giới nghệ thuật Việt Nam. Trần Yến Chi hiện mang học hàm Phó Giáo sư, học vị Tiến sĩ Nghệ thuật học và được xem là nữ diễn viên đầu tiên của điện ảnh Việt Nam đạt cả học hàm Phó Giáo sư lẫn học vị Tiến sĩ.

Song song với công tác giảng dạy, nghiên cứu và đào tạo nhiều thế hệ nghệ sĩ trẻ, Yến Chi còn tham gia dàn dựng nhiều chương trình sân khấu. Năm 2017, Yến Chi là Tổng đạo diễn vở kịch Tình nghệ sĩ của nhà văn Paul Gallico do Nhà hát Thế Giới Trẻ dàn dựng.

Năm 2023, Trần Yến Chi được Báo Người Lao Động trao giải Mai Vàng tri ân nhằm ghi nhận những đóng góp bền bỉ và giá trị của chị đối với nền sân khấu, điện ảnh và công tác đào tạo nghệ thuật Việt Nam.

Có những vai diễn theo năm tháng sẽ dần bị lãng quên nhưng cũng có những nhân vật trở thành dấu ấn không thể thay thế trong lòng công chúng. Sau hơn 20 năm, mỗi khi hình tượng vị hoàng hậu cuối cùng của triều Nguyễn được nhắc đến trên màn ảnh Việt, công chúng vẫn nhớ đến dáng vẻ đoan trang, ánh mắt hiền từ và phong thái quý phái mà Trần Yến Chi đã thể hiện.

Diễn viên Yến Chi trong phim "Ngọn nến hoàng cung":

Ảnh: Tư liệu

Lê Quang Thanh Tâm