Trung tâm Tài chính Đà Nẵng: Chìa khóa nằm ở 'cơ sở hạ tầng của sự tin cậy'

Việt Nam đang thu hút nguồn vốn FDI kỷ lục, nhưng đó chủ yếu vẫn là dòng tiền chảy vào các ngành gia công, sản xuất truyền thống. Khi bước vào sân chơi toàn cầu về công nghệ và tăng trưởng xanh, nhiều chuyên gia cho rằng Việt Nam đối mặt với "cơn khát" vốn.

Tại Hội nghị Đối thoại chính sách cấp cao sáng 7/7, thay vì bàn luận những khái niệm vĩ mô chung chung, giới chuyên gia và các quỹ đầu tư quốc tế đã đi thẳng vào câu chuyện "túi tiền". Bài toán đặt ra cực kỳ thực tế: Lấy đâu ra hàng trăm tỷ USD để xây dựng hạ tầng năng lượng sạch, và làm cách nào quy hoạch đô thị để biến đất đai thành những "mỏ vàng" nghìn tỷ USD.

Giải mã "cơn khát" hàng trăm tỷ USD vốn xanh

Đánh giá về sức hút của thị trường Việt Nam, Tiến sĩ Mirjam Staub-Bisang, Chủ tịch quỹ đầu tư BlackRock Thụy Sỹ, chỉ ra một nghịch lý: Việt Nam thu hút nguồn vốn FDI kỷ lục, nhưng lại đang "vắng bóng" dòng vốn cho năng lượng sạch. Theo số liệu, Đông Nam Á cần tới 190 tỷ USD mỗi năm, nhưng thực tế chỉ thu hút được 2% lượng vốn toàn cầu.

Để giải bài toán khát vốn, bà đề xuất sử dụng công cụ "tài chính hỗn hợp" mang tính đòn bẩy. Thay vì tự bỏ tiền túi, Nhà nước chỉ cần chi ra một phần ngân sách nhỏ làm "vốn mồi" nhằm gánh chịu rủi ro và thua lỗ ban đầu. Khi rủi ro đã được hấp thụ, hàng nghìn tỷ USD từ các quỹ hưu trí và công ty bảo hiểm toàn cầu sẽ tự động rót vào.

Tuy nhiên, vị chuyên gia này đã đưa ra một lời cảnh tỉnh: Trên thực tế, mô hình này đang thất bại ở nhiều nơi vì các tổ chức công lại thường chọn vị trí an toàn thay vì dám đứng ra gánh rủi ro.

Bà lấy ví dụ thực tế ngay tại Việt Nam. Khoản cam kết 15,5 tỷ USD từ Chương trình Đối tác Chuyển dịch Năng lượng Công bằng (JETP) giải ngân rất chậm, nguyên nhân cốt lõi là do phần lớn dòng tiền này được cung cấp dưới dạng các khoản vay theo lãi suất thị trường chứ không phải "vốn mồi" hay viện trợ.

Để thay đổi cục diện, Tiến sĩ Mirjam cho rằng giải pháp không nằm ở việc hô hào thêm tiền, mà là sự "tiêu chuẩn hóa". Các giao dịch cần được đóng gói đơn giản, dễ lặp lại (giống như chứng khoán hóa hay các quỹ ETF) để nhà đầu tư tổ chức dễ dàng rót vốn, thay vì phải đàm phán thủ công từng dự án.

Đại diện BlackRock Thụy Sỹ cũng chỉ ra 4 điều kiện cốt lõi để Việt Nam giữ chân dòng vốn: Tính dự báo được của chính sách; Độ sâu của đồng nội tệ; Danh mục dự án khả thi; Lộ trình thoái vốn rõ ràng.

Mỏ vàng đô thị và "cạm bẫy" thị trường tự do

Bên cạnh nguồn vốn ngoại, Giáo sư Paul Romer (nguyên kinh tế trưởng ngân hàng Thế giới) đã chỉ ra một nguồn lực khổng lồ đến từ không gian đô thị. Vị chuyên gia này khẳng định năng lực quy hoạch và khai thác giá trị đất đai là chìa khóa mang lại lợi nhuận đột phá cho một quốc gia.

Giáo sư Romer đã lấy sự phát triển thần kỳ của Singapore làm minh chứng cho luận điểm này. Dù sở hữu quỹ đất chật hẹp, quốc đảo này vẫn biến đô thị thành khối tài sản 1.000 tỷ USD.

Theo chuyên gia này, chính quyền các địa phương tuyệt đối không được phó mặc "mỏ vàng" này cho thị trường hay để tư nhân thâu tóm. Thông qua bài học quy hoạch tại khu Manhattan (Mỹ), nhà nước chỉ cần thiết lập và bảo vệ nghiêm ngặt mạng lưới hạ tầng cốt lõi. Khi bộ khung này vững chắc, vốn tư nhân sẽ tự động lấp đầy các không gian thương mại và tạo ra nguồn thu ngân sách bền vững.

Sự can thiệp của Nhà nước cũng mang tính sống còn đối với việc làm chủ các công nghệ mới như Trí tuệ Nhân tạo (AI). Lịch sử thảm họa xăng pha chì đã chứng minh các tập đoàn sẽ luôn tối đa hóa lợi nhuận bất chấp hệ lụy xã hội.

Giáo sư Romer cảnh báo, thay vì để tư nhân trục lợi, nhà nước cần quản lý tri thức AI như một hạ tầng dịch vụ công ích. Chính phủ nên cung cấp công nghệ này miễn phí để đào tạo lại lao động, bảo đảm không một ai bị bỏ lại phía sau trong kỷ nguyên số.

Phối cảnh dự án Trung tâm tài chính Quốc tế Đà Nẵng. (Nguồn: UBND Đà Nẵng)

Sandbox và 5 bước chuyển dịch cốt lõi

Mọi nguồn vốn tỷ USD hay công nghệ đột phá đều sẽ trở nên vô nghĩa nếu thiếu một "chiếc áo" thể chế phù hợp.

Theo ông Thái Thanh Quý, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Chính sách Chiến lược Trung ương, hệ thống quản lý cần thực hiện 5 bước chuyển dịch lớn, gỡ bỏ triệt để tư duy "không quản được thì cấm".

Trọng tâm của sự chuyển dịch là đổi hướng từ "tiền kiểm sang hậu kiểm", cho phép các mô hình đổi mới sáng tạo được tự do thử nghiệm trong giới hạn an toàn. Đồng thời, dòng vốn phải được nắn từ tín dụng ngân hàng ngắn hạn sang các quỹ đầu tư mạo hiểm để nuôi dưỡng công nghệ lõi như vi mạch bán dẫn và AI.

Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Hùng, Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng, khẳng định thành phố đã sẵn sàng nhận trọng trách làm "phòng thí nghiệm thể chế" của cả nước thông qua 5 vai trò trọng tâm. Trong đó, Đà Nẵng không chỉ phấn đấu trở thành cực tăng trưởng mới, mà còn là địa phương tiên phong thử nghiệm các mô hình phát triển đột phá như Trung tâm Tài chính quốc tế (IFC) hay Khu thương mại tự do (FTZ).

Thành công từ "phòng thí nghiệm" mang tên Đà Nẵng sẽ không chỉ tạo ra cực tăng trưởng mới cho miền Trung, mà còn là bản nháp hoàn hảo để hoàn thiện thể chế quốc gia, đưa nền kinh tế Việt Nam bứt tốc tới mục tiêu nước phát triển có thu nhập cao vào năm 2045./.

(Vietnam+)