Trung Quốc đẩy mạnh cuộc đua làm chủ công nghệ để cạnh tranh với Mỹ

Tại phiên khai mạc kỳ họp quốc hội thường niên, Thủ tướng Trung Quốc - Lý Cường đã ca ngợi khả năng của Trung Quốc trong việc chống chọi với chính sách thuế quan thất thường của Mỹ, nhưng đồng thời cho biết "chủ nghĩa đa phương và thương mại tự do đang bị đe dọa nghiêm trọng". Cũng tại phiên họp này, thủ tướng Trung Quốc tuyên bố tăng 7% ngân sách chi cho quốc phòng, cũng như ngân sách nghiên cứu và phát triển.

Ông Lý Cường đồng thời cũng thừa nhận sự mất cân bằng "nghiêm trọng" giữa nguồn cung mạnh và cầu yếu, kỳ vọng thị trường thấp và những rủi ro liên tục từ sự suy thoái kéo dài của lĩnh vực bất động sản và nợ chính quyền địa phương cao.

Những thách thức này đã khiến Bắc Kinh đặt mục tiêu tăng trưởng thấp hơn một chút, ở mức 4,5%-5% cho năm nay, giảm so với mức 5% của năm ngoái, phần lớn đạt được nhờ thặng dư thương mại tăng lên mức kỷ lục 1,2 nghìn tỷ đô la.

Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 của Trung Quốc cam kết đầu tư vào đổi mới và nâng cấp công nghiệp, cũng như tăng "đáng kể" - nhưng không được xác định cụ thể - tỷ lệ tiêu dùng hộ gia đình so với tổng sản lượng kinh tế.

Sự kết hợp giữa mục tiêu tăng trưởng thấp hơn và chi tiêu cao hơn cho nghiên cứu và các ngành công nghiệp chiến lược nhấn mạnh đặt cược của Bắc Kinh rằng nâng cấp công nghệ - chứ không phải tiêu dùng - sẽ thúc đẩy giai đoạn phát triển tiếp theo của đất nước bất chấp áp lực cơ cấu ngày càng tăng.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và các nhà lãnh đạo tham dự phiên khai mạc Hội nghị Hiệp thương Chính trị Nhân dân Trung Quốc (CPPCC) tại Đại lễ đường Nhân dân ở Bắc Kinh, Trung Quốc, ngày 4/3/2026 - Ảnh: Reuters

Cuộc chiến thương mại với Mỹ thời gian qua cũng cho thấy tầm quan trọng của sự thống trị trong chuỗi cung ứng toàn cầu của Trung Quốc như một đòn bẩy.

"Chính phủ Trung Quốc vẫn tập trung cao độ vào việc thúc đẩy những đột phá công nghệ và đầu tư công nghệ cao. Một phần, điều này được thúc đẩy bởi sự cạnh tranh với Mỹ để giành quyền kiểm soát các công nghệ của tương lai. Do đó, nhiều nhà quan sát quốc tế có thể thất vọng trước tiến độ chậm hơn trong việc tái cân bằng nền kinh tế từ đầu tư sang tiêu dùng” - Fred Neumann, nhà kinh tế trưởng khu vực châu Á tại HSBC nhận định với hãng tin Reuters.

Trung Quốc đầu tư nhiều hơn 20 điểm phần trăm GDP so với mức trung bình toàn cầu, trong khi chi tiêu hộ gia đình lại ít hơn khoảng 20 điểm phần trăm - một mô hình phát triển do nhà nước kiểm soát và dựa trên nợ, tạo ra tình trạng dư thừa năng lực sản xuất công nghiệp, làm gia tăng căng thẳng thương mại quốc tế và áp lực giảm phát trong nước.

"Thách thức tái cân bằng mà Trung Quốc phải đối mặt, và sẽ mất nhiều năm để đạt được, được ngầm thừa nhận bởi mục tiêu tăng trưởng yếu hơn cho năm tới" – chuyên gia Neumann nhận định thêm.

Kế hoạch 5 năm nhằm mục tiêu nâng cao giá trị gia tăng của "các ngành công nghiệp kinh tế số cốt lõi" lên 12,5% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) và triển khai các chính sách mới cho một thị trường dữ liệu quốc gia tích hợp và thiết lập một hệ thống phòng ngừa rủi ro an ninh trí tuệ nhân tạo (AI).

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình (trái) và Thủ tướng Trung Quốc Lý Cường tại phiên họp ngày 5/3 - Ảnh: Reuters

Những mục tiêu này phản ánh tầm nhìn của Chủ tịch Trung Quốc - Tập Cận Bình về việc phát triển "lực lượng sản xuất mới" để thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình, chống lại sự suy giảm dân số và tăng cường an ninh quốc gia bằng cách bảo vệ Trung Quốc khỏi sự kiểm soát xuất khẩu của Mỹ.

Trung Quốc cam kết hỗ trợ các bước phát triển "đột phá" trên nhiều lĩnh vực, từ hạt giống nông nghiệp và y sinh học đến các lĩnh vực khoa học tiên tiến, chẳng hạn như giao diện não-máy. Các doanh nghiệp nhà nước được khuyến khích tạo ra nhu cầu cho công nghệ sản xuất trong nước như chất bán dẫn và máy bay không người lái.

Nhưng kế hoạch 5 năm cũng liệt kê những tham vọng mới trong các lĩnh vực mà Trung Quốc đã thống trị. Trong khi chiếm 85% số trạm sạc xe điện trên thế giới, Trung Quốc đặt mục tiêu tăng gấp đôi số lượng này trong vòng 3 năm.

Trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI), Bắc Kinh hứa sẽ xây dựng các cụm máy tính "siêu quy mô" được hỗ trợ bởi nguồn điện rẻ và dồi dào.

"Bắc Kinh đang cố gắng quản lý sự tăng trưởng có kiểm soát trong khi xây dựng một nền kinh tế mới dựa trên công nghệ chứ không phải bất động sản" - Andy Ji, nhà phân tích ngoại hối và lãi suất châu Á tại ITC Markets nhận định.

"Đây là một sự tái cân bằng đầy rủi ro, trong đó chính phủ đang đặt cược tất cả vào AI và sản xuất tiên tiến" – vị chuyên gia này nhận định.

Anh Duy