Trung Quốc phát triển thuốc cấp cứu đột quỵ dạng xịt mũi

NanoPowder có thể giảm hơn 80% tổn thương não và cải thiện tỷ lệ sống sót ở bệnh nhân đột quỵ. Ảnh: SCMP

Bước đột phá trong cấp cứu đột quỵ

Điều khiến giới y học đặc biệt quan tâm không chỉ nằm ở hiệu quả của loại thuốc này, mà ở khả năng thay đổi hoàn toàn cách con người ứng phó với đột quỵ, căn bệnh vốn được xem là cuộc chạy đua sinh tử tính bằng từng phút.

Theo Đại học Hồng Kông (HKU), thuốc xịt NanoPowder là công nghệ đầu tiên trên thế giới cho phép đưa hoạt chất bảo vệ thần kinh đi trực tiếp từ mũi lên não mà không cần tiêm hay phẫu thuật.

Công nghệ này vượt qua được hàng rào máu não (blood-brain barrier), lớp “lá chắn” sinh học vốn ngăn phần lớn dược chất tiếp cận não bộ. Đây từ lâu được xem là một trong những thách thức lớn nhất của y học thần kinh.

Theo Macau News, trong các thử nghiệm tiền lâm sàng trên động vật, nhóm nghiên cứu cho biết, nếu bệnh nhân được sử dụng thuốc trong vòng 30 phút kể từ khi xuất hiện triệu chứng đột quỵ thiếu máu não, mức độ tổn thương não có thể giảm hơn 80%. Đồng thời, thuốc giúp duy trì chức năng thần kinh và vận động, yếu tố quyết định khả năng phục hồi sau này của bệnh nhân.

Ý nghĩa của phát minh này càng trở nên lớn hơn nếu nhìn vào thực tế điều trị đột quỵ hiện nay. Theo số liệu được HKU dẫn lại, đột quỵ thiếu máu não hiện là nguyên nhân gây tử vong đứng thứ hai trên thế giới, tạo gánh nặng kinh tế toàn cầu lên tới hơn 890 tỷ USD mỗi năm. Tuy nhiên, hơn 85% bệnh nhân không được điều trị kịp thời trong “khung thời gian vàng” vì khoảng cách tới bệnh viện, tắc nghẽn giao thông hoặc hạn chế về điều kiện y tế.

Đó cũng là lý do giới chuyên gia đánh giá phát minh lần này có thể tạo ra bước dịch chuyển quan trọng: đưa điều trị đột quỵ “từ trong bệnh viện ra cộng đồng”. Nếu trước đây bệnh nhân chỉ có thể chờ tới khi vào phòng cấp cứu mới bắt đầu được can thiệp, thì nay việc bảo vệ tế bào não có thể bắt đầu ngay trên xe cứu thương, tại nhà hoặc ở nơi công cộng.

SCMP dẫn lời Tiến sĩ Shao Zitong, thành viên nhóm nghiên cứu tại Trung tâm Thiết bị y sinh tiên tiến InnoHK, loại thuốc này không nhằm thay thế điều trị bệnh viện, mà đóng vai trò “lá chắn” bảo vệ hệ thần kinh khẩn cấp trước nhập viện. Theo chuyên gia này, chỉ cần thêm vài phút bảo vệ não bộ cũng có thể quyết định liệu bệnh nhân còn khả năng đi lại hay nói chuyện trong tương lai hay không.

Công nghệ đứng sau NanoPowder được đánh giá là điểm đột phá đáng chú ý. Sau hơn 10 năm nghiên cứu, các nhà khoa học đã phát triển nền tảng “Nano-in-Micron” (hạt nano bọc trong vi hạt), trong đó hoạt chất bảo vệ thần kinh được đóng gói thành hạt nano rồi xử lý thành bột siêu nhỏ có thể hít qua đường mũi. Khi tiếp xúc với dịch nhầy trong khoang mũi, các hạt này nhanh chóng phân tách và di chuyển trực tiếp lên não thông qua đường dẫn thần kinh khứu giác.

Với những ưu điểm vượt trội như phản ứng nhanh, dễ sử dụng, tính di động cao và khả năng đưa thuốc trực tiếp lên não, phát minh này đã giành nhiều giải thưởng quốc tế uy tín, trong đó có Huy chương Vàng tại Triển lãm phát minh quốc tế Geneva năm 2026.

Cánh cửa mới trong điều trị não bộ

Không dừng lại ở đột quỵ, nền tảng công nghệ này còn mở ra triển vọng điều trị nhiều bệnh lý thần kinh khác như Alzheimer, bệnh thần kinh vận động hay viêm màng não, mở ra cánh cửa mới cho lĩnh vực điều trị não bộ vốn được xem là một trong những thách thức khó khăn nhất của nghiên cứu dược phẩm hiện đại.

Đến nay, NanoPowder chứng minh tính an toàn và hiệu quả trong thử nghiệm tế bào và động vật. Bước tiếp theo sẽ là đẩy mạnh các nghiên cứu độc tính và thử nghiệm lâm sàng, với mục tiêu đưa loại thuốc xịt này trở thành sản phẩm sơ cứu khẩn cấp có mặt tại các nhà thuốc và cộng đồng, đóng vai trò là tuyến phòng vệ đầu tiên cho bệnh nhân đột quỵ.

Nhóm nghiên cứu đang thu thập ý kiến phản hồi từ các bác sĩ cấp cứu và chuyên gia thần kinh nhằm bảo đảm phát minh này phù hợp với các phác đồ điều trị trong thực tế.

Nếu các thử nghiệm lâm sàng sắp tới thành công, thế giới có thể lần đầu tiên sở hữu công cụ sơ cứu đột quỵ mang tính cộng đồng, tương tự cách máy sốc tim tự động AED đang được đặt tại sân bay, trung tâm thương mại hay nhà ga ở nhiều quốc gia.

Trong bối cảnh thế giới đang già hóa nhanh và số ca đột quỵ gia tăng, NanoPowder cho thấy nền y học hiện đại đang nỗ lực giành lại “thời gian”, yếu tố quý giá nhất trong cuộc chiến chống tổn thương não và tử vong do đột quỵ.

THƯ LÊ